Tevfik Rüştü Aras’ın Masonluğu
Babasının mêmûriyet mahal̃l̃i Çanakkale’de doğmuş, aslen Rodoslu Dr. Tevfik Rüştü Aras, yetişme tarzı, tahsîli, mesleği, evliliği, dünyâ görüşü, hayât tarzı, Komitacılığı, Kemâlperestliğiyle olduğu kadar Masonluğuyle de Sabataî profilinin tipik bir nümûnesiydi.
(https://www.sozcu.com.tr/tevfik-rustu-aras-kimdir-wp2534458; 21.4.2026)
Tevfik Rüştü Aras: Sabataî profilinin tipik bir nümûnesi…
***
Masonluğa, 28 yaşındayken, 21 Nisan 1910 târihinde, Selânik’de intisâb etti. (Iacovella / Altınova 1999: 61) Grande Oriente d’Italia’ya tâbi Macedonia Risorta Locası’nda tekrîs edilmekle, İtalyan Karbonari modeline göre bu Locada têsîs edilmiş gizli İttihâd ve Terak̆k̆î Komitası’nın da faâl̃ bir âzâsı oluyordu. (“Karbonari -teklik: Carbonaro, çokluk: Carbonari- modeli”nin esâsı, evvelâ Masonluğa almak, Mason olarak sınamak, sonra, lüzûmlu şartları hâiz olanları daha gizli ve bir üst teşkîlât olan İttihâd ve Terak̆k̆î’ye kabûl̃ etmekdir. Binâenaleyh, en azından ilk senelerde, İttihâdcı olan herkes, aynı zamânda Farmasondur. Tabiî, Mason arşivlerine ulaşamadığımız için, hangi İttihadcının hangi Locada tekrîs edilmiş olduğunu tesbît edemiyoruz…)
(1906’da tekrîs edilmiş Ali Fethi’nin delâletiyle) aynı Locada ve kendisinden iki buçuk sene evvel, 27 Eyl̃ûl̃ 1907’de tekrîs edilmiş Mustafa Kemâl’le (aynen Ali Fethi Okyar, Mustafa İsmet İnönü, Org. Ali Fuad Erden, Org. Ali Fuad Cebesoy, -Marksist Kemalist Vedat Nedim Tör’ün amcası, asker menşêli Üstâd-ı Âzam- Edip Servet Tör, Mirlivâ Kâzım Özalp, Mithat Şükrü Bleda, v.s. gibi) bir ömür boyu sürecek ahbâblık ve Dâvâ arkadaşlığı bu Loca günlerinden başlamış olsa gerek!
Üstâd-ı Âzam Kemalettin Apak’tan, Tevfik Rüştü’ye, 1929 senesinde, (Mustafa Kemâl’in değişmez Dâhiliye Vekîli) Şükrü Kaya, (bilâhare Hâriciye Vekîli ve Başvekîl) Hasan Saka, (Meb’ûs, Dâhiliye Vekîli, v.s.) Mehmet Cemil Uybadın ile berâber, 33. Derecenin tevcîh edilmiş olduğunu öğreniyoruz. (Üstâd-ı Âzam Kemalettin Apak, Ana Çizgilerile Türkiye’deki Masonluk Tarihi -Türkiye Mason Derneği tarafından Dernek üyelerine mahsus olarak bastırılmıştır-, İstanbul, 1958, s. 59) L̃âkin ne hikmetse, ulaşabildiğimiz hiçbir Mason kaynağında, Macedonia Risorta Locası’ndan sonra hangi Locaya tebennî ettiği kaydedilmiyor… Zâten, iftihârla “Meşhûr Masonlar” listelerine koydukları dîğer zevâtın da hangi Locada tekrîs edildikleri, kaçıncı dereceye kadar terfî’ ettikleri, ne gibi masonî vazîfeler îfâ ettikleri v.s., hâsılı “masonî hayâtları” hakkında mevsûk mâl̃ûmât neşretmiyorlar… Hâl̃buki biz onlardan daha fazlasını bekliyoruz: Bu gibi bilgileri muhtevî ve Hâricî piyasasına da hitâb eden bir “Türkiyeli Masonlar Ansikl̃opedisi” neşretsinler! Bu ansikl̃opediyi de, meselâ her on senede bir yenilesinler! O zamân Memleketimizde (hayırlı veyâ hayırsız) ne gibi faâliyetler gösterdiklerini ve muâsır târihimizdeki mevk̆ilerini daha objektif ölçülerle tesbît etmek mümkün olabilir…
İttihâdcı İhtilâlinin ve “Kemalist Türkiye”nin planlandığı İtalyan Locası: Maçedônya Risôrta
Tevfik Rüştü’nün ve yukarıda bir kısmını saydığımız zevâtın intisâb etmiş olduğu Selânik Macedonia Risorta (Maçedônya Risôrta) Locası hakkında, 1968, Roma doğumlu Yahûdi müellife Angelo Iacovella’nın Gönye ve Hilâl ünvânlı kitabının neşrinden sonra (hâlâ çok noksân olmakla berâber), bu Locanın proje ve faâliyetlerine dâir umûmî bir hüküm verebilecek kadar sahîh mâl̃ûmât edinmiş bulunuyoruz. (Angelo Iacovella, Gönye ve Hilâl -Il Triangolo et la Mezzaluna-, Müt.: Tülin Altınova, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yl., 1999, 2. baskı -ilk baskı: 1998-. Araştırmalarımızda her iki baskıyı da kullandık.) Bunları, yine İtalyalı kadın akademisyen Dr. Emanuela Locci’nin (d. İtalya, Ballao, 1974) Emanuele Carasso (Emanuele K̃arasso; Selânik, 1863 – Trieste, 7.6.1934, Arnavud Köyü Sefarad Mez.) hakkındaki makâlesi ile ağırlıklı olarak muhtelif Mason kaynaklarından ulaşabildiğimiz mâl̃ûmât tamâmlıyor. (Dr. Emanuela Locci’nin makâlesi: “La figura di Emanuele Carasso nei rapporti tra Italia e Turchia / İtalya - Türkiye Münâsebetlerinde Emanuele Carasso’nun Yeri-”, Hiram; Rivista del Grande Oriente d’Italia, 2011/4: 83-96)
Her iki müellifenin de çalışmalarının büyük kıymeti, bunları, İtalya Meşrik̆-i Âzamı’nın arşivinde çalışarak hazırlamalarından ileri geliyor. (Biz bu imk̃ândan mahrûmuz…) Bu gibi mevsûk çalışmalardan, tenk̆îdî zihniyetle değerlendirerek, çok şey öğreniliyor…
Ezcümle, bunlar üzerinde târihî çerçeveyi de dikkate alarak teemmül ettiğimiz zamân, şu umûmî hükme varıyoruz: Macedonia Risorta, (Selânik’de kendisiyle işbirliği yapan dîğer İtalyan, Fransız ve İspanyol Localarıyle berâber) muâsır târihimizin bütün seyrini değiştirmiye muvaffak olmuş bir merkezî Locadır; öyle ki İttihâdcı İhtilâli ve “Kemalist Türkiye” projeleri bu Locada hazırlanmış ve yine onun liderliğinde (veyâ onun ve işbirliği yaptığı dîğer yabancı Locaların yetiştirip teşkîlâtlandırdığı ihtilâlci kadroların liderliğinde) hayâta geçirilmiştir…
Birkaç münteşir çalışmamızda, bu Locayı genişçe tanıttık:
- Kemalizm, İsrâil'in Kuruluşuna Nasıl Yardım Etti? (Yeni Söz, 20.12.2017 - 9.1.2018, her gün tam sayfa 21 tefrika)
- Mustafa Kemâl'in Masonluğunda Merâk Edilen Mes'ele: Nîçin Loca Matrikülünde İsmi Yok? (Yeni Söz, 7.2 - 15.4.2018, her gün tam sayfa 68 tefrika)
- Mustafa Kemâl'in Hastalığı, Ölümü, Cenâzesi (Yeni Söz, 20.9.2018 - 30.7.2020, her gün tam sayfa 668 tefrika)
- Yahûdilik-Masonluk Münâsebeti (Milat, 10.7 - 13.12.2024, her gün tam sayfa 119 tefrika)
- Filistin Cephesi Hezîmetinin İçyüzü (19-20 Eylûl 1918) (İstitrâdî Bahisler: Dilimiz, İmlâmız; Hakîkatperverlik Farzı; Münâfıklık Dîni Sabataîlik), Ankara: Sonçağ Yl., Kasım 2025, 16x24 cm, 452 s. (Bu eserimiz, çok mahdûd adedde basılabildi; piyasaya arzedilemedi; sâdece eş-dost muhîtinde dağıtıldı.)
Kasım 2025’te Ankara’da pek mahdûd adedde bastırıp sâdece eş-dost muhîtinde dağıtabildiğimiz son kitab çalışmamız: Sonçağ Yl., 1. hamur, 16x24 cm, 452 s. Kitabı piyasaya arzetme imkânı bulamamakla berâber, kadîm dostumuz Avukat Mehmet Ali Bulut’un başında bulunduğu Server Vakfı’nda (Gazi Mustafa Kemal Bl., No 24/8, Kızılay/Ankara), 7 Şubat 2026 târihinde tertîb edilen ve güzîde bir topluluğun iştirâk̃ ettiği iki sâatlik toplantıda, kitabımızı tanıtma fırsatı bulduk. Canlı olarak yayınlanan sohbetimiz, “youtube”dan tâk̆îb edilebilmektedir: (https://www.youtube.com/live/11ieCHM7aMA?si=lyF3CtokcrOV6b8B)...
***
Hülâsaten:
“La Loggia Macedonia Risorta di Salonicco”, 1864’te têsîs edilmiş (Iacovella / Altınova 1999: 25), bilâhare “uykuya yatmış” bulunan “Macedonia” Locası’nın yeni isimle “uyandırılmış”devâmıdır ve 1900 senesi Eyl̃ûl̃ sonunda, İtalya Meşrik̆-i Âzamı’nın Yahûdi Üstâd-ı Âzamı Ernesto Nathan’ın Selânik’e gönderdiği (kendisinin halefi, o vak̆itte Üstâd-ı Âzam Kaymakamı) ressâm Ettore Ferrari ile İspanyol tâbiiyetinde bulunan (bilâhare, Meb’ûs seçilebilmek için Osmanlı tâbiiyetine geçen) Selânikli Yahûdi Avukat ve İş Adamı Emanuele Carasso’nun gayretleriyle tekrâr têsîs edilmiştir. Ona “Dirilen Makedonya” isminin verilmesi bu sebebledir.
Mâmâfih, Emanuele Carasso “20 Mayıs 1902’de” tekrîs edilip “13450 matrikül numarasıyle” kaydedildiğine göre, Macedonia Risorta’nın, ihtilâlci hüviyetiyle, 1902’de têsîs edildiğini kabûl̃ etmek daha doğru olur fikrindeyiz. Carasso, kısa zamân sonra Loca’nın Üstâd-ı Muhteremi olmuş ve sür’atle, (en mühimmi Sabataî Komitacı Talat Paşa olmak üzere) İttihâd ve Terak̆k̆î’nin bilâhare lider kadrosunu teşkîl edecek elemanları Locasına kazanmıştır:
“1869 Selânik doğumlu Kâtib Mehmed Talat [Talat Paşa], 12.06.1903’te tekrîs edilmiş, 15209 matrikül numarasıyle kaydedilmiştir.”
“1874 Selânik doğumlu Mêmur Midhat Şükrü [Bleda], 19.09.1903’te tekrîs edilmiş, 15757 matrikül numarasıyle kaydedilmiştir.”
“1880 Selânik doğumlu Tüccar [Evrenos] Rahmi Bey (bin Rıza), 19.11.1903’te tekrîs edilmiş, 16033 matrikül numarasıyle kaydedilmiştir.”
“1855 İstanbul doğumlu Avukat Manyasizâde Refik Bey, 17.11.1906’da tekrîs edilmiştir.”
“1880 İstanbul doğumlu Yüzbaşı İsmail Hakkı Canbolat, 21.09.1907’de tekrîs edilmiş, 24819 matrikül numarasıyle kaydedilmiştir.”
İlh… (Iacovella / Altınova 1999: 39, 57-62)