İran son günlerde, sokak gösterileriyle Dünya’nın bütün sinir uçlarının dikkatini çekti. Tansiyonun artmasına neden olay -görünürde- Yumurta fiyatlarına yapılan zammın ardından, halkın ekonomi temelli, talepleri olarak gözüküyor. İran gibi ‘Demir yumrukla’ yönetilen bir ülkede bırakın rejim karşıtı sokak gösterisi, slogan atmanın bile ağır yaptırımlar uygulandığı ülkede, Humeyni ve Hamaney’nin fotoğrafları yakılmış. Bazı şehirlerde de kamu kurumları ateşe bile verilmiş durumda. Hattı zatında 50’den fazla gösterici ‘sert slogan’ attığı için gözaltına alındı bile. (Ancak şahsi kanaatim, bu gösterilerin çok fazla devam etmeyeceği yönünde) Sokak gösterilerinde, atılan sloganlarda İran rejimini ve rejimin Ortadoğu politikasındaki ekonomik yardımları hedef alıyor!

Arap Baharı sürecinden hemen sonra Ortadoğu’da alan kazanan İran’ın içeride aynı heyecanı yaratmadığını da biliyoruz. Ancak İran’daki gösterilerde bazı detaylar, gösteri(ci)lerin başka bir amaca hizmet ettiğini gösteriyor.

Birazda detaylar üzerinden değerlendirmeyi açalım. Tansiyonun yüksek olduğu şehirlerde, son genel seçimlerde Ruhani’nin karşıda yer alan Muhafazakar İbrahim Reisi’nin yüksek oy aldığı veya başa baş yarıştığı Meşhed, Kirmanşah gibi şehirlerde yapılıyor. Sokak gösterilerine Şii Kürtler destek verirken, Sunni Kürtler sakin pozisyonlarını koruyor. Benzer itidalli pozisyonu Azeri Türklerin yoğun yaşadığı şehirlerde gösteriyor. Mesela Urmiye, Erdebil ve Tebriz gibi. Öyle ki İran rejiminin Horosan’a sürdüğü Şii Kürtlerde protesto gösterilerine katılmıyor. Belucistan’da da sakin bir hava var. Yani gösterilerin yoğun seyrettiği şehirlerde zaten Ruhani karşıtı bir zemin var. Rejimi hedef alması gereken şehirlerde –istisnalar hariç- ciddi bir hareketlilik yok. Yani buradan ‘Rejim karşıtı’ bir değişim çıkmaz.

Ruhani, zaten ekonomi temelinde yoğun bir şekilde eleştiriliyordu. İşsizlik resmi rakamlara göre %13’e yakındı. Enflasyon yükselmiş, su sorunu ve hayat pahalılığı artmıştı. Son olarak İranlıların batık finans kuruluşlarına para kaptırmasına, Ruhani hükümetinin sessiz kalması, ülkede ciddi bir rahatsızlık yaratmıştı. İran’da rejim yanlısı/karşıtları Rejimin özellikle de ‘Banker Bilo’ gibi Suriye, Lübnan, Yemen ve Irak’ta para saçmasından zaten rahatsızdı. Bu bileşenleri Batı yanlısı Ruhani’nin karşısında yer alan Muhafazakarların eleştirisi de eklendi.

İran’da yolsuzluk haberleri, malumun ilanıydı. Çünkü Mollaların desteği olmadan ciddi bir ticaret yapılamıyordu.

İran gibi Ordusu ve çeşitli istihbarat servislerinin güçlü olduğu ülkede yönetim karşıtı gösteriler yapılamazdı. Hele hele ülkenin fay hatlarının kırılgan olduğu şehirlerdeki insanlar, bu gösterilere destek vermiyorsa gösterilerin Ruhani Hükümetini hedef aldığı apaçık ortada bulunmaktadır.

Ruhani ile Rejim arasındaki kriz, 2017 yılında yapılan seçimde Ruhani’nin % 57 gibi net bir sonuçla kazanmasının ardından, -var olan- yolsuzluk iddialarının ayyuka çıkmasıyla başladı. Özellikle Obama döneminde, İran dış ve iç siyasetinde heyecan getiren Ruhani, Trump döneminde ciddi bir eleştiriye maruz kaldı

Özetle, İran sokak gösterileri, İran’ı şuan için mezhep, etnik ve ideolojik kırılmalarını hedef almamıştır. İran’da ABD ve İsrail destekli -en azından şimdilik- silahlı bir kolektif hareketin de bulunmaması mevcut sokak gösterilerinin İran Rejimini değil, Ruhani Hükümetini hedefe koyuyor.

Burada iki ihtimalden bahsedebiliriz. Birincisi, zayıf bir ihtimal hatta komplo olarak bile değerlendirilebilir. İyice yaşlanmış olan dini lider Hamaney’in olası ölümü durumunda, dini lider seçilebilecek kişiye karşı, olası reformist isimlerin tasfiyesi olabilir. Örneğin Rafsancani’nin ölümü gibi (Ölümü kalp krizi olarak lanse edilse de, vücudunda normalin 10 kat radyasyon çıkmıştı)

İkincisi ise kuvvetli ve dönem dönem İran’ın başvurduğu bir yöntem. İran sokakları, Rejim tarafından var olan homurdanmaları Ruhani üzerinden bir hesaplaşma yürüterek, rejimin/devletin güvenliğini ve bekasını gözden geçiriyor olabilir. Ancak kontrollü gerilim, kontrol altına alınamayıp, ülkenin fay hatlarını harekete geçirip, -uluslararası bir destek de kazanırsa- bu gösterilere daha büyük anlamlar yüklemiş olacağız.

Mevcut durum, 2006 yılındaki ‘Hamam böceği’ olayı gibi karşımızda değil.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.