Uzmanlar Özbekistan'ın coğrafi konumu nedeniyle, toplumun önemli bir bölümünün beslenme yoluyla yeterli iyot alamadığını ve bu durumun ülke genelinde ciddi bir halk sağlığı sorunu olmaya devam ettiğini belirtiyor.
Deniz ürünleri tüketiminin düşük olması, iyot açısından fakir toprak yapısı ve iyotlu tuz kullanımındaki yetersizlikler, iyot eksikliğinin yaygın görülmesinde başlıca etkenler arasında gösteriliyor. İthal edilen bazı deniz ürünlerine rağmen kişi başına iyot alımının, Dünya Sağlık Örgütü'nün önerdiği seviyelerin altında kaldığı ifade ediliyor.
İyot eksikliğiyle mücadele kapsamında hükümet tarafından sistemli çalışmalar yürütülürken, ülkede iyot yetersizliğine bağlı hastalıkların önlenmesi amacıyla yürürlüğe giren 'İyot Yetersizliği Hastalıklarının Önlenmesine İlişkin Yasa', iyotlu tuz ve iyotla zenginleştirilmiş gıda ürünlerinin üretimi ve işlenmesinde standartlara uyulmasını zorunlu kılıyor.
Yasa kapsamında, iyotlu tuz ile iyotla zenginleştirilmiş gıda ürünlerini üreten ve işleyen tüm işletmelerin ulusal ve teknik standartlara uygun faaliyet göstermesi şart koşuluyor. Üretimden paketlemeye, depolamadan satışa kadar tüm aşamalar devlet denetimi altında yürütülüyor.
Bu düzenleme ile halkın günlük iyot ihtiyacının güvenli ve düzenli şekilde karşılanması amaçlanırken, özellikle çocuklar, hamile ve emziren kadınlar ile risk grubundaki bireylerin korunması hedefleniyor.
Nüfusun yaklaşık yüzde 30'unda iyot eksikliği görülüyor
Bilimsel çalışmalara göre Özbekistan genelinde nüfusun yaklaşık yüzde 30'unda farklı derecelerde iyot eksikliği bulunuyor. Bazı bölgelerde bu oranın daha yüksek olduğu, riskin özellikle çocuklar ve kadınlar arasında yoğunlaştığı da bilinenler arasında.
İyot eksikliğine bağlı olarak ülkede endemik guatr, hipotiroidizm, tiroid bezinde yapısal bozukluklar ile çocuklarda zihinsel ve fiziksel gelişim geriliği gibi sağlık sorunları görülebiliyor. Özellikle hamile ve emziren kadınlarda iyot yetersizliği, anne ve bebek sağlığı üzerinde olumsuz sonuçlara yol açıyor.
Organik iyotlu un mamulleri yeni bir yaklaşım sunuyor
Bu tablo karşısında Özbek bilim insanları, iyot eksikliğine karşı yerli ve sürdürülebilir çözümler geliştirmeye yönelik çalışmalara devam ederken, sağlık bilimleri uzmanı Dr. Şükrane Saidova ve ekibi tarafından geliştirilen biyoteknoloji temelli çalışmalar, iyot eksikliğiyle mücadelede yeni bir yaklaşım sunuyor.
Saidova'nın 2019 yılında yerel hammaddelerle geliştirdiği organik iyotla zenginleştirilmiş gıda ürünleri, özellikle çocukların ve toplumun genel sağlığını desteklemeyi amaçlıyor.
İyotla zenginleştirilmiş un ve un mamullerinin üretildiği fabrika kuruldu
AA muhabirine konuşan Saidova, Özbekistan'ın coğrafi konumunun iyot eksikliğinde etkili olduğunu belirterek, 'Ülkemiz deniz ve okyanuslardan uzakta yer alıyor. Bu nedenle halk arasında iyot eksikliği yaygın görülüyor. İyotlu tuz üretiliyor ancak araştırmalar bunun insanın günlük iyot ihtiyacını tam olarak karşılamadığını gösteriyor.' dedi.
İyotlu tuzda bulunan iyodun vücutta yeterince tutulamadığını ifade eden Saidova, organik iyodun emiliminin daha yüksek olduğunu ve organik ürünlerde iyodun vücuda sinmesine yardımcı olan mikro elementlerin bulunduğunu söyledi.
Saidova, Almanya'daki laboratuvarlarda yapılan testlerde organik iyodun un ve un ürünlerinde kaybolmadığının bilimsel olarak kanıtlandığını aktardı.
Organik ürünlerden elde edilen iyotla zenginleştirilen un ve un mamullerini üretme tekniğinin 2019 yılında Özbekistan'daki ilgili kurumlar tarafından patentle tescil edildiğini anımsatan Saidova, 159 ülkede geçerli uluslararası patent başvurularının da sürdüğünü bildirdi.
Bu çalışmaların ardından 2022 yılında iyotla zenginleştirilmiş un ve un mamullerinin üretildiği bir fabrika kurduklarını belirten Saidova, Kazakistan'dan ithal edilen buğdayın una dönüştürüldüğü tesiste, unun yanı sıra bisküvi, baharat ve şekerleme gibi günlük tüketimi yaygın ürünlerin de iyotla zenginleştirilerek üretildiğini kaydetti.
Saidova, fabrikanın, Bağımsız Devletler Topluluğu ülkeleri arasında organik iyotla zenginleştirilmiş fonksiyonel gıda üreten ilk tesis olma özelliğini taşıdığına dikkati çekerken, 'Organik iyotla zenginleştirilen un ve un ürünleri iyot eksikliğine bağlı hastalıkların önlenmesine büyük ölçüde katkı sağlayabilir.' ifadesini kullandı.
Un ve un ürünleri tüketimi yoluyla iyot eksikliğinin giderilmesinin daha kolay olabileceğini savunan Saidova, 'İyot ilaç olarak alınabilir ama insan ilacı unutabilir. Ekmek yemeyi ise unutmaz.' diye konuştu.