26 Şubat 1992 tarihinde Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ bölgesindeki Hocalı kasabasında yüzlerce sivilin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan bu olay, uluslararası insan hakları örgütleri tarafından da savaşın en kanlı sivil katliamı olarak kayıtlara geçmiştir. Peki, Hocalı'nın stratejik önemi neydi? 25-26 Şubat 1992 gecesi neler yaşandı? İşte tarihi trajedi ile ilgili tüm merak edilenler…
Hocalı'nın Stratejik Önemi Neydi?
Olayların yaşandığı dönemde Dağlık Karabağ bölgesinde şiddetli çatışmalar sürüyordu. Hocalı kasabası, hem coğrafi konumu hem de altyapısı nedeniyle büyük bir stratejik öneme sahipti:
- Bölgenin tek havalimanı: Hocalı, Dağlık Karabağ'daki tek havalimanına ev sahipliği yapıyordu. Bu durum, bölgenin havadan kontrolü ve lojistik ikmali için kasabayı kritik bir hedef haline getiriyordu.
- Önemli ulaşım ağları: Askeri ve sivil geçiş yollarının kesişim noktasındaydı.
- Nüfus yoğunluğu: Çatışmaların başından itibaren civar bölgelerden kaçan birçok Azerbaycanlı sivil Hocalı'ya sığınmıştı ve kasabanın nüfusu 7 bini aşmıştı.
25-26 Şubat 1992 Gecesi Neler Yaşandı?
Aylarca süren abluka nedeniyle Hocalı'nın dış dünyayla bağlantısı elektrik, su ve gıda tedariki anlamında büyük ölçüde kesilmişti. 25 Şubat'ı 26 Şubat'a bağlayan gece, Ermenistan silahlı güçleri, o dönem bölgede bulunan eski Sovyetler Birliği'nin 366. Motorize Piyade Alayı'nın da desteğiyle Hocalı'ya üç koldan ağır silahlarla bir saldırı başlattı.
Birçok Sivil Hayatını Kaybetti
Şehri savunan hafif silahlı yerel güçler, ağır topçu ateşi karşısında direnemedi. Kasaba halkı, hayatta kalabilmek için dondurucu soğukta ormanlık alanlara ve komşu Ağdam şehrine doğru kaçmaya çalıştı. Ancak kaçmaya çalışan sivillerin büyük bir kısmı, pusuya düşürülerek veya ağır kış şartları altında donarak hayatını kaybetti.
Hocalı Katliamı'nın Acı Bilançosu
Resmi verilere ve uluslararası kaynaklara göre Hocalı'da yaşanan trajedi, savaşın sivil kayıplar açısından en ağır bedellerinden biri oldu. Katliamın bilançosu şu şekilde kayıtlara geçti:
- Hayatını kaybedenler: 106'sı kadın, 63'ü çocuk ve 70'i yaşlı olmak üzere toplam 613 sivil yaşamını yitirdi.
- Yaralananlar: 76'sı çocuk olmak üzere 487 kişi ağır yaralandı.
- Esir ve kayıplar: 1.275 kişi esir alındı, bu kişilerden 150'sinin akıbeti hala bilinmiyor.
- Parçalanan aileler: 8 aile tamamen yok oldu, 25 çocuk her iki ebeveynini, 130 çocuk ise ebeveynlerinden birini kaybetti.
Uluslararası Tepkiler ve İnsan Hakları Raporları
Hocalı Katliamı, dünya basınına yansıdığında büyük bir şok etkisi yarattı. Olay, tarafsız uluslararası örgütler tarafından da incelenerek belgelendi.
- İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch): Hocalı'da yaşananları, Dağlık Karabağ anlaşmazlığının "en kapsamlı ve en büyük sivil katliamı" olarak nitelendirdi.
- Uluslararası basın: Time, Newsweek, The New York Times ve Le Monde gibi dünyanın önde gelen basın kuruluşları, sivillere yönelik bu saldırıyı detaylı röportajlar ve kanıtlarla dünyaya duyurdu.
- Uluslararası tanınma: Günümüzde birçok ülke ve uluslararası kuruluş, Hocalı'da yaşananları resmi olarak bir "katliam" veya "soykırım" olarak tanımakta ve kınamaktadır.
Hocalı'yı Anmak ve Geleceğe Aktarmak
Her yıl 26 Şubat'ta, Azerbaycan başta olmak üzere dünyanın dört bir yanında Hocalı kurbanları için anma törenleri düzenlenmektedir. (Bugünün tarihi olan 26 Şubat, bu trajedinin yıl dönümüdür). Bu anmaların temel amacı, sivil halka yönelik savaş suçlarının cezasız kalmaması gerektiğini vurgulamak ve benzer trajedilerin bir daha yaşanmaması için uluslararası farkındalık yaratmaktır.