Sudan'da 4. yılına giren çatışmalar, dünyanın en büyük insani krizlerinden birine yol açtı.

Çatışmalar nedeniyle 11 milyonu aşkın kişi ülke içinde yerinden edilirken yaklaşık 4 milyon kişi de komşu ülkelere sığınmak zorunda kaldı.

Sudan ordusu ile HDK arasında, 3 yıldır aralıksız süren çalışmalar, ciddi zorlukları beraberinde getirdi.

Çatışmalar, başta sağlık olmak üzere ekonomi ve altyapı gibi alanlara da büyük zarar verdi. Eğitim de çatışmalardan etkilenen başlıca alanlardan olurken yaklaşık 7 milyon çocuk okul dışında kaldı.

Hartum'da başlayan çatışmalarda ordu, stratejik noktalar ve egemenlik kurumlarını geri almaya çalışırken HDK, yerleşim bölgeleri ve kritik güç merkezlerindeki varlığını korudu.

Bu sahadaki iç içe geçme, çatışmaları uzun süren bir şehir savaşına dönüştürdü.

Dengeler değişti, çatışma alanları farklılaştı

Sudan ordusu 21 Mayıs 2025'te Hartum'un tamamında kontrolü yeniden sağladı. HDK ise Kurdufan ve Darfur bölgelerine çekildi ve çatışmalar halen bu bölgelerde sürüyor.

Ordunun kontrolü sağlamasından sonra hükümet, Hartum'u yeniden yaşanabilir hale getirme ve çatışmanın neden olduğu yıkımı onarma çalışmalarına başladı.

Yetkililer enkaz kaldırma, yolları açma, elektrik altyapısını onarma ve yerleşim bölgelerine su sağlama çalışmalarına öncelik verdi.

Sivil yaşamın yeniden teşvik edilmesi amacıyla hükümet, ocak ayında geçici idari başkent olan Port Sudan'dan tüm kurumlarıyla Hartum'a geri döndüğünü açıkladı.

Faşir ve insan hakları ihlalleri

Ordu ülkenin merkezinde kontrolünü pekiştirirken Mayıs-Ekim 2025 döneminde Sudan'ın batısındaki Darfur bölgesinde, özellikle Kuzey Darfur eyaletinin merkezi Faşir'de çatışmalar şiddetlendi.

Faşir, HDK'nin şehri kuşatması ve insani yardımların girişini engellemesi nedeniyle ciddi ihlal iddialarının odağı haline geldi.

HDK 26 Ekim 2025'te, uluslararası kuruluşlara ve Sudan hükümetine göre insanlığa karşı suç işlediği iddiaları eşliğinde Faşir'in kontrolünü ele geçirdi.

HDK lideri Muhammed Hamdan Dagalu da ihlallerin yaşandığını kabul ederek soruşturma komitesi kurulduğunu açıkladı.

Faşir'i ele geçirmesiyle HDK, Kuzey Darfur'un bazı bölgeleri hariç, Darfur'un beş eyaletinin büyük bölümünde kontrol sağladı.

Kuzey Darfur'daki Tina, Karnoy ve Tavila bölgelerinde ise taraflar arasında karşılıklı saldırılar sürerken HDK bu alanlarda tam kontrol sağlayamadı.

Bu gelişmeler, geniş çaplı göç dalgalarını da beraberinde getirdi. Siviller, komşu Çad ve Güney Sudan'a sığınmak zorunda kaldı.

Kurdufan bölgesindeki çatışmalar

Darfur'daki çatışmalarla eş zamanlı olarak, savaş ülkenin güneyindeki Kuzey, Güney ve Batı Kurdufan eyaletlerine de yayıldı.

Özellikle Güney Kurdufan'ın merkezi Kadugli ve ikinci en büyük şehri Delenc'te, HDK ve müttefiki Sudan Halk Kurtuluş Hareketi-Kuzey'in (SPLM-N) kuşatması nedeniyle ciddi gıda ve ilaç sıkıntısı yaşandı.

Ancak Sudan ordusu 26 Ocak ila 7 Şubat'ta bu iki stratejik şehirde kuşatmayı kırmayı başardı.

Kurdufan'daki çatışmalar halen sürerken taraflardan hiçbiri üç eyaletin tamamında kontrol sağlayabilmiş değil.

Ordu, Kuzey ve Güney Kurdufan'ın büyük bölümünü elinde tutarken HDK, Batı Kurdufan'ı ve eyalette ülkenin en büyük petrol sahası olan Hiclic'i kontrol ediyor.

Bu bölgede Güney Sudan güçleri de petrol akışının güvenliği için konuşlandırıldı.

Son dönemde çatışmalar, Etiyopya ve Güney Sudan sınırındaki Mavi Nil eyaletine de sıçradı.

HDK ve müttefikleri, bölgede kontrol sağlamak amacıyla çeşitli yerleşimlere saldırılar düzenledi.

İHA saldırıları

Çatışmaların üçüncü yılının ikinci yarısında öne çıkan en önemli gelişmelerden biri, insansız hava araçlarının (İHA) yaygın kullanımı oldu.

Çatışmalar, cephe hatlarının ötesine taşarak daha yıpratıcı bir hal aldı. Taraflar ikmal hatlarını, silah depolarını ve kritik bölgeleri hedef almaya başladı.

Birleşmiş Milletlerden, 24 Mart'ta yapılan açıklamada, Sudan'da İHA kullanımındaki tehlikeli artışa dikkat çekildi. Açıklamada, 1 Ocak ila 15 Mart'ta hava saldırılarında 500'den fazla sivilin hayatını kaybettiği ifade edildi.

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği Sudan Temsilcisi Marie-Helene Verney, 10 Nisan'da yaptığı açıklamada, savaşın dördüncü yılına girilmesine rağmen çatışmaların sürdüğünü ve krizin sona ermesine dair herhangi bir işaret bulunmadığını belirtti.

Vernet, Sudan'ın, dünyanın en büyük yerinden edilme krizine ve en ağır insani acil durumlardan birine sahne olduğunu vurguladı.

Ülkedeki siyasi istikrarsızlık, bölgesel ve uluslararası tüm müzakere girişimlerine rağmen hala sürüyor.

Çatışmalar dördüncü yılına girerken ne askeri ne de siyasi bir çözümün yakın olduğuna dair işaretler bulunuyor.

Bakan Göktaş, Senegal'in başkenti Dakar'da düzenlenen Türkiye-Senegal Karma Ekonomik Komisyonu 6. Dönem Toplantısı Kapanış Töreni'nde Türkiye-Senegal Karma Ekonomik Komisyonu Eş Başkanı olarak yaptığı konuşmada, Türkiye'nin 2003 yılında başlattığı 'Afrika Stratejisi' ile kıta ülkeleriyle ilişkilerini karşılıklı saygı, eşit ve ortak fayda temelinde daha derin ve daha güçlü bir seviyeye taşıdığını söyledi.

Bu stratejik yaklaşımla Türkiye'nin, Afrika'nın kalkınma çabalarına katkı sunduğunu aktaran Göktaş, Türkiye'nin kıta ülkeleriyle siyasi, ekonomik ve insani ilişkilerini önemli ölçüde geliştirdiğini, bu kapsamda 2003'te 5,4 milyar dolar seviyesinde olan Türkiye-Afrika ticaret hacminin 2025 itibarıyla yaklaşık 40 milyar dolara ulaştığını belirtti.

'15 milyon dolar tutarında kalkınma işbirliği desteği sağladık'

İkili ticari ve ekonomik ilişkileri ilerletmek için, iş dünyasına önemli görevler düştüğünü vurgulayan Göktaş, karşılıklı organizasyonların artırılmasının özel sektörler arasındaki kalıcı işbirliklerini daha da güçlendireceğini ifade etti.

Diplomatik temsil ağın, Türkiye'nin Afrika ile geliştirdiği işbirliğini destekleyecek güçlü bir zemine kavuştuğuna dikkati çeken Göktaş, 'Türkiye, bugün Afrika'nın 44 ülkesindeki büyükelçilikleri ve 31 ülkedeki ticaret müşavirlikleriyle kıtadaki işbirliğini güçlü bir kurumsal altyapıyla desteklemektedir. Türkiye'de 38 Afrika ülkesinin büyükelçiliğinin bulunmasını da ilişkilerimizin ulaştığı karşılıklı güven ve yakın işbirliğinin kıymetli bir göstergesi olarak görüyoruz.' dedi.

Türk Hava Yollarının kıta genelinde 62 noktaya gerçekleştirdiği doğrudan uçuşların halklar arasındaki bağı daha da güçlendirdiğine işaret eden Göktaş, Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) bünyesinde Afrika ülkeleriyle kurulan İş Konseylerinin sayısının 48'e ulaşmasının, ekonomik ilişkilerin kurumsal temelini daha da sağlamlaştırdığını bildirdi.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Göktaş, şunları kaydetti:

'Türkiye olarak, Afrika ile ilişkilerimizi sadece ekonomik işbirliğiyle sınırlı görmüyoruz. Girişimci ve insani dış politika anlayışımız çerçevesinde, Senegal'in kalkınma sürecine ve insani ihtiyaç alanlarına güçlü, etkin ve sürekli bir destek sunuyoruz. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) projelerimiz ve sürdürülebilir kalkınma desteklerimiz, bu anlayışın somut karşılığıdır. Bu kapsamda TİKA eliyle bugüne kadar, başta eğitim, sağlık ve tarım olmak üzere çeşitli alanlarda 238 proje ve faaliyet gerçekleştirdik. Bunun yanı sıra, yaklaşık 15 milyon dolar tutarında kalkınma işbirliği desteği sağladık. Önümüzdeki dönemde de sağlık, eğitim, tarım, kadınların ekonomik hayata katılımı alanlarında hayata geçireceğimiz yeni projelerle işbirliğimizi daha ileri taşımakta kararlıyız.'

'Ortak çalışmalarımızı önümüzdeki dönemde artıracağız'

Eğitim konusunun, Senegal'le uzun vadeli işbirliğin en güçlü dayanaklarından biri olduğunu vurgulayan Göktaş, 2021-2025 yılları arasında 873 Senegalli öğrenciye burs imkanı sunduklarının bilgisini verdi.

Göktaş, 2024-2025 eğitim-öğretim döneminde, yükseköğretim kurumlarında 705 Senegal uyruklu öğrencinin eğitimine devam ettiğini, Türkiye Maarif Vakfının Dakar, Thies ve St. Louis'deki dört kampüste yürüttüğü eğitim faaliyetleriyle, 13 okulda 1082 öğrenciye ulaştığını aktardı.

Senegalli üniversitelerle işbirliği kapsamında kurulan Türkçe Eğitim Merkezlerinde 401 öğrencinin Türkçe öğrenimi gördüğünü bildiren Göktaş, 'Önümüzdeki dönemde eğitim ve kültür alanındaki işbirliğimizi güçlendirerek, gençlerimiz için yeni imkanlar oluşturmaya devam edeceğiz. Aile kurumunun güçlendirilmesi ve sosyal hizmetler alanında da işbirliğimiz artırmaya kararlıyız. Aile, Sosyal Eylem ve Dayanışma Bakanlığı ile yakın bir işbirliği içerisindeyiz ve ortak çalışmalarımızı önümüzdeki dönemde artıracağız.' diye konuştu.

Senegal Cumhuriyeti Afrika Entegrasyonu, Dışişleri ve Yurt Dışında Yaşayan Senegalliler Bakanı, Senegal Karma Ekonomik Komisyonu (KEK) Eş Başkanı Cheikh Niang da programda bir konuşma gerçekleştirdi.

Ardından Bakan Göktaş ve Bakan Niang, KEK 6. Dönem Toplantı Tutanağını imzaladı.

Öte yandan Bakan Göktaş, Bakan Niang ile ikili görüşme gerçekleştirdi.

Görüşmede, Türkiye-Senegal ilişkilerinin mevcut durumu ile ekonomik ve ticari işbirliğinin geliştirilmesi ele alındı, bölgesel ve uluslararası girişimlere ilişkin görüş alışverişinde bulunuldu.

Bakan Göktaş, Senegal'in başkenti Dakar'da düzenlenecek Türkiye-Senegal Karma Ekonomik Komisyonu 6. Dönem Toplantısı kapsamındaki 'Türkiye-Senegal İş ve Yatırım Forumu'na katıldı.

Toplantıda, Senegal Sanayi ve Ticaret Bakanı Serigne Gueye Diop, Türkiye'nin Dakar Büyükelçisi Dilşad Kırbaşlı Karaoğlu, Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Türkiye Senegal İş Konseyi Başkanı İhsan Şahin ve DEİK temsilcileri ile Dakar Ticaret, Sanayi ve Tarım Odası Başkanı Abdoulaye Sow yer aldı.

Göktaş, burada yaptığı konuşmada, toplantıda ülkeler arasındaki ekonomik işbirliğinin mevcut durumunu değerlendireceklerini belirtti.

Gelecek dönemin ortak yatırım, üretim ve büyüme hedeflerini ele alacaklarını aktaran Göktaş, toplantının işbirliğini daha ileri taşıyacak yeni adımlara ve somut ortaklıklara vesile olmasını diledi.

'Senegal'i Afrika pazarına açılan güçlü bir kapı olarak değerlendiriyoruz'

Türkiye ile Senegal arasındaki ilişkilerin güçlü dostluk bağları, karşılıklı güven ve ortak kalkınma iradesi üzerine kurulu olduğunun altını çizen Göktaş, Afrika kıtasında örnek gösterilen bu ortaklığın son dönemde karşılıklı üst düzey temaslarla daha da güçlenmesinden memnuniyet duyduklarını söyledi.

Göktaş, 'Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'ın 2020-2022 yıllarındaki Senegal ziyaretleri, Senegal Cumhurbaşkanı Bassirou Diomaye Faye'nin 2024'te Türkiye'ye gerçekleştirdiği ziyaret, Başbakan Ousmane Sonko'nun 2025'te ülkemize gerçekleştirdiği ziyaretle beraber Senegal ile Türkiye arasındaki ilişkiler daha ileriye taşınmıştır. ECOWAS üyeliği ve Afrika Kıtası Serbest Ticaret Anlaşması'na taraf olması sebebiyle Senegal'i Afrika pazarına açılan güçlü bir kapı olarak değerlendiriyoruz.' diye konuştu.

Bu sağlam siyasi zeminin ekonomik ilişkilere de yansıdığını bildiren Göktaş, şu ifadeleri kullandı:

'2025 yılı sonunda ikili ticaret hacmimiz, bir önceki yıla göre yüzde 23 artışla 494 milyon dolar seviyesine ulaşmıştır. Biz biliyoruz ki bu rakam yeterli değil. İki Cumhurbaşkanının ortak vizyonuyla hedefimiz, ihracat ve ithalattaki ivmeyi koruyarak kısa vadede 1 milyar dolarlık ticaret hacmine ulaşmaktır. Bu hedefe erişmek için ticaretimizi daha dengeli, daha çeşitli ve daha yaygın bir zemine oturtmamız gerektiğine inanıyoruz. Senegal'in 2050 vizyonu kapsamında öngörülen dönüşüm projeleri, Türk özel sektörü açısından önemli fırsatlar sunmaktadır. Halihazırda, tahmini piyasa değeri 780 milyon doların üzerinde yatırımı bulunan 60'ın üzerinde Türk firması Senegal'de faaliyet göstermektedir.'

Bakan Göktaş, firmaların inşaat, enerji, madencilik, gıda, mobilya, tekstil, sağlık, lojistik, ulaştırma ve turizm gibi birçok sektörde önemli yatırımlar gerçekleştirdiği bilgisini verdi.

Bu alanlarda çok güçlü işbirliği imkanlarının bulunduğunu aktaran Göktaş, gelecek dönemde Senegal'de büyüme ve kalkınma açısından önceliklendirilen madencilik ve hidrokarbon, tarım, sanayi ve hizmet sektörlerinde işbirliğinin derinleşmesini beklediklerini dile getirdi.

KOBİ'ler arasındaki işbirliğini de değerli bulduklarını ifade eden Göktaş, bu kapsamda Türkiye'den KOSGEB ile Senegal'deki muhatabı ADEPME arasındaki aktif işbirliğinden memnuniyet duyduklarını belirtti.

'Türk şirketlerinin daha etkin rol almasına büyük önem veriyoruz'

Türk müteahhitlik firmalarının bugüne kadar Senegal'de toplam değeri yaklaşık 2,2 milyar dolar olan 40 projeye imza attığının altını çizen Göktaş, sosyal tesislerden ulaşım altyapısına, ticari yapılardan spor ve enerji tesislerine kadar uzanan bu projelerin firmaların Senegal'in kalkınmasına verdiği katkının somut göstergesi olduğunu vurguladı.

Dakar Arena ve Olimpiyat Stadı gibi simge projelerin bu işbirliğinin sahadaki güçlü yansımaları arasında yer aldığını kaydeden Göktaş, 'Önümüzdeki dönemde de Türk firmalarının Senegal'deki varlığını daha da güçlendirmesini arzu ediyoruz. 'Senegal 2050', 'Dakar Metropole 2050' ve 'New Deal Technology' programları kapsamında planlanan otoyol, demir yolu, köprü, liman, agropole, sanayi siteleri gibi altyapı-üst yapı projelerinde Türk şirketlerinin daha etkin rol almasına büyük önem veriyoruz. Bu alanlarda her türlü yapıcı işbirliğine hazırız.' değerlendirmesini yaptı.

Türk yatırımcıların Senegal'de uzun vadeli, kalıcı ve karşılıklı fayda üreten yatırımlar gerçekleştirmesini teşvik ettiklerini bildiren Göktaş, aynı şekilde Senegalli yatırımcıları da Türkiye'de ortaklıklar kurmaya ve yatırım imkanlarını değerlendirmeye davet ettiklerini söyledi.

Bakan Göktaş, şöyle devam etti:

'Biz, ekonomik ilişkilere tek taraflı kazanç çerçevesinde bakmıyoruz. Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'ın vizyonu doğrultusunda amacımız, birlikte büyümek, birlikte üretmek ve refahı birlikte artırmaktır. Bu açıdan yatırım ortamının güçlendirilmesi için hukuki altyapıyı da önemsiyoruz. Bugün, Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması yürürlüktedir. Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması'nın da yürürlüğe girmesiyle birlikte ekonomik ilişkilerimizin daha güçlü bir zemine kavuşacağına inanıyoruz. Bu sürecin tamamlanması, yeni yatırım kararlarını destekleyecek ve iş çevrelerimize daha öngörülebilir bir çerçeve sunacaktır. Burada Senegalli dostlarımızdan beklentimiz, yatırımcı ve ihracatçı firmalarımızın karşılaştığı idari, bürokratik süreçlerde kolaylaştırıcı bir yaklaşımın sürdürülmesidir. Bunun yanı sıra güçlü bir diyalog mekanizmasının korunmasıdır. İş dünyasının önünü açan, hızlı sonuç üreten ve güven veren bir idari yaklaşım, ortak hedeflerimize ulaşmamızı hızlandıracaktır.'

Türkiye-Senegal İş Konseyinden gelecek döneme yönelik somut, uygulanabilir ve sonuç odaklı bir çalışma programının hazırlamasını beklediklerini dile getiren Göktaş, temennilerinin kurulacak temasların yeni ortaklıklara, yeni yatırımlara ve yeni projelere dönüşmesi olduğunu belirtti.

Göktaş, Türkiye'nin Senegal'i sadece ticari ortak olarak görmediğinin altını çizerek, bu ülkeyi Afrika'da birlikte yol yürümek istedikleri stratejik dost ve güvenilir paydaş olarak değerlendirdiklerini sözlerine ekledi.

Bunun 'düşmanca bir tutum' olduğu vurgulanan açıklamada, bu tutumun kınanmakta ve reddedilmekte olduğunun altı çizildi.

Açıklamada, 'Bu, Sudan'ın egemenliğinin açık bir ihlali ve Sudan devletine karşı bariz bir saldırı niteliği taşımaktadır.' ifadesine yer verildi.

Sudan hükümetinin Etiyopya makamlarını bu tür 'düşmanca eylemlerin' sonuçları konusunda uyarmakta olduğu aktarılan açıklamada, 'Hükümet, Sudan'ın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü savunma hakkını, bu tür saldırılara karşı gerekli yol ve yöntemlerle karşılık verme hakkını saklı tuttuğunu vurgulamaktadır.' değerlendirmesi yapıldı.

Sudan Dışişleri Bakanlığından yapılan yazılı açıklamada, 'Sudan hükümeti, isyancı ve terörist milislerin (HDK) lideri Muhammed Hamdan Dagalu'nun Uganda hükümeti tarafından kabul edilmesini en güçlü ifadelerle kınamaktadır.' ifadesi kullanıldı.

Dagalu ile Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni arasında gerçekleşen görüşmenin de esefle karşılandığı belirtilen açıklamada, 'Bu adım, Sudan halkına yönelik saygısızlık olmanın ötesinde, tüm insanlığa yönelik bir hakarettir. Söz konusu kabul, (Sudan'daki) savaşın başlangıcından bu yana isyancı Dagalu ve terörist milisinin eylemleri nedeniyle hayatını kaybeden masum vatandaşların anısını da hiçe saymaktadır.' değerlendirmesi yapıldı.

Açıklamada, Uganda'nın attığı bu adımın, insanlık vicdanını dikkate almadığı, Sudan vatandaşlarının maruz kaldığı derin psikolojik travmayı göz ardı ettiği vurgulandı.

Sudan'ın, Uganda hükümetinin kendi topraklarında dilediği kişileri kabul etme ve ikili ilişkilerini çıkarları doğrultusunda belirleme konusundaki egemenlik hakkının bilincinde olduğuna dikkat çekilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

'Hükümet, söz konusu adımın, Sudan'a yönelik yeni politika değişikliğini yansıtması halinde duyduğu derin endişeyi ifade etmektedir. Zira bu durum, Sudan halkının kanını dökmüş, soykırım ve etnik temelli cinayetler başta olmak üzere insanlık vicdanını yaralayan her türlü suçu işlemiş bir isyancının himaye edilmesi anlamına gelecektir.'

Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni, 20 Şubat'ta, Entebbe'deki Devlet Başkanlığı Konutu'nda, HDK lideri Dagalu'yu kabul ettiğini açıklamıştı.

Sosyal medyada paylaşılan görüntülere göre başkent Hartum'un doğusundaki Menşiyye Mahallesi'ndeki Seyyide Senhuri Camisi'nde ilk teravih namazı eda edildi.

Sudan'ın ünlü hafızlarından Şeyh ez-Zeyn Muhammed Ahmed'in kıldırdığı namazda caminin dolu olduğu ve namazın caminin bahçesinde kılındığı görüldü.

Öte yandan Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı Abdulfettah el-Burhan, X platformundaki paylaşımında, 'Aziz halkımızı, mübarek ramazan ayını karşılarken en içten dileklerimizle tebrik ediyoruz.' ifadelerini kullandı.

Burhan, 'Yüce Allah'tan bu ayı Sudan ve halkı için bir zafer vesilesi kılmasını niyaz ediyoruz. Ramazanın, ülkemize güvenli, istikrarlı ve birlik içinde olduğu günlere ulaşmamıza vesile olmasını temenni ediyoruz.' dedi.

Ramazanın ilk gününün bugün idrak edildiği Sudan'da, 15 Nisan 2023'ten beri ordu ile HDK arasındaki çatışmalar devam ediyor.

Dünyanın en kötü insani krizlerinden birine yol açan bu çatışmalar, on binlerce Sudanlının hayatını kaybetmesine ve yaklaşık 13 milyon kişinin yerinden edilmesine neden olmuştu.

Ordu güçleri, Mart 2025'te, çatışmaların başladığı başkent Hartum'un büyük bir bölümünü kontrol altına almış, Mayıs 2025'te ise başkentin tamamında kontrolü sağlamıştı.

Ordudan yapılan yazılı açıklamada, silahlı kuvvetlerin ve müttefik güçlerin, Kadugli-Delenc yolunu açmayı başardığı ifade edildi.

Açıklamada, '(Silahlı kuvvetler) Sarsılmaz bir irade ve yenilmez bir cesaretle yazılan bu kahramanlık destanı, milislerin ve destekçilerinin hayallerini yerle bir etmiş, kuşatma ve aç bırakma üzerine kurdukları hesapları boşa çıkarmıştır.' ifadeleri kullanıldı.

HDK'nin ve destekçilerinin bozguna uğratıldığı, can ve teçhizat bakımından ağır kayıplar verdiği belirtilen açıklamada, 'Geriye kalanlar ise kuvvetlerimizin ilerleyişi karşısında kaçmış, yol açılmış, kuşatma kırılmıştır.' değerlendirmesi yapıldı.

Ordu güçleri, 27 Ocak'ta, Ocak 2024'ten beri HDK ile onlarla müttefik olan Sudan Halk Kurtuluş Hareketi-Kuzey (SPLM-N) güçleri tarafından kuşatma altında tutulan Güney Kurdufan eyaletinin ikinci büyük kenti olan Delenc şehrine de girmişti.

Kadugli şehri, çatışmaların başladığı ilk aylarından itibaren kuşatma altında tutuluyor. Bu durum da şehre gıda ve ilaç ulaştırılamaması nedeniyle ciddi bir insani krize yol açmıştı.

Son haftalarda, Kurdufan Bölgesinin üç eyaletinde Sudan ordusu ile HDK arasında şiddetli çatışmalar yaşanıyor. Bu çatışmalar, son dönemde on binlerce kişinin yerinden edilmesine neden oldu.

Sudan resmi ajansının (SUNA) haberine göre, Hartum Uluslararası Havalimanı, ülkenin doğusundaki Port Sudan kentinden gelen Sudan Havayolları'na (Sudanair) ait yolcu uçağını ağırladı.

Böylece, Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında çatışmaların başladığı 15 Nisan 2023'ten bu yana ilk kez başkent Hartum'a yolcu taşıyan bir uçuş gerçekleştirilmiş oldu.

Söz konusu uçuş, Sudanair'in hava ulaşımını destekleme, ülkenin şehirleri arasındaki bağlantıyı güçlendirme ve vatandaşları birbirine bağlama yönündeki ulusal sorumluluğu kapsamında yapıldı.

Bu adım, Hartum Havalimanı'na uçuşların yeniden başlatılması sürecinde 'önemli bir dönüm noktası' olurken başkentte toparlanma, istikrar ve hayatın kademeli olarak yeniden normale dönmeye başlamasının bir göstergesi oldu.

Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, yolcuların Hartum Havalimanı'na indikten sonra secde ederek mutluluklarını ifade ettiği görüldü.

Ayrıca, Sudan Başbakanı Kamil İdris ve bazı bakanlar aynı uçakla Hartum'dan Port Sudan'a gitti.

Ekim 2025'te Sivil Havacılık Otoritesi, havalimanının yeniden faaliyete geçirilmesi niyetini açıklamıştı. Ancak bunun ardından Hartum Havalimanı'na, insansız hava araçlarıyla (İHA) saldırılar düzenlenmişti.

Sudan ordusu, HDK tarafından düzenlendiğini belirttiği İHA saldırılarına karşı koyduğunu ve bu araçları düşürdüğünü duyurmuştu.

- Sudan'daki çatışmalar

Sudan, 15 Nisan 2023'ten bu yana ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında şiddetli çatışmalara sahne oluyor.

Dünyanın en kötü insani krizlerinden birine yol açan bu çatışmalar on binlerce Sudanlının hayatını kaybetmesine ve yaklaşık 13 milyon kişinin yerinden edilmesine neden olmuştu.

HDK, ülkenin 18 eyaletinden 5'inin merkezlerini kontrol ederken, Sudan ordusu güney, kuzey, doğu ve orta kesimler dahil olmak üzere kalan 13 eyaletin büyük bölümünde ve başkent Hartum'da hakimiyetini sürdürüyor.

Ordu güçleri, başlattıkları operasyonlar sonucunda Cezira, Sinnar, Beyaz Nil ile Mayıs 2025'te başkentin tamamında kontrol sağlamıştı.

Darfur bölgesinin en büyük kenti Faşir, Ekim 2025'te şiddetli çatışmaların ardından büyük ölçüde HDK'nin kontrolüne girdi.

On binlerce kişi canını kurtarmak için evlerini geride bırakarak kaçarken, sivillerin zorla yerinden edildiği ve çok sayıda silahsız kişinin öldürüldüğü, işkence edildiği anlar HDK mensuplarının paylaştığı videolara yansıdı.

Kaçan kadınlar, binbir zorlukla ulaştıkları Kuzey eyaletinin ed-Debbe şehrindeki El-Affad Mülteci Kampı'nda, AA muhabirine, yolda yaşadıklarını anlattı.

İsmini açıklamak istemeyen Sudanlı kadın, 'Faşir'de yerinden edilenlerdenim, daha önce kardeşim Ebu Kurun pazarında bir topçu bombardımanı sırasında yaralandı. Bacağından ağır şekilde sakatlandı, dizinin üstünden kesildi. Uzun bir süre hastanede kaldık. Ne tedavi vardı ne de yiyecek. Çok zor günler geçirdik, durumu giderek kötüleşti.' dedi.

Çaresizce hastaneden ayrıldıklarını söyleyen kadın, kardeşiyle Hilla Şeyh bölgesine gelebildiklerini ancak buradan güvenli bölgeye ulaşacak hiçbir araç bulamadıklarını söyledi.

Yol boyu zorluklar

Sudanlı kadın, 'Kardeşim protezsiz, koltuk değnekleriyle, kesik bacağıyla yürümek zorunda kaldı. Yaklaşık 3-4 saat yürüdük. Yolda bir adamla karşılaştık, bir eşeği vardı. Küçük çocuklarım yanımdaydı, kardeşimin de çocukları vardı ve eşi doğumu yaklaşmış bir hamileydi. Ondan yardım istedim. Bana, 'Burada insan taşımak yasak' dedi.' ifadelerini kullandı.

Kardeşini eşeğe bindirmesi için gördükleri adama çok yalvardığını dile getiren kadın, şöyle devam etti:

'Artık tamamen bitmiştik, yolda bayılacak hale gelmiştik, suyumuz tükenmişti. Sonunda, 'Seni bir mesafe götürürüm ama kontrol noktasına yaklaşınca indiririm. Yürüyerek devam edersiniz çünkü HDK bize izin vermiyor' dedi.'

Kadın, kardeşini eşek ile 6 saat taşıyabildiklerini ve Gerni köyüne bir saat mesafe kala yeniden onun da yürümeye başladığını aktardı.

Gerni'nin girişinde HDK mensuplarının kardeşine asker olup olmadığını sorduklarını ifade eden kadın, orada kendilerine kötü davranılmadığını ve traktörlere bindirildiklerini anlattı.

'Utananları dipçiklerle dövdüler'

Sudanlı kadın, yolda kendilerini 7 aracın durdurduğunu belirterek, 'Herkesi sıraya dizdiler ve kadın erkek ayrımı yapmadan, tamamen soyunmalarını söylediler. Utananları dipçiklerle dövdüler. İnsanlar, kadınlar ve erkekler çıplak halde, başları dik durmaya zorlandı. Eğilenlerin kafasına vuruyorlardı.' dedi.

HDK mensuplarının kardeşini darbetmeye başladığını anlatan kadın, 'Dayanamadım, üstüne kapandım. Darbeler bana isabet etti. O sırada biri, botuyla (kardeşinin) kesik bacağına bastı ve yara yeniden açıldı. Çocuklar ve yaşlılar her şeyi izliyordu. Çocuklar, ailelerini çıplak şekilde görüyordu. Manzara çok acıydı.' şeklinde konuştu.

Sudanlı kadın, 'Dört genç kızı çıplak halde arabalara bindirdiler. İçlerinden birinin kıyafetini dördünün üstüne örttüler. Kadınlardan birinin kardeşi konuşmaya çalışınca, gözlerinin önünde altı kurşunla vurdular. Annesi dayanamayıp 'Oğlum, kızlarım. Oğlum, kızlarım' diye feryat edince, silah dipçiğiyle kafasına vurdular, yere yığıldı, kanlar içinde kaldı.' ifadelerini kullandı.

Kesik bacağı kanayan kardeşinin üzerinden kalkamadığını söyleyen kadın, HDK mensuplarından birinin kendisini zorla götürdüğünü, yerde sürüklediğini, şiddetli bir şekilde dövdüğünü ve bilincini kaybettiğini belirtti.

Kadın, tecavüze uğradığını ifade ederek, 'Yanımda, çocuklarıyla yolculuk eden başka bir kadının da iki kişi tarafından tecavüze uğradığını gördüm. Küçük oğlu müdahale etmeye çalışınca, onu hortumla dövdüler.' diye konuştu.

Sudanlı kadın, daha sonra rütbeli olduğunu düşündüğü bir kişinin geldiğini ve 'Ne yapıyorsunuz, gelin buraya insanları bindirin ve gönderin, kimse ağzını açmayacak.' dediğini anlattı.

'Kardeşimi kurtarabilmek için yalan söylemek zorunda kaldım'

Yaralı halde hastaneye yattığı fotoğrafları gösteren kadın, 'Sürücüden kardeşimi hastaneye götürmek için borç istedim. O adam büyük bir insanlık gösterdi. Para verdi, geri istemedi. 'Senin yaptığını oradaki erkeklerin hiçbiri yapmadı, sen kardeşin ve çocukların için kendini feda ettin. Burayı senden geri almam erkekliğe sığmaz.' dedi.' ifadelerini kullandı.

Sudanlı kadın, hastaneye vardıklarında şikayet dilekçesi yazmalarının istendiğini, yaşadıklarını anlattığını ancak 'HDK mensupları sivillere saldırmaz' denilerek ifadelerini zorla değiştirttiklerini belirterek, 'Kardeşimi kurtarabilmek için yalan söylemek zorunda kaldım.' dedi.

'Evimizi yaktılar'

Faşirli Hasna Abdulhayır Said ise Kuzey Darfur eyaletinde yerinden edilmiş bir kadın olduğunu, çatışmaların başladığı dönemde Faşir kentinde yaşadığını, sonrasında Faşir'e yaklaşık bir saat uzaklıkta bulunan ve ailesinin de olduğu Şagra köyüne gittiklerini söyledi.

Çatışmalarda hayatını kaybeden eşinin bölgenin Polis Yedek Kuvvetleri Komutanı olduğunu aktaran Said, bundan dolayı HDK'nin hedefinde olduğunu ve evine baskın düzenlediğini anlattı.

Said, 'Evimizi yaktılar. Oradan yalınayak, üzerimdeki elbiselerden başka hiçbir şey olmadan çocuklarımla çıktım.' ifadesini kullandı.

HDK mensuplarının, gittikleri bir diğer köy olan Seluma'ya da geldiğini, burada darp, yağma ve talan yaptığını belirten Said, 'Ardından yeniden Faşir'e döndüm ancak Faşir yoğun bombardıman altındaydı, yangınlar vardı ve komşular evlerinin içinde öldürülüyordu.' diye konuştu.

Said, son olarak Kuzey eyaletinin ed-Debbe kentine ulaştığını kaydederek, 'Allah'a hamdolsun, şu anda El-Affad kampındayım, çocuklarımla birlikte güvendeyim ve rahattayım. Bize hiçbir zaman desteklerini esirgemeyen insanlara ve kurumlara teşekkür ediyorum.' dedi.

Sudanlı kız çocuğu, 'Mermi bana isabet ettiğinde kolumu tamamen kopardı. Hastaneye gitmeden önce, en başta kolum kesilmişti zaten. Sonra hastaneye gittik, ilk müdahaleyi yaptılar.' dedi.

İki gün sonra ameliyat olduğunu belirten Musa, on gün sonra ise hastane topçu bombardımanına tutulduğu için orada kalamadıklarını ve tedavisini evinde sürdürdüğünü ifade etti.

Ailesiyle Faşir'den çıktıkları sırada HDK mensuplarının yolda kendilerine hakaret ettiğini söyleyen Musa, 'Yol boyunca bize hakaret ettiler. Yolda ayrıca silahlı yağmacılarla da karşılaştık, önümüzdeki araçlara ateş açtılar.' diye konuştu.

Musa, Faşir'den ed-Debbe'ye 15 gün süren yolculuklarında, bazen araçlarla bazen de yürüyerek yol katettiklerini anlattı.

Sudanlı kız çocuğu, 'Gerçeği kabullendik, bu Allah'ın yazgısıydı. Ne yaparsam yapayım (kolum) geri gelmeyecek. Böyle inanıyorum ve razıyım. Allah ülkemizi düzeltsin.' ifadelerini kullandı.

Eğitimini tamamlamak istediğini dile getiren Musa, 'Şimdi protez kola ihtiyacım var ve eğitimimi tamamlamak istiyorum. Bizim mesajımız şu, bu savaş dursun, biz de eğitimimize dönelim ve hayatımız eskisi gibi olsun.' diye konuştu.

'Kavrulmuş mısır ve hayvan yemi yedik'

Musa'nın annesi Hatice Harun Sebil de 'Faşir'de o lanet savaş başımıza geldi. Yurdumuzdan edildik, perişan olduk. Evlatlarımız öldürüldü, çocuklarımız parçalandı, babalarımız ve annelerimiz öldürüldü.' ifadesini kullandı.

Kendisine de şarapnel isabet ettiğini belirten Sebil, kocasının asker olması nedeniyle Faşir'den hemen çıkamadıklarını, HDK güçlerinin asker eşlerine kötü muamelede bulunduklarının söylendiğini aktardı.

Sebil, 'Kızımın yaralandığı bombardımanda pazarda 15 kişi hayatını kaybetti, 5 kişi hastaneye ulaştıktan sonra öldü. Hastanede kimse yaralılara müdahale etmiyordu. Yaşadıklarımıza sabrettik.' ifadesini kullandı.

Kızının kolunun kesilmesini zor da olsa kabul ettiğini anlatan Sebil, 'Evimizin içinde bir sığınak vardı, merdivenle iniliyordu. Yaklaşık 7 ay orada kaldık. Askerler, bulabildikleri zaman bize yemek getiriyordu. Biz kavrulmuş mısır ve hayvan yemi yedik.' diye konuştu.

Sebil, kızı için protez kol talebinde bulunarak, psikolojik durumunun iyileşmesi ve eğitimine devam etmesi umudunu dile getirdi.

Sağlık görevlisi İhlas, eşini ve 5 kardeşini kaybetti

Faşir'de yerinden edilen sağlık görevlisi İhlas İdris Adem de HDK'nin saldırılarında eşini ve 5 kardeşini kaybettiğini söyledi.

Adem, evinin yıkıldığını belirterek, 'Katliamlar, tecavüz vakaları oldu. Kızlarıma tecavüz etmeye kalkıştılar. Onlara 'kızlarım yerine beni alın' dedim. Buna rağmen üç kişiyle böyle bir girişimde bulundular. Tehditler çok fazlaydı.' diye konuştu.

Faşir'deki durumun zorluğuna vurgu yapan Adem, 'Faşir'de evler tahrip edildi, yağma vardı. Bazı insanlar kayıp, akıbetlerinin ne olduğunu hala bilmiyoruz. Allah yardım etsin, tüm şehitlerimize rahmet eylesin.' ifadelerini kullandı.

Adem, kamptaki kadınların yarısının eşlerini kaybettiğini ve çalışmaları gerektiğini kaydetti.

Yiyeceklerin yetersiz olduğunu dile getiren Adem, 'Çocukların okutulması ve hayata tutunması gerekiyor. Benim şahsen şu an iletişim kurabileceğim bir telefonum bile yok. Örneğin yataklara ihtiyacımız var.' diye konuştu.

İdris, gazetecilere 'ikinci ülkelerine' geldiklerini söyleyerek, Sudan ve Türkiye arasında tarihi, sağlam ve güçlü ilişkiler olduğunu vurguladı.

Türkiye'nin devlet ve halk olarak duruşunun, Sudan'ı güçlü şekilde desteklediğine dikkati çeken İdris, gelecekte ilişkilerin daha güçlü olmasını diledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'a ve Türk halkına selam

İdris, Egemenlik Konseyi Başkanı Abdulfettah el-Burhan'ın, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a selamlarını iletti ve kendisi de gazeteciler aracılığıyla Türk halkına selam gönderdi.

HDK'nin gerçekleştirdiği ihlallere atıfta bulunan İdris, 'Bu ziyarette birçok olayı gördünüz, milislerin ihlallerini kendi gözlerinizle gördünüz.' dedi.

Türk devletine teşekkür eden İdris, sağlıktan siyasete ve insani yardıma kadar tüm alanlarda ilişkilerin devam etmesini temenni etti.

'Sudan, yer altı kaynaklarına sahiptir. Bu kaynakları bizden çalmak isteyenler var'

Sudan hükümetinin, Port Sudan'a taşınmasının geçici olduğunu anlatan Başbakan İdris, şu ifadeleri kullandı:

'Savaş sebebiyle hükümet, Port Sudan'a taşındı. Hartum, ülkenin geleneksel ve ulusal başkentidir. Ordunun elde ettiği başarıların ardından hükümetin Hartum'a dönüşü önemli bir işaret. Sudan ordusu ve Sudan halkı birlikte durdu. Buradan kaçan herkesin Hartum'a dönmesine az kaldı. Bütün bakanlıklar döndü. Sudan, güçlü bir ülkedir, potansiyeli ve yer altı kaynaklarına sahiptir. Bu kaynakları bizden çalmak isteyenler var. Yakın zamanda Hartum, eski haline kavuşacak inşallah.'

İdris, Sudan halkı olarak savaşı istemediklerine, Sudan insanının barışçıl olduğuna, Sudan'daki bu savaşın 'dünya savaşı' niteliğinde olduğuna ve HDK'ye yönelik desteğe işaret ederek, 'Çünkü 20'ye yakın ülke buna katılıyor. Bu savaşı biz kazandık ve hala barış istiyoruz, buna da adım adım ilerliyoruz. Sudan'da yeniden yapılanma ve onarım işlerini yakın zamanda bitirmeyi temenni ediyoruz.' diye konuştu.

'2026, barış yılı olacak'

Sudan'ın en büyük zenginliğinin 'insan ve kültür' olduğuna dikkati çeken İdris, Sudan'ı hak ettiği yere taşıyacaklarını dile getirdi. Sudan Başbakanı İdris, şöyle devam etti:

'Biz '2026 yılı, barış yılı olacak' dedik çünkü belirli bir planımız var. Bizim girişimimiz Birleşmiş Milletler (BM) ve bölgesel kuruluşlar ve ülkeler tarafından da desteklenmektedir. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin (BMGK) de desteklediği girişimin önemli ve somut bir girişim olduğuna eminiz. Eğer Sudan istikrarlı olursa, bölge de istikrarlı olur.'

İdris, bölgedeki ve uluslararası alanda yaşanan gelişmeleri son derece dikkatli şekilde takip ettiklerini belirterek, 'Bizim önceliğimiz kendimizi, egemenliğimizi, bağımsızlığımızı, halkımızı korumaktır. Bunu da ülke içinde, bölgede ve uluslararası alanda başardık.' dedi.

- 'Halk ve ordu, hiç bu kadar iç içe olmadı'

İdris, Sudan'ın kuruluşundan bu yana halkı ve ordusunun hiç bu kadar iç içe olmadığını ifade ederek, bölgesel ve uluslararası herhangi bir çatışmaya girmeyeceklerini ancak halk ve egemenliğinin hedef alınması durumunda bunları korumaya hazır olduklarını söyledi.

Başkent Hartum başta olmak üzere yeniden inşa sürecinin başladığını anlatan Başbakan, yeniden inşa ve halka temel hizmetlerin verilmesinin devam ettiğinin altını çizdi.

İdris, 'Burada bir araya gelmemiz de yeniden inşanın başlamasının bir kanıtıdır. Savaş durumunda olan bir ülkede nasıl böyle bir toplantı yapılabilir? Sudan, barış ve güven içindedir.' değerlendirmesini yaptı.

'Biz, Sudanlılar için yorulmadan çalışıyoruz. Vatandaşlar her zaman önceliğimizdir.' diyen İdris, Hartum'un büyük bir soyguna uğradığını, yer altındaki kabloların bile çalındığını, okullar, hastaneler ve sağlık merkezlerinin bile soyulduğunu kaydetti.

Vali Hamza, eyalet yetkililerinin de katılımıyla başkent Hartum'daki valilik binasında Türk medya kuruluşlarında çalışan gazetecileri kabul etti.

Sözlerine şehitleri rahmetle anarak ve yaralılara Allah'tan acil şifalar dileyerek başlayan Hamza, çatışmaların planlı şekilde çıkarıldığını ve amacının yabancı tarafların desteğiyle Sudan'ın ele geçirilmesi olduğunu söyledi.

HDK'nin daha önce Sudan Silahlı Kuvvetlerinin bir parçası olduğunu hatırlatan Hamza, 'HDK önceden hazırlanmış ve Hartum'da stratejik noktalara konuşlanmıştı.' dedi.

- 'Sudan'ı bölmek istediler'

Hamza, 'HDK lideri (Muhammed Hamdan) Dagalu'yu destekleyen ülkeler, Sudan'ı bölmek istediler. HDK, Sudan ordusunun bir parçası olsun istemediler. HDK'ye Sudan'ı ele geçirmek üzere söz verdiler.' şeklinde konuştu.

Sudan'ın zengin kaynakları ve potansiyelinin bulunduğuna dikkati çeken Hamza, HDK'nin bu saldırılar için 2019'dan itibaren hazırlık içinde olduğunu belirtti.

Hamza, Sudan'da yapılacak büyük projelerin engellendiğine dikkati çekerek, şunları kaydetti:

'Sudanlı yetkililer bu savaş olmasın diye çok çaba sarf etti ancak HDK ilk kurşunu atarak savaşı başlattı. Egemenlik Konseyi Başkanı Abdulfettah el-Burhan'ı kaçırmaya çalıştılar ancak başarılı olamadılar. Sudan ordusu HDK'yi püskürttü ve planlarını boşa çıkardı. HDK, planları tutmadığı için insanları yerinden ederek her türlü kötülüğü yaptı.'

HDK'nin sivil ve resmi her türlü kuruluşu, hatta okul ve hastaneleri dahi hedef aldığını dile getiren Hamza, 'En başından beri HDK'nin arkasında onu destekleyen yabancı ülkeler var ve onlar arka planda Sudan'ı düşürmek için çalışıyorlar.' dedi.

Vali Hamza, HDK'den alınan gelişmiş silahların ortaya çıkmasının ardından Sudan halkının çatışmaların arka planına vakıf olduğunu ifade etti.

- 'Başkentin 7 ilçesinin 6'sı ciddi zarar gördü'

Hartum eyaletinin çatışmalardan önce nüfusunun 15 milyon olduğuna işaret eden Hamza, ancak çatışmaların ardından HDK'nin saldırılarından sivillerin kaçması nedeniyle eyaletin nüfusunun 8 milyona düştüğünü dile getirdi.

Hamza, Hartum'un ordu tarafından geri alınması ve yeniden inşası için çalışmaların başlamasının ardından eyalete geri dönüşlerin sürdüğünü bildirdi.

Hartum'un 7 ilçesinden 6'sının HDK saldırıları nedeniyle ciddi zarar gördüğünü belirten Hamza, 'Sudan ordusu, kararlılığı ve halkın desteğiyle HDK'nin Sudan Devleti'ni ele geçirme planını boşa çıkarmıştır. Mayıs 2025'te Silahlı Kuvvetler halkın da desteğiyle düşmanı Hartum'dan çıkardı. Hartum'dan sonra HDK Kurdufan ve Darfur bölgelerine yöneldi.' dedi.

Hamza, ordunun Hartum'u geri almasının ardından öncelikle su ve elektrik gibi temel hizmetleri halka ulaştırmak için çalışmaya başladıklarını aktararak, şöyle devam etti:

'Kısıtlı imkanlara rağmen elektrik ve su sağlamak gibi temel alanlarda halka hizmet vermeyi başardık. Artık birçok mahallede sular akmaktadır. Sağlık alanında büyük çaba gösterdik, Bahri Hastanesi açılmıştır. Hizmete girdi.'

- Türkiye'ye ve Türk kurumlarına teşekkür

Hamza, Türk Kızılaya Hartum'a yönelik desteğinden dolayı teşekkür ederek, şu ifadeleri kullandı:

'Türk kuruluşları uzun zamandır insani alanda Sudan'a yardım ediyorlar. Türk halkına ve hükümetine teşekkür ediyorum. Türkiye'nin Sudan'daki en büyük eserlerinden biri Türk hastanesi ve Eğitmenler Eğitim Merkezidir. Bu merkez Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) tarafından yapıldı.'

Hartum'un yeniden inşası için kurulan komiteye bağlı heyetlerden birinin Türkiye'yi ziyaret ederek altyapı alanında faaliyet gösteren şirketlerle görüştüğünü anlatan Hamza, 'Biz başta Türkiye Devleti olmak üzere tüm dünyadaki kardeşlerimizden yardım bekliyoruz. Türkiye bize her zaman kesintisiz bir şekilde destek verdi.' dedi.

Ülkenin Mısır sınırı yakınındaki Kuzey eyaletine bağlı Ed-Debbe şehrinde geçen yıl 180 kişi için kurulan bir barınak, binlerce kişinin sığınağı haline geldi.

Kamptaki kişi sayısı 22 bini buluyor

El-Affad Mülteci Kampı'nda sayıları 22 bini bulan 4 binden fazla yerinden edilmiş Sudanlı aile, asgari ihtiyaçların zorluklarla karşılandığı şartlarda hayatta kalmaya çalışıyor.

Kampta yerinden edilen Sudanlıların çoğu HDK'nin kanlı katliamlar ve ciddi insan hakları ihlallerinde bulunduğu Faşir kentinden buraya geldi.

Faşir ile Ed-Debbe şehirleri arasındaki mesafe 1000 kilometreyi aşmasına rağmen insanlar, çok zor şekilde kampa ulaşıyor.

Aynı zamanda kamp, halihazırda çatışmaların sürdüğü Kurdufan ve Darfur bölgelerinden, geride evlerini, hatıralarını ve sevdiklerini bırakan sivillere de ev sahipliği yapıyor.

Temel ihtiyaçların güçlükle de olsa sağlandığı kampta, başta çocuklar için eğitim olmak üzere hala birçok hayati önem taşıyan ihtiyaçlar temin edilmeyi bekliyor.

'Orada anlatılması zor şeyler gördük'

Kampta yaşamını sürdüren Faşirli Fahrettin Muhammed Recep, İşraga et-Tom ve Fatma Ahmed Musa, Faşir'de yaşadıklarını ve yolda karşılaştıkları zorlukları, AA muhabirine anlattı.

Fahrettin Muhammed Recep, HDK'nin, şehre çok fazla saldırı düzenlediğini ve birçok kişinin hayatını kaybettiğini söyledi.

Recep, 'Orada anlatılması zor şeyler gördük. Çok esef verici şeyler ama elhamdülillah. (HDK mensupları) Sende değerli ne varsa alıyorlardı. Hiçbir şey bırakmıyorlardı.' ifadelerini kullandı.

İşraga et-Tom ise Faşir'in Kubbe Mahallesi'nden olduğunu, orada çatışmalar yoğunlaşınca çıkıp Birinci Derece Mahallesi'ne geçtiklerini ve orada kocasını, başına bir roket düşmesi sonucu kaybettiğini dile getirdi.

Et-Tom, 'Çok sayıda ölü ve yaralı var. Çatışmalar ve mermiler çok yoğundu, biz de çekildik. Oradayken bazen yemek de yemiyorduk. Şimdi burada az da olsa yemek sağlıyorlar. Şimdiki durum eskisinden daha iyi.' değerlendirmesini yaptı.

'Çocuklarımın hiçbirini bulamadım. Öldüler mi, yaşıyorlar mı bile bilmiyorum'

Fatma Ahmed Musa da 'Faşir'in es-Sefa Mahallesi'ndenim. Çocuklarımın hiçbirini bulamadım, 6 erkek, 2 kız çocuğum var, hepsi kayıp. Öldüler mi, yaşıyorlar mı bile bilmiyorum. Çocuğumun 3 çocuğuyla birlikte çıktık, yoldaki hayırseverler sayesinde çıktım.' dedi.

Çocuklarına sağ salim kavuşmak için dua eden Musa, kampta kendilerine yemek sağlayan hayırseverlere teşekkür etti.

Sudan'daki çatışmalar

Sudan, 15 Nisan 2023'ten bu yana ordu ile HDK arasında şiddetli çatışmalara sahne oluyor.

Dünyanın en kötü insani krizlerinden birine yol açan bu çatışmalar on binlerce Sudanlının hayatını kaybetmesine ve yaklaşık 13 milyon kişinin yerinden edilmesine neden oldu.

HDK, ülkenin 18 eyaletinden 5'inin merkezlerini kontrol ederken, Sudan ordusu güney, kuzey, doğu ve orta kesimler dahil olmak üzere kalan 13 eyaletin büyük bölümünde ve başkent Hartum'da hakimiyetini sürdürüyor.

Ülkenin batısındaki Darfur bölgesinin en büyük kenti Faşir, Ekim 2025'te şiddetli çatışmaların ardından büyük ölçüde HDK'nin kontrolüne girdi.

On binlerce kişinin çatışmalardan kaçtığı kentte HDK'nin sivilleri zorla yerinden çıkardığı ve çok sayıda silahsız kişiyi öldürüp işkence ettiği anlar HDK mensuplarının paylaştığı videolara yansımıştı.

Sudan'daki durumu dünyaya duyurmak üzere aralarında AA muhabirinin de olduğu Türk gazetecilerle bir araya gelen Kuzey Eyaleti Sosyal Hizmetler Bakanı Mekkavi ile Eyaletin İnsani Yardım Komiseri Wail Muhammed Şerif, eyaletteki son durum hakkında değerlendirmelerde bulundu.

Mekkavi, Türk gazeteci heyetine ve Sudan'daki kriz süresince verdikleri desteklerden dolayı Türk halkına teşekkür etti.

Eyaletin, Nisan 2023'te çatışmaların başlamasıyla 185 barınma merkezine dağılmış şekilde 4 milyon yerinden edilmiş kişiyi ağırladığı bilgisini paylaşan Mekkavi, iklim değişikliği nedeniyle eyaletin sel ve yoğun yağışlara maruz kalması sonucunda 40 bin evin kısmen ya da tamamen zarar gördüğünü ifade etti.

Mekkavi, Hızlı Destek Kuvvetlerinin (HDK) eyaletteki elektrik santralleri ve barajları hedef aldığına işaret ederek, bunun tarım, eğitim gibi birçok alanı olumsuz etkilediğini belirtti.

Son aylarda HDK'nin başta Kuzey Darfur eyaleti olmak üzere Kurdufan ve Darfur Bölgesi'ne yönelik saldırılarının artmasıyla Kuzey Eyaleti'ne büyük çaplı göç dalgasının yaşandığını söyleyen Mekkavi, eyaletin ed-Debbe şehrinde el-Affad mülteci kampının kurulduğunu dile getirdi.

'3 bin kapasiteli kampta 4 bin 300 aile kalıyor'

Mekkavi, Eyalet hükümeti olarak bu krizi yönetmek üzere Acil Durum Komitesi başta olmak üzere birkaç komiteyi kurduklarına dikkati çekerek, 3 bin kapasiteli el-Affad mülteci kampında 4 bin 300 ailenin yaşadığını kaydetti.

Son aylarda şiddetlenen çatışmalardan ötürü eyalet genelindeki toplam yerinden edilmiş aile sayısının 46 bin 465 olduğunu aktaran Mekkavi, bunun 270 bin 903 kişiye tekabül ettiğini anlattı.

Mekkavi, el-Affad mülteci kampıyla ilgili şu ifadeleri kullandı:

'Kampta bugün ihlallerle ilgili savcılık birimi, insani yardım ofisi, sosyal hizmet uzmanları, aile birleştirme ve kayıp kişiler birimleri, sağlık hizmetleri ve Kızılay yer alıyor. Ayrıca kampta 3 sabit klinik ve bir de gezici klinik bulunmaktadır. Çocukların oynayabilmesi için güvenli alanlar oluşturduk. Gerekli psikososyal destek hizmeti de sağlanmaktadır. Kampta yerel ve uluslararası kuruluşların sürdürdüğü 178 girişim var. Ayrıca kampta 8 aşevi faaliyet göstermektedir.'

'Kamptaki 3 bine yakın çocuğun eğitime ihtiyacı var'

Kampta karşı karşıya gelinen en büyük zorluğun eğitim alanında olduğuna işaret eden Mekkavi, farklı seviyelerdeki 2 bin 880 öğrenci için 20 eğitim çadırına ihtiyaç bulunduğuna, güvenlik için bir çevre suru inşa edilmesine, acil olarak çöp toplama araçlarına, salgınlarla mücadele için ilaçlama ekipmanlarına ve yüksek nüfus nedeniyle gıda öğütme değirmenlerine ihtiyaç duyulduğunu söyledi.

Mekkavi, yerinden edilmiş kişilere yönelik küçük ölçekli projelerin yönetimi konusunda eğitimler verdiklerini dile getirerek, kendilerine üretim araçlarının tahsis edileceğini belirtti.

Başta Türk Kızılay, İnsan Hak ve Hürriyetleri (İHH) İnsani Yardım Vakfı olmak üzere destek veren tüm Türk yardım kuruluşlarına teşekkür eden Mekkavi, konuşmasını şöyle sürdürdü:

'Sudan deneyimini dünyaya aktarmanızı temenni ediyoruz, zira Sudan, toplumsal dayanışmada örnek bir destan yazmıştır. Özellikle destek veren herkese şükranlarımızı sunuyoruz. Sudan'ın son karış toprağı özgürlüğüne kavuşana ve her bir yerinden edilmiş kişi evine dönene kadar çalışacağız.'

'İnsan hakları durumu asgari seviyede'

İnsani Yardım Komiseri Şerif de eyaletteki mevcut koşulların insan hakları açısından asgari seviyede olduğunu ifade ederek, uluslararası ve yerel kuruluşlar tarafından sağlanan yardımların gereken düzeyde olmadığını belirtti.

Yardımların büyük ölçüde Kuzey Eyaleti'nin kamu kurumları aracılığıyla yapıldığına dikkati çeken Şerif, toplumsal girişimler ve gönüllü çabaların çok önemli bir rol oynadığını ancak bunların mevcut şartlar nedeniyle uzun süre devam edemeyeceğini vurguladı.

Şerif, 'Sudan, bugün savaş halinde olan bir ülkedir. Bu durum, devletin yerinden edilmiş kişilere yönelik uzun vadeli ve sürekli destek sağlamasını ciddi şekilde sınırlandırmaktadır. Bu vesileyle medya aracılığıyla ve sizler üzerinden uluslararası topluma bir çağrıda bulunuyoruz; uluslararası kuruluşların ve bağışçıların el-Affad mülteci kampındaki yerinden edilmiş kişilerin insani koşullarını iyileştirmek için acilen müdahil olmaları gerekmektedir.' değerlendirmesini yaptı.

Şerif, insanların HDK'nin kontrolündeki bölgelerden, daha güvenli olduğu için Sudan ordusunun kontrolündeki bölgelere göç ettiğini bildirdi.

Sudan'daki çatışmalar

Sudan, 15 Nisan 2023'ten bu yana ordu ile HDK arasında şiddetli çatışmalara sahne oluyor.

Dünyanın en kötü insani krizlerinden birine yol açan bu çatışmalar on binlerce Sudanlının ölmesine ve yaklaşık 13 milyon kişinin yerinden edilmesine neden oldu.

HDK, ülkenin 18 eyaletinden 5'inin merkezlerini kontrol ederken, Sudan ordusu güney, kuzey, doğu ve orta kesimler dahil olmak üzere kalan 13 eyaletin büyük bölümünde ve başkent Hartum'da hakimiyetini sürdürüyor.

Ülkenin batısındaki Darfur bölgesinin en büyük kenti Faşir, Ekim 2025'te şiddetli çatışmaların ardından büyük ölçüde HDK'nin kontrolüne girdi.

On binlerce kişinin çatışmalardan kaçtığı kentte HDK'nin sivilleri zorla yerinden çıkardığı ve çok sayıda silahsız kişiyi öldürüp işkence ettiği anlar HDK mensuplarının paylaştığı videolara yansımıştı.

İdris, çatışmaların başlamasının ardından hükümetin geçici merkezi olarak taşındığı Port Sudan'dan Hartum'a varmasının ardından, kendisini karşılayanlara hitap ettiği konuşmasında, 'Bugün geri döndük, Umut Hükümeti ulusal başkente döndü. Sizlere daha fazla hizmet sözü veriyoruz.' dedi.

Sağlık ve eğitim hizmetlerinde iyileştirme sağlayacaklarını belirten İdris, hastanelerin yeniden inşa edileceğini, okulların ve üniversitelerin restore edileceğini söyledi.

İdris, vatandaşların güvenliğini ve yaşam koşullarını iyileştireceklerini vurgulayarak, hükümetinin 2026 yılı bütçesini 'vatandaşa ilave yük getirmeden' sunduklarını ifade etti.

Bütçenin enflasyon oranını yüzde 70'e düşürmeyi hedeflediğini belirten İdris, ayrıca Gayri Safi Yurt İçi Hasılanın yüzde 10 artırılmasının ve kara borsadaki döviz kurunun kontrol altına alınmasının amaçlandığını, bunun da ekonomiyi disipline etmeye yönelik olduğunu söyledi.

Başbakan İdris, içinde bulunulan yılın 'barış yılı' olacağını vurgulayarak, 'Cesurların, yiğitlerin ve kazananların barışı.' ifadelerini kullandı.

Sudan'daki çatışmalar

Sudan, 15 Nisan 2023'ten bu yana ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında şiddetli çatışmalara sahne oluyor.

Dünyanın en kötü insani krizlerinden birine yol açan bu çatışmalar on binlerce Sudanlının hayatını kaybetmesine ve yaklaşık 13 milyon kişinin yerinden edilmesine neden oldu.

HDK, ülkenin 18 eyaletinden 5'inin merkezlerini kontrol ederken, Sudan ordusu güney, kuzey, doğu ve orta kesimler dahil olmak üzere kalan 13 eyaletin büyük bölümünde ve başkent Hartum'da hakimiyetini sürdürüyor.

HDK, çatışmaların başladığı başkent Hartum'da yaklaşık 2 yıl yayılmıştı. Evlerin, iş yerlerinin, bankaların yağlamalandığı bu süre içerisinde altyapı ciddi şekilde hasar aldı.

Ordu güçleri, başlattıkları operasyonlar sonucunda Mayıs 2025'te başkentin tamamında kontrol sağladı.

Paylaşımında, 'Büyük Türkiye devletine gerçekleştirdiğim ziyaretten büyük bir memnuniyet duydum.' diyen Burhan, 'Sudan hükümeti ve halkı adına, Sudan halkına ve hükümetine yönelik sürekli ve kararlı destekleri ile ülkemizin güvenliği, birliği ve istikrarına gösterdikleri hassasiyet dolayısıyla Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a, hükümetine ve Türk halkına şükran ve takdirlerimi sunuyorum. Kendilerine daimi ilerleme ve başarılar diliyor, Allah'tan muvaffakiyetler niyaz ediyorum.' ifadesini kullandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın davetine icabet ederek 25 Aralık 2025'te Türkiye'yi ziyaret eden Burhan'ın Erdoğan ile yaptığı görüşmede, Türkiye-Sudan ikili ilişkileri ile bölgesel ve küresel gelişmeler ele alındı.

Güney Sudan Cumhurbaşkanı Danışmanı Tut Gulwak başkanlığındaki heyetin Sudan'a gerçekleştirdiği 4 günlük ziyaretin ardından ortak bildiri yayımlandı.

Bildiride, petrol sektörü ile diğer malların ithalatının ve ihracatının kolaylaştırılması için Sudan'ın doğusundaki Port Sudan'da serbest bölge tahsis edilmesi konusunda mutabakata varıldığı belirtildi.

Petrol alanındaki çeşitli başlıklarda, iki ülke arasında işbirliği, istişare ve koordinasyonu güçlendirmeyi hedefleyen verimli görüşmeler yapıldığı aktarılan bildiride, Sudan'da Güney Sudan sınırına yakın Batı Kurdufan eyaletinde bulunan Hiclic ve Bambu bölgelerindeki petrol sahalarının güvenliğinin sağlanması, işletilmesi ve yönetiminin de ele alındığı ifade edildi.

Bildiride, ortak komitelerin yeniden etkinleştirilmesi, akıllı ortaklıkların genişletilmesi ve bölgesel ile uluslararası platformlarda karşılıklı siyasi ve diplomatik desteğin artırılması konusunda anlaşmaya varıldığı kaydedildi.

İki ülke arasındaki bankacılık ve mali kanalların güçlendirilmesi ile her iki ülkede barış ve istikrarın sağlanmasına katkının artırılması hususunda da mutabakat sağlandığı bilgisi paylaşıldı.

Sudan ordusu, 'petrol altyapısına zarar verilmemesi için' güçlerini Güney Sudan'a çekmişti

Sudan ordusu, 8 Aralık'ta ülkenin güneyindeki Batı Kurdufan eyaletinde yer alan hem Sudan'ın hem Güney Sudan'ın ürettiği petrolün en önemli merkezlerinden biri olan Hiclic petrol sahasından, 'petrol altyapısına zarar verilmemesi için' güçlerini Güney Sudan'a çekmişti.

Bunun ardından Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK), Hiclic'deki stratejik petrol sahasını ele geçirmişti.

Güney Sudan hükümeti, Sudan hükümeti ve HDK ile bu sahadaki tesislerin korunması görevini Güney Sudan Halk Ordusunun üstlenmesine ilişkin anlaşmaya vardığını duyurmuştu.

Halihazırda Sudan ham petrol üretiminin yaklaşık yüzde 50'si Hiclic petrol sahasından sağlanırken, Güney Sudan petrolü, bu sahada bulunan boru hattı üzerinden ihraç ediliyor.

Toplam 1610 kilometre uzunluğundaki hat, arıtma istasyonlarından geçerek Kızıldeniz kıyısındaki Beşair Limanı'na ulaşıyor.

Sudan resmi haber ajansı SUNA'nın aktardığına göre Güney Kurdufan Eyaleti Hükümeti, 4 Aralık'ta SPLM-N ile müttefiki HDK'nin bir anaokulu ve hastaneye düzenlediği saldırıda hayatını kaybedenlerin sayısının 63'ü çocuk olmak üzere 114'e yükseldiğini açıkladı.

Haberde, yaralı sayısının 71'e çıktığı belirtildi ve Eyalet Valisi Muhammed İbrahim Abdülkerim'in şu ifadelerine yer verildi:

'Durumu ağır olan bazı yaralılar bulunuyor ve gerek çocuklar gerekse siviller arasında can kaybının artmasından endişe ediyoruz. Bazı aileler, yaralı yakınlarını Kalugi dışındaki hastanelere nakletti. Kentte yeniden sükunet sağlandı ve günlük yaşam normale döndü.'

- Sudan Başbakanı'ndan “savaş suçu” vurgusu

Sudan Başbakanı Kamil İdris, Güney Kurdufan Eyalet Valisi Abdülkerim ile hayatını kaybedenlerin aileleriyle telefonla görüştü.

HDK'nin Kalugi'de bir anaokulu ve hastaneyi bombalamasını 'barbarca ve vahşi' olarak nitelendiren İdris, saldırıyı 'tam teşekküllü bir savaş suçu' olarak değerlendirdi.

İdris, uluslararası toplum ve insan hakları kuruluşlarına saldırıyı kınama çağrısında bulundu.

- Afrika Birliği'nden kınama

Afrika Birliği Komisyonu Başkanı Mahmud Ali Yusuf da saldırıyı en güçlü ifadelerle kınadı.

Yusuf, çocuklar, eğitimciler, sağlık çalışanları ve sivillerin kasıtlı olarak hedef alınmasının uluslararası insancıl hukuk ve insan haklarının açık ihlali olduğunu belirterek, sorumluların adalet önüne çıkarılması için bağımsız soruşturma çağrısı yaptı.

İlk olarak bir anaokulunun, silahlı insansız hava aracı ile hedef alındığı ve çok sayıda öğrencinin hayatını kaybettiği aktarılan açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

'Yaralı çocukları kurtarmak için kasaba sakinleri okula koştuğunda, milisler anaokulunu ikinci kez hedef almış ve ilk saldırıdan sağ çıkan çocuklar da dahil daha fazla sivili öldürmüştür. Milisler bununla da yetinmeyerek, saldırıda yaralananların götürüldüğü kırsal hastaneye de saldırmış, böylece ölü sayısı 79'a, yaralı sayısı ise 38'e yükselmiştir. Çocukların ve yaralıların bu derece vahşi, teröristçe yöntemlerle hedef alınması, dünyanın en aşırı terör örgütlerinde bile benzeri görülmemiş bir uygulamadır. Bu saldırı terör milisinin, uluslararası toplumun aralıksız işlenen vahşetler karşısındaki sessizliğini açık bir teşvik ve onay olarak yorumladığını bir kez daha göstermektedir.'

'Çocuklar hiçbir zaman çatışmanın bedelini ödememelidir'

Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonundan (UNICEF) yapılan yazılı açıklamada da ülkenin güneyindeki Güney Kurdufan eyaletinin Kalugi kasabasında İHA ile anaokuluna düzenlediği saldırılarda 5 ila 7 yaşlarında 10'dan fazla çocuğun hayatını kaybettiği bildirildi.

Açıklamada, kasımın başından bu yana Kurdufan eyaleti genelinde güvenlikte ciddi bozulmanın yaşandığına dikkat çekilerek, bunun geniş çaplı yerinden edilmeyi tetiklediği ve insani ihtiyaçları daha da derinleştirdiği belirtildi.

Güney Kurdufan eyaletinin merkezi Kadugli ile eyaletteki Delenc şehirlerinde açlığın doğrulandığına işaret edilen açıklamada, sağlık hizmetlerinin çökmenin eşiğinde, temel malzemelerin neredeyse tükenmiş durumda olduğu vurgulandı.

Açıklamada görüşlerine yer verilen UNICEF Sudan Temsilcisi Sheldon Yett, 'Çocukların okullarında öldürülmesi, çocuk haklarının korkunç bir ihlalidir. Çocuklar hiçbir zaman çatışmanın bedelini ödememelidir.' ifadesini kullandı.

Yett, UNICEF'in 'tüm taraflara bu saldırıları derhal durdurması ve insani yardımların ihtiyaç sahiplerine güvenli ve engelsiz erişimine izin vermesi' çağrısında bulunduğunu aktardı.

Ülkenin batısındaki Darfur bölgesinde ordunun elindeki son büyük şehrin kaybedilmesiyle bölgede güç dengesi tamamen değişti.

⁠Çatışmalarda yeni evre

HDK, Mayıs 2024'ten itibaren kuşatma altında tuttuğu Faşir'e 26 Ekim'de tamamen hakim oldu.

Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı Abdulfettah el-Burhan, 27 Ekim'de, ordunun 'sistematik yıkım' nedeniyle ve sivillerin öldürülmesini önlemek için şehirden çekildiğini açıkladı.

HDK, Faşir'i kuşattığı 18 ay boyunca şehre 267'den fazla saldırı düzenledi. Bu saldırılar yüz binlerce insanı kuşatma altında bıraktı, gıda ve ilaç tamamen tükendi, halk hayatta kalmak için hayvan yemlerini tüketmek zorunda kaldı.

Faşir'in HDK'nin eline geçmesi basit bir askeri gelişme değil olarak değil, Sudan'daki çatışmalarda dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

Çatışmalar da yeni bir evreye girdi, ordunun Darfur'a doğru ilerlemek için üç eyaletten oluşan Kurdufan bölgesinde saldırılarını yoğunlaştırdığı görülüyor.

Halk, açlıktan hayvan yemi tüketti

Faşir'de güvenlik halen istikrarsız, iletişim hatları büyük ölçüde kesik, kamu hizmetleri yok denecek kadar az, sağlık sistemi çökmüş durumda ve her geçen gün daha fazla insan buradan kaçıyor.

HDK'nin kontrolü sonrası şehirden gelen bilgiler oldukça sınırlı. Çatışma sesleri azalsa da hayat normale dönmedi. Şehirde kalanlar, su kıtlığı, elektrik temininin olmadığı ve tedavi imkanlarının tamamen ortadan kalktığı son derece zor bir yaşamla karşı karşıya.

Şehirden kaçmayı başaranlar, ana yollarda silahlı kontrol noktalarının yaygın olduğunu, aramalar, el koymalar ve keyfi tutuklamalar yaşandığını ve ihlallerin sürdüğünü anlatıyor.

Görgü tanıkları, şehrin neredeyse tamamen boşaldığını, tüm yaşam belirtilerinin kaybolduğunu, çarşı ve pazarların tamamen kapandığını aktardı.

HDK ise şehre insani yardım girişlerini gösteren videolar yayımladı ve Faşir Hastanesi'nin yaralı ve hastaları tedavi etmeye başladığını iddia etti.

Irkçı sloganlar, toplu katliamlar

Şehrin HDK'ye geçmesinin ardından sosyal medyada HDK mensuplarının telefonlarıyla çektiği çok sayıda video yayıldı. Bu görüntülerde 'ırkçı sloganlar, toplu katliamlar ve sivillere yönelik ağır ihlaller' yer aldı.

HDK lideri Muhammed Hamdan Dagalu, 29 Ekim'de sivillere yönelik katliamlar için 'Faşir'de ihlaller olduğunu gördüm. Bunları araştırmak üzere soruşturma komitesinin kurulduğunu ilan ediyorum.' dedi.

Soruşturma komitelerinin sorumlulardan hesap soracağını savunan Dagalu, halka evlerine geri dönme çağrısında bulunup, 'Başınıza gelen felaketten dolayı üzgünüz ancak zorlandık, başka seçeneğimiz yoktu, savaş bize dayatıldı.' diye konuştu.

Yale Üniversitesi İnsani İşler Laboratuvarı yayımladığı uydu görüntülerinde, HDK'nin Faşir'de toplu gömü faaliyetlerini sürdürdüğünü ve bunun 'delilleri ortadan kaldırma girişimi' olabileceğini raporladı.

Raporda, toplu katliamların 26 Ekim'de başladığı bölgelerde HDK'nin cesetleri gizlice toplu şekilde gömmeye devam ettiği değerlendirildi.

Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) Afrika Bölge Direktörü Patrick Youssef, 19 Kasım'da, Faşir'de sivillerin 'büyük bir felaket' yaşadığını söyleyerek yardım ekiplerinin kente girmesi için acil çağrıda bulundu.

Birleşmiş Milletler (BM) İnsani İşlerden Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı ve Acil Yardım Koordinatörü Tom Fletcher da Darfur'un Karoma ve Tavila'daki kamp ziyaretleri sonrasında yaptığı açıklamada, yaşananları 'toplu vahşet' olarak tanımlayarak infazlar, alıkoymalar ve yaygın cinsel şiddet vakalarının yaşandığını belirtmişti.

106 bin kişi yerinden oldu

Faşir'in HDK'nin eline geçmesinin ardından bir ay içinde büyük bir göç dalgası yaşandı.

Aralarında çok sayıda kadın ve çocuğun da bulunduğu on binlerce kişi şehri terk etti, yorgun, bitkin ve aç bir halde güvenlik içinde hayatlarını sürdürebilecekleri bir yer arıyor.

BM'ye göre, Faşir'de HDK saldırıları öncesinde 260 ila 300 bin arasında olan nüfusün, şimdi binlercesi kayıp veya alıkonulmuş durumda.

Faşir'i terk eden on binlerce kişi ülkenin dokuz eyaletine dağıldı, bir kısmı Çad'a geçti.

İnsanların çoğu, Abdulvahid Nur liderliğindeki Sudan Kurtuluş Hareketi kontrolündeki Tavila bölgesine ve Kuzey eyaletinin ed-Debbe kentine yöneldi.

Uluslararası Göç Örgütü'nden 24 Kasım'da yapılan açıklamada, Faşir'den 26 Ekim'den bu yana 106 binden fazla kişinin yerinden edildiğini ifade etti.

Dünyadan tepkiler

Faşir'de yaşananlar dünya gündemini yeniden Sudan'a çevirdi. İhlaller, hastalık, açlık ve kitlesel göç dalgaları uluslararası toplumun güçlü tepkisine yol açtı.

Çok sayıda ülke ve uluslararası örgüt, HDK'nin sivillere yönelik işlediği suçları kınayarak ateşkes çağrısı yaptı.

İnsani yardım kuruluşları da baskılarını artırarak suçların soruşturulmasını, ihlallerin durdurulmasını ve yardımların engelsiz biçimde ulaştırılmasını talep ediyor.

Barış arayışı

Faşir'deki vahşet sonrası uluslararası 'Dörtlü Grubu' (ABD, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Mısır) Sudan için çözüm arayışını hızlandırdı.

Tarafları 3 ay süreli insani ateşkese çağıran ortak girişim yeniden gündeme taşındı.

Gruptan, 12 Eylül'de yaptığı açıklamada, 3 aylık insani ara verilmesi, ardından tüm ülkeye yönelik sürdürülebilir ateşkese geçilmesi ve 9 ay içinde sivil hükümete geçiş sürecinin tamamlanması önerildi.

HDK'den ateşkes ilanı

Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı ve Ordu Komutanı Abdulfettah el-Burhan, 23 Kasım'da, Suudi Arabistan, ABD, Mısır ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden (BAE) 'oluşan dörtlü mekanizmaya' değinerek, 'Krizin çözümünde BAE arabulucu olarak kabul edilemeyecek.' dedi.

HDK, Faşir'e girene kadar bu çağrıya kulak vermedi. HDK lideri Dagalu, 24 Kasım'da, 3 ay süreyle düşmanlıkların durdurulmasını içeren insani bir ateşkes ilan etti.

Gözlemcilere göre HDK'nin ateşkesi kabul etmesinin, ateşkesi reddeden Burhan'ı zor durumda bırakmak ve Faşir'de ciddi ihlaller yapmakla suçlanan güçlere olan baskıyı hafifletmek istemesinden kaynaklanıyor.