Görünmeyen Hastalık: Atipik Anoreksiya Nevroza
İyi görünmek, iyi olmak mı?
Atipik anoreksiya nevroza, bedenin değil, zihnin sessiz çığlığıdır.
Bizler hâlâ gördüklerimize inanan toplumlarız. Birinin aşırı zayıf olması” hasta “olarak etiketlenirken, normal kiloda olan biri, çoğu zaman gözden kaçıyor. Oysa bazı hastalıklar tam da görünmedikleri için tehlikelidir.
Atipik anoreksiya nevroza, kısaca normal kiloda görülebilen bir anoreksiya türüdür. Kişi tıbbi olarak sağlıklı kilo aralığında olabilir. Hatta çoğu zaman “çok iyi görünüyorsun” gibi övgüler alır. Ama tam da bu noktada süreç derinleşir. Çünkü dışarıdan iyi görünen bir bedenin içinde, yoğun bir zihinsel mücadele vardır.
Bu mücadele çoğu zaman fark edilmez.
Araştırmalar, atipik anoreksiyanın da en az klasik anoreksiya kadar ciddi olabileceğini gösteriyor. Ancak çoğu vakada yakın çevre durumu fark etmez. Kişi her öğünde kalorisini hesaplar, lokmalarını kontrol eder, her aynaya baktığında kendini değerlendirir. Ama dışarıdan bakıldığında her şey normaldir.
Zihin durmaz.
Kaç kalori alındı?
Ne yakıldı?
Yarın ne yenilecek, ne asla yenmeyecek?
Yemek artık bir ihtiyaç değil, kontrol edilmesi gereken bir tehdittir.
Bir dilim ekmek sadece ekmek meselesi ya da bir öğünü atlamak sadece aç kalmak değildir.
Bu, kontrol hissiyle kurulan kırılgan bir dengedir.
Atipik anoreksiya çoğu zaman derin bir benlik değeri problemiyle iç içedir. Kişi kendini ancak inceldiğinde “yeterli” hisseder. Tartıdaki rakam bir ölçüm olmaktan çıkar, kimliğin bir parçası haline gelir. Bu nedenle kişi kilosu normal olsa bile kendini sürekli fazla kilolu hissedebilir.
Aynada gördüğü şey beden değil, zihninin yorumudur.
Çevresel tepkiler ise çoğu zaman iyileştirmez, aksine derinleştirir.
“Abartıyorsun.”
Bazı cümleler, kişinin yaşadığı içsel çatışmayı görünmez kılar.
Atipik anoreksiya nevroza, ciddi fiziksel ve psikolojik sonuçlara yol açabilir. Kalp ritim bozuklukları, hormonal dengesizlikler ve yoğun kaygı bu sürecin yalnızca görünen kısmıdır. Asıl yıkım ise kişinin kendisiyle kurduğu ilişkide başlar.
Çünkü mesele kilo değildir.
Mesele, kendini değerli hissedebilmenin şartlara bağlanmasıdır.
“İyi görünüyorsun” demek kolay.
Peki hiç gerçekten sorduk mu?
“Gerçekten iyi misin?”
Kontrol, Sosyal Medya ve Sessiz Kıyaslama
Atipik anoreksiya nevroza çoğu zaman sadece yemekle ilgili değildir. Daha derinde, kontrol etme ihtiyacıyla da ilgilidir. Hayatın karmaşık, belirsiz ve zaman zaman incitici olduğu bir yerde, kişi kendi bedenini bir şekilde kontrol etmek ister.
Çünkü beden, müdahale edilebilen tek alandır.
Ne yenileceği ne zaman yenileceği, neyin “yasak” olduğu, bunların hepsi bir düzen hissi oluşturur. Ve o düzen, kısa süreli de olsa bir rahatlama sağlar. Ancak bu rahatlama geçicidir. Kontrol arttıkça, kaygı da artar. Kişi artık özgürleşmez, aksine daha da sıkışır.
Bu durum bazen görünmeyen bir ipte yürümek gibidir. Düşmemek için sürekli dikkatli olmak gerekir. Bir adım fazla, bir lokma fazla ve her şey bozulacakmış gibi hissedilir.
İşte bu kırılgan denge, zamanla kişinin tüm hayatını ele geçirir.
Bugünün dünyasında bu süreci derinleştiren en güçlü etkenlerden biri de sosyal medyadır. Sürekli ideal bedenlerin sergilendiği, filtrelenmiş hayatların normalleştiği bir ortamda, kişi fark etmeden kendini kıyaslamaya başlar.
Bir fotoğraf, bir beden, bir yorum.
Ve zihinde tek bir cümle belirir.
“Ben neden böyle değilim?”
Oysa görülen şey çoğu zaman gerçek değildir. Işık, açı, filtre ve seçilmiş anlardan oluşan bir illüzyondur. Ama zihin bunu ayırt etmekte zorlanır. Gördüğünü gerçek kabul eder ve kendini o gerçeğin karşısında yetersiz hisseder.
Bu noktada kişi yalnız değildir ama kendini çok yalnız hisseder.
Çünkü dışarıdan bakıldığında her şey normal görünür. Yemek yemektedir, günlük hayatına devam etmektedir, hatta çoğu zaman başarılı ve düzenli biridir. Ama içeride sürekli çalışan bir eleştiri mekanizması vardır.
“Daha az yemelisin.”
“Daha ince olmalısın.”
“Bu hâlin yeterli değil.”
Bu iç ses çoğu zaman geçmişten izler taşır. Çocuklukta alınan eleştiriler, koşullu kabul deneyimleri, “ancak böyle olursan sevilirsin” mesajları. Hepsi zamanla içselleşir ve kişinin kendi kendine konuşma biçimine dönüşür. Ve kişi, fark etmeden kendisinin en sert eleştirmeni olur. Bir noktadan sonra mesele sadece yemek değildir. Mesele, kendiyle kurduğu ilişkidir.
Atipik anoreksiya nevroza bize şunu gösterir: İnsan bazen aç değildir ama yine de kendini eksik hisseder. Çünkü bu açlık fiziksel değil, duygusaldır.
Kontrol etmeye çalıştıkça büyüyen, bastırıldıkça güçlenen bir boşluktur aslında.
İyileşme ise çoğu zaman kontrolü artırmakla değil, bırakabilmekle başlar. Kendine biraz daha yumuşak davranabilmekle, bedeni bir düşman gibi görmek yerine, onunla yeniden ilişki kurabilmekle…
Belki de en zor ama en gerekli adım şudur:
Kendine, sadece olduğun hâlinle de değerli olabileceğini hatırlatmak. Çünkü insan, bir sayıdan ibaret değildir. Bir bedenden, bir görüntüden, bir ölçüden çok daha fazlasıdır.
Ve bazen en büyük değişim, tartıdaki rakamda değil. İnsanın kendine bakışında başlar.