10 Mayıs 1911’de Tevfik Rüştü Aras ile evlenen, ondan Emel (-Aras- Zorlu) isminde bir kız çocuğu olan ve vefâtına kadar onunla evli kalan Makbule Hanım (İzmir, 1879 – İstanbul, 28.9.1960) hakkında, yukarıda, mâl̃ûmât vermiştik. Mâmâfih, onlara şu mühim bilgiyi ilâve edelim:
Evliyazade Makbule (Aras) Hanım, kıymetli târihçi Prof. Dr. Ali Birinci tarafından, dîğer kız kardeşlerinden Evliyazade Naciye Hanım’la berâber, “İzmir edebiyat hayatında bir mevkii bulunan iki kız kardeşten biri olarak” tanıtılıyor. (Tarihin Kara Kitabı; Tarihçiliğimizde Usûl ve Ahlâk Meseleleri, Ankara: Hitabevi Yl., Şubat 2014, s. 105)
Aynı kitabda, Evliyazade Naciye Hanım (İzmir, 1.7.1876 – Viyana, 22.4.1961) hakkında da şu kıymetli mâl̃ûmât mündericdir:
“Evliyazade Naciye Hanım (1 Temmuz 1876 – 22 Nisan 1961), II. Meşrutiyet devrinde İzmir’de sadece kalemiyle değil, aynı zamanda hitabetiyle [de] tanınan hanımlardan biriydi. Bu senelerde kızı Berin (Menderes; 1905 – 22 Nisan 1994) Hanımı elinden tutarak konferanslarına götürüyordu. Naciye Hanım, Evliyazadeler ailesinden Mehmet Bey’in kızı ve İzzet Yemişçibaşı’nın refikasıydı. Mehmet Bey’in biricik oğlu Refik Bey de (İzmir, 1874 – 11 Mart 1950) İzmir’in II. Meşrutiyet devrindeki belediye reislerindendir ve şehrin hayatında mühim bir mevkii bulunmaktadır. [Refik Bey’in yukarıda naklettiğimiz -İzmir’in 11 Mart 1950 târihli Anadolu gazetesinin 3. sayfasında münderic- vefât îlânından da anlaşılacağı vechiyle, ölüm târihi, “11 Mart” değil, 10 Mart 1950’dir.] Evliyazade ailesinin müstakil bir araştırmaya değer olduğunu söylemek gerekir.” (Birinci 2014: 110-111. 30 Mart 2026’da yaptığımız telefon görüşmesinde, kadîm arkadaşım, bu bilgiler için başlıca bir mesnedinin de -samîmî görüştüğü- rahmetli Aydın Menderes ile annesi olduğunu ifâde etmiştir. Zâten bu pasajın hâşiyesinde de bu husûsu tasrîh ediyor: “Berin Hanım’ı son on senesinde evinde ziyaret ederdim. Devamlı bir şekilde Fransızca romanlar okuyordu. Naciye Hanım’ın doğum ve ölüm senelerini Aydın Menderes’ten -28 Aralık 2000- öğrenmiştim.”)
İZZET / NACİYE YEMİŞÇİBAŞI’NIN ÇOCUKLARI
Naciye Evliyazade ile İzzet Yemişçibaşı’nın izdivâcından üç çocuk dünyâya geliyor: Güzin, Berin ve Samim İzzet Yemişçibaşı…
Güzin Evliyazade (ö. 1975), Hamdi Dülger ile hayâtını birleştiriyor. Gâlibâ çocuksuz bir evlilik…
İzzet / Naciye Yemişçibaşı çiftinin tek oğlu olan Samim İzzet Yemişçibaşı, Viyana’da, 1954 – 1957 senelerinde Elçi, 1957 – 1961 senelerinde Büyük Elçi idi… Vefât târihi: 1985… (https://tr.wikipedia.org/wiki/Berrin_Menderes; 17.5.2026) Evlenip evlenmediği, çocuk sâhibi olup olmadığı mechûl̃ümüz…
Berin Menderes’in ağabeyi, 1.1.1954-1.1.1957 târihlerinde Viyana Elçisi, 1.1.1957-1.1.1961 târihlerinde Viyana Büyük Elçisi Samim İzzet Yemişçibaşı… (https://viyana-be.mfa.gov.tr/Mission/MissionChiefHistory; 7.5.2026)
***
ADNAN / BERİN MENDERES ÇİFTİNİN ÇOCUKLARI
Berin Evliyazade’nin (İzmir, 1905 – Ankara, 22.4.1994, İstanbul, Topkapı Mez., Adnan Menderes Âbidevî Mezarı) eşi, Ali Adnan Menderes... Üç çocukları oluyor: (Aydın Millet Vekîli) Yüksel Menderes, (Aydın Millet Vekîli) Mutlu Menderes ve (Konya, müteâk̆iben İstanbul Millet Vekîli) Aydın Menderes…
Ankara’da geçirdiği bir trafik kazâsı netîcesinde 1 Mart 1978’de vefât eden Mutlu Menderes’in (d. 1934) eşi, Prof. Dr. Münevver Hanım’dı. Çocuklarına merhûm Başvekîl babalarının ismini vermişlerdir: Adnan Menderes… Mutlu Menderes’in “Adalet Partisi Genel Merkezi” tarafından Milliyet’e verilen vefât îlânında, o, akrabâlık bağları zikredildikden sonra, “yerinin doldurulması mümkün olmayan eşsiz insan” olarak tanıtılıyor:
“Büyük kaybımız: Merhum Başvekil Adnan Menderes ile Berrin [Berin] Menderes’in sevgili evladı, Aydın Milletvekili merhum Yüksel Menderes’in kardeşi, Konya Milletvekili Aydın Menderes’in değerli ağabeyi, küçük Adnan Menderes’in sevgili babası, Münevver Menderes’in eşi, E. Büyükelçi Samim Yemişçibaşı ile merhume Güzin Dülger’in değerli yeğenleri, Hamdi Dülger, Sevin, Erden Yener ile Zorlu, Akmanlar, Evliyazâde ailelerinin yakın akrabası, yerinin doldurulması mümkün olmayan eşsiz insan ve değerli varlığımız A.P. Genel İdare Kurulu Üyesi Aydın Milletvekili MUTLU MENDERES’i elim bir kaza sonucu 1 Mart 1978 günü kaybetmiş bulunuyoruz. Aziz naşı 3 Mart 1978 Cuma günü Ankara Hacıbayram Camii Şerifinden Cuma namazını müteakip ebedi istirahatgâhına tevdi edilecektir. Cenabı Hak rahmet eylesin. Adalet Partisi Genel Merkezi.” (Milliyet, 2.3.1978, s. 5)
(Milliyet, 2.3.1978, s. 5)
Adnan Menderes / Berin (Yemişçibaşı) Menderes çiftinin ortanca oğlu Mutlu Menderes’in vefât îlânı…
***
MUTLU MENDERES’İN VEFÂT ÎLÂNINDA ATLANAN YAKIN AKRABÂ: ARAS’LAR
Vefât îlânında, Mutlu Menderes’in yakın akrabâsı olan âilelerden sâdece üçü sayılmıştır: “Zorlu, Akmanlar ve Evliyazâde aileleri”… Bunlara, en azından, Aras Âilesi de ilâve edilmelidir; zîrâ Tevfik Rüştü Aras’ın zevcesi Makbule (Evliyazade) Aras, Mutlu Menderes’in ve kardeşlerinin büyük teyzesi (anneleri Berin Hanım’ın annesi Naciye -Evliyazade- Yemişçibaşı’nın kız kardeşi) idi. Zâten Fatin Rüştü Zorlu ve kızı Sevin Hanım’la akrabâlıklarının kaynağı da, Makbule Hanım’ın kızı Emel (Aras) Zorlu idi…
Evvelce, Ahmet Tevfik Rüştü Aras ve âilesinin nüfûs kayıdlarına nazaran, Emel -Aras- Zorlu’nun 21 Şubat 1913, İzmir Karşıyaka doğumlu olduğunu belirtmiş, vefât târihini bildirememiştik. Haber gazetesinin -İnternet’ten ulaştığımız- 10 ve 12 Temmuz 1965 târihli nüshalarından, Emel Zorlu’nun naaşının 10 Temmuz 1965’te memleket hâricinden İstanbul’a getirildiği ve 12 Temmuz 1965’te toprağa verildiği öğreniliyor. (https://www.kitantik.com/product/Haber-Gazetesi-12-Temmuz-1965-Fatin-Rustu-Zorlunun-Esi-Emel-Zorlu-Topraga-Veriliyor-GZ112552_1br9qfymmsklvgi1pm2; 18.5.2026) Buna göre, Emel Zorlu’nun vefâtı, 1965 Temmuz başındadır. Berken Döner’in -aşağıda, Yüksel Menderes vesîlesiyle bahsedeceğimiz- “Işığın Dağılan Kozası: İpek Kıramer” başlıklı röportajında ise, tam vefât târihi veriliyor: 5 Temmuz 1965…
“Gazi Mustafa Kemal Paşa, Hariciye Vekili Tevfik Rüştü Aras'ın kızı Emel Hanım ile Fatin Rüştü Bey'in nikâh merasiminde (14 Aralık 1933)”… (https://x.com/kronikkdokuman/status/2005719823733645510/photo/2; 15.3.2026)
Resmi ik̆tibâs ettiğimiz kaynağın verdiği bilgi hilâfına, bu resim, Fatin Rüştü Zorlu ile Emel Hanım’ın düğün değil, nişan fotoğrafı olmalıdır. (Düğün fotoğrafını araştırmamızın evvelki kısmında neşretmiştik.) Zorlu hakkında bir doktora tezi hazırlıyan Havva Eltetik’in zikrettiği kaynaklara nazaran, nişan, yine Dolmabahçe Sarayı’nda, 29 Ekim 1933’te yapılmıştır. (Eltetik 2009: 16) Bu bilgiden, düğünlerinin (14 Aralık 1933), nişandan bir buçuk ay sonra yapıldığı anlaşılmaktadır… (Düğün târihini, -yine yukarıda neşrettiğimiz- T. R. Aras hakkındaki nüfûs kayıdları sûretinden çıkarmıştık.)
Teşhîs edebildiğimiz kadarıyle, fotoğraftaki sîmâlar (soldan sağa doğru ve teşhîs edemediklerimizin yerlerine istifhâm işâreti koyarak): ?, Mevhibe İnönü, İsmet İnönü, Âfet Hanım, Fatin Rüştü Zorlu’nun annesi Hatice Güzide Zorlu, Emel Aras, “Büyük Şef”, Fatin Rüştü Zorlu, Makbule (Evliyazade) Aras, General Kâzım Özalp, ?, Tevfik Rüştü Aras, ? …
***