Resulullah sallallahu aleyhi vessellem şöyle buyurdu:
'' Yüce Allah şöyle buyurur:' Ortaklardan biri arkadaşına hıyanet etmediği sürece, ben iki ortağın üçüncüsüyüm. Ama birisi diğerine hıyanet edince aralarından çekilirim.[1]
Açıklama:
İslam'da ortaklığın caiz olduğunu bildiren bu kudsi hadisimiz, iş hayatında bereketin inmesini engelleyen etkenlerden birinden bahseder… İnsanlar arasında gerek iletişimde gerekse sosyal ilişkilerde ahlak ve adaletin sağlanması için Allah-u teala bazı caydırıcı etkenler ve kurallar koymuştur…
Bu hadisimizde iki ortaktan herhangi birinin diğerine yapması muhtemel bir haramdan bahsedilirken bu haramın cinsi ne olursa olsun hıyanet olarak adlandırılması evrensel bir hitap diyebiliriz… Neden evrensel bir hitap olduğunu şöyle izah edebiliriz:
Ortaklardan herhangi birinin diğerine yapması muhtemel yanlışlara şöyle bir baktığımızda; ' hırsızlık, yalan ve iftira' gibi suç çeşitlerini görürüz. Bu hadisimiz az önce zikrettiğimiz üç suçlamayı tek tek söylemiyor. Bu, üç ve benzeri her ne kadar suç çeşitleri varsa tamamını 'Hıyanet ' başlığı altında toplayıp oldukça caydırıcı bir kelime seçilmiştir...
Yapılacak hıyanet, ortaklardan biri tarafından fark edilemeyebilir… Bu tehdit, özellikle hıyanette bulunacak olan kişiye yönelik olup en çok zararı kendisinin çekeceğini hatırlatmıştır… Allah, eğer ben 3. kişiyim demişse, anlarız ki o ortaklık çok bereketli olur. Hiç beklenmedik yerlerden rızıklar kolayca akar ve işler aksamadan yürür…
İlahi olan bu tehdit, hem hakkında kötülük düşünülen kişinin hakkını savunması hem de diğer kişinin kötülük düşünmemesi için mükemmel bir caydırıcılık örneği…
İki cümleden müteşekkil olan bu hadisimizi okuduğumuzda bunun bir insan sözü olmadığı ve Allah resulünün konuşmalarının ve yaşantısının birer vahiy mahsulü olduğunu görürüz…
Çobanlık yapmış bir kişi, böylesine orijinal ve mucizevî bir sözcüğü bir araya getiremez… Özellikle ortakların birbirlerinin haklarına riayet etmeleri için söylenmiş olduğu izlenimi veren bu hadisimizde sünnetin vahiy ürünü olduğu gerçeğini görmemezlikten gelemem…
,,,
Hadisimizin son cümlesi de mesaj yüklü aslında; 'birisi diğerine hıyanet edince aralarından çekilirim.' Hıyanet sonrası Allah'ın, 'aradan çekilirim' demesiyle hıyanet son bulmuyor… Bu, hıyanet eden kişiye verilen 2. bir ceza… Yani hıyaneti devam eder ve günah üzerine günah kazanmış olur…
Ve 3. bir ceza daha gelir, ortaklıkta bereket gider ve ayrılık rüzgarları esmiş olur…
[1] Ebu Davud, Buyu' 3383.