YAZARLAR

Tüm Yazıları Prof. Dr. Mustafa Tekin

Kurban Antropolojisi

14.08.2019 00:01

Bir kurban bayramını bitirmek üzereyiz. Her sene kurban bayramı, değişik konular ve problemler eşliğinde gündem oluşturur. Kurbanın kesim yerleri, hijyen, deniz kıyılarının kan rengine dönüşmesi vb. konuların yanı sıra meselenin hayvan hakları bağlamında değerlendirilmesi de söz konusudur. Alt detayları son on yıllık süreçte, yer alan tartışma konularından artırabiliriz.

Öte yandan neredeyse bütün dinlerde kurban, adak vb. ritüellere rastlamaktayız. İnsanoğlunun tarihsel süreci gözden geçirildiğinde, mitoloji ile karışık da olsa insan kurban etmeye kadar giden uygulamalara dair bilgiler vardır. İslam’a göre kurbanın farklı fıkhi hükümleri var. Hanefiler vacip olarak görürken, Şafiiler sünnet olarak bakıyorlar. Hasılı kurban fenomeninin bütün uygulamalarıyla birlikte evrensel olduğu anlaşılmaktadır.

Burada önemli iki noktanın altını çizmeliyiz. Birincisi, Kurbanın insanlık tarihi boyunca sürekli uygulanagelen bir şey olmasıdır. Bu durum, kurbanın insanda farklı gerekçelerle karşılığının bulunduğu sonucuna bizi götürmektedir. İkincisi de, buradan yola çıkarak dinlerin bu ihtiyacı temine yönelik uygulamalar geliştirmiş olmasıdır. Buradan çıkaracağımız sonuç ise, kurbanın sadece Allah’ın yukarıdan bir şekilde emretmesi ile değil, aşağıdaki bir ihtiyacı dikkate alarak bunu kurumsallaştırması şeklinde görülmesinin gerekliliğidir. İşte tam da bu nokta, bizi kurbana antropolojik açıdan bakmaya zorlamaktadır.

İnsan, erken zamanlardan itibaren güvenlik problemleriyle baş başa kalmıştır. Yeryüzünde bir yandan yırtıcı hayvanlar, tabiatta var olan tehlikeler, diğer yandan fırtına, sel vb. karşısında kendisini güvenlik altına alma ihtiyacı duymuştur. Mağaralara sığınma, yüksek yerlere çıkma vb. kendi alabileceği bazı tedbirler belki gündelik olarak bazı tehlikelerin bertaraf edilmesinde işlevsel olmuştur. Ancak iki tür tehlike, insanı geldiğimiz modern zamanlarda da tedirgin etmektedir. Meselâ; deprem, sel, fırtına, tsunami vb. karşısında insan maddi tedbirlerin önemli olmakla birlikte tam anlamıyla kendisini güvenliğe alamadığını düşünmektedir.

Diğer yandan ölümlü bir varlık olarak insanın, hem yaşadığı anlık hayat, hem de kısa ve uzun vadeli geleceğe dair belirsizlik ve güvensizliği, bir “tam”lığı ifade eden Tanrı fikrini zihnine getirmektedir. Meseleyi ister İbrahimi dinlerin personal bir Tanrı’nın dış dünyadaki bağımsız varlığının zihne yansıması olarak alalım, isterse Feuerbach’ın “Tanrı insanı değil, insan Tanrı’yı yaratmıştır” şeklinde maddeden zihne giden önermesini alalım; sonuçta bunun insanın bir üst varlıkla bağ kurma ihtiyacına tekabül ettiğini görürüz. Bir üst varlıkla yani Tanrı’yla bağ kurarak, ona yaklaşarak (ki kurban yakınlaşma anlamına gelir) güvenlik ihtiyacı temin edilmiş olmaktadır. Bu tıpkı, insanın korktuğu kişilere yakınlaşarak güvenliğini temin etmek istemesi duygusu gibidir.

Tüm bunların üzerine kurbanın toplumda bir kültür haline gelmesi, dinler tarafından kurumsallaştırılarak bu kültürlerin devam ettirilmesi söz konusu olmuştur. Sunaklar inşa edilmiş, kurban adakları yapılmış; böylece ibadethanelerin etrafında ciddi anlamda bir kült meydana gelmiştir. Bu kültler, farklı toplumlarda farklı formlarda tezahür etmekle birlikte, özünde benzer içeriklere sahiptirler.

Hz. Peygamber (SAV), İbrahim (AS)’a referansla (bir yakın gelenek olarak) kurban geleneğine yeni bir ritüalistik nitelik kazandırmış; bunu tevhidi bir perspektifle yeniden inşa etmiştir. Bu da dinlerin kültür ve insandan bağımsız işlemediğini bize göstermektedir; tıpkı kültür ve insanın dinden bağımsız işlemediği gibi.

 

 

 

Son Haberler

  • 1

    Fenerbahçe'nin yıldızından kötü haber!

  • 2

    UEFA'dan Oğuz Sarvan'a görev

  • 3

    125 yıllık madeni paraya rekor fiyat!

  • 4

    Kanarya Adaları'nda 12 bin hektar kül oldu

  • 5

    Akdeniz'de korkutan deprem!

Günün Manşetleri

Yurt dışından Türkiye'ye para aktı!
İdlib'de 4 ayda katliam!
Bakan Çavuşoğlu'ndan önemli açıklamalar!
Terör örgütüne 'Pençe' indi!
İzmir'deki yangında sıcak gelişme!
MPT'de 40 bin barajı aşıldı!
Mücevher ihracatından büyük beklenti!
Eski Hava Kuvvetleri personeline FETÖ operasyonu
Suudi Arabistan medyasında Türk düşmanlığı
İstanbul Valisi'nden zarar gören esnafa müjde
Adnan Oktar suç örgütünün kaçış görüntüleri ortaya çıktı
Devrik liderden rüşvet itirafı
Türkiye'yi örnek gösterdi tehdit etti
İstanbul da etkilenecek
Memur-Sen müzakere için ek süre istedi