Bazıları kör kelimesini kullanmaya karşı çıkabilir. Onun yerine âmâ kelimesinin veya “görme engelli” tabirinin kullanılmasını isteyebilir. Ancak gözleri görmeyenler hiç gocunmadan kör kelimesini kullanıyorlar. Gerekçe olarak da konuşmada kibarlaşıp hizmette kısır kalmamak gerektiğini vurguluyorlar. Kendilerini fark etmeyenler için ise ‘görme engelli’ diyorlar.
Ülkemizde görme engellilerin haklarını Altı Nokta Körler Derneği ve Türkiye Körler Federasyonu gibi sivil toplum kuruluşları korumaya, seslerini duyurmaya çalışıyor. … Nasıl hitap edersek edelim önemli olan onlara sunulan hizmetler ve hayatlarının kolaylaştırılması… Ancak körleri bile istismar edip onlar üzerinden para kazanmaya çalışan şirketler var.
Körlere hizmet veren şirketler ve onların hayatını kolaylaştıran teknolojiler fazla değil. Bunların başında dünya çapında tanınan Jaws programı geliyor. Çin ve Hindistan’da benzer yazılımlar geliştirildiği halde devam ettirilemedi. Türkiye’de Jaws programı görme engellilerin hayatını kolaylaştıran hizmetler sunuyor. Adeta Jaws ile görmeye başlıyorlar.
***
Peki Jaws nedir? Körler için geliştirilmiş bir ekran okuma programı. Nasıl gözleri görenler bir ekranın başına oturup bilgisayarda istediği sitelere girip okuyup yazabiliyorsa, Jaws programı yüklü bir bilgisayara sahip olan bir âmâ da ekrana gelen her şeyi sesli okuyabiliyor. Körler için geliştirlen bir klavye ile kabartma olarak da bilgisayarı kullanabiliyor.
Bir kamera bağlayarak kitap sayfalarını tek tek okuyor yahut Braille alfabesine çevirebiliyor. Bu tür bir hizmeti körler de, az görenler de kullanabiliyor. Jaws ekran okuma programı görme engellilerin hayatını kolaylaştırıyor. Dünya çapında yaygın bir program. Bir bakıma görme engellilerin vazgeçilmez yazılımı. Donanımları ile körlerin bilgiye ulaşmasını sağlıyor.
NVDA isminde ücretsiz bir program da var. Ancak güncellemeler yeterli olmadığından bu programdan görme engelliler rahatça faydalanamıyor. Üniversite okurken görme engelli bir arkadaşımız vardı, kitaplarını arkadaşlarına okutup o şekilde hafızasına alırdı. Halbuki bugünkü imkanlar olsa bilgisayar onun için hazır bir bilgi merkezine dönüşebilirdi.
***
Jaws ücretli bir yazılım. Buna bağlı olarak sürekli güncelleniyor ve güncel kalıyor. Jaws’ın Türkiye temsilcisi, geçtiğimiz yıllarda bu yazılımı başta Rami Kütüphanesi, bazı önemli kütüphanelere verdi. Bu kütüphaneler de ciddi bir tanıtım ile görme engellilere sağlıklı hizmet sunmaya başladı. Bu memnuniyet sonucu hizmetin yaygınlaştırılması kararlaştırıldı.
Ancak programın Türkiye çapında yaygınlaştırılması söz konusu olunca aynı sahada açık kaynağa dayalı Çin ve Hint yazılımları ile hizmet vermeye çalışan iki şirket daha devreye girdi. Yapılacak ihale için bürokrasiye adeta kendi programlarının tarifini yazdırdılar. Halbûki 2011 yılında da devlete benzer bir hizmeti satmışlar, sonra hepsi çöp olmuştu.
Jaws for Windows, birçok ülkede devlet tarafından kör bireylere ücretsiz olarak sağlanıyor; bu bir hak olarak görülüyor. Jaws’ın dünyada rakibi yok. Ancak Türkiye’de bir iki şirket sırf para hırsından dolayı, engelli bireyleri umursamadan çakma donanımlarla devleti soymayı amaçlıyor. Devlet az görenler ve âmâlar için adam gibi bir program ve donanım almalı, hatasını tekrar etmemeli.