Özbekistan'da faaliyet gösteren Taşkent Yunus Emre Türk Kültür Merkezi'nde, Yunus Emre Kültür ve Sanat Haftası etkinlikleri kapsamında 'Ötelerden Bir Ses: Yunus Emre ve Sevgi Dili' konulu konferans düzenlendi.

Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Muvaffak Eflatun'un konuşmacı olarak yer aldığı konferansta Alişir Nevai Özbek Dili ve Edebiyatı Üniversitesi öğrencileri ile öğretim görevlileri yer aldı.

Konferansın açılışında konuşan Taşkent Yunus Emre Türk Kültür Merkezi Koordinatörü Ahmet Özkan, Türkiye'nin yanı sıra dünyanın birçok ülkesinde Yunus Emre Haftası etkinliklerinin düzenlenmekte olduğunu kaydederek, bu konferansın da söz konusu hafta kapsamında tertip edilmekte olduğunu belirtti.

Konferansta konuşan Eflatun da Yunus Emre'nin yaşadığı dönem, hayatı, eserleri ve eserlerinin dili ile Türkçenin gelişmesindeki rolüyle ilgili bilgiler verdi.

Eflatun, Yunus Emre'nin 13. ve 14. yüzyılda Anadolu'da yaşayan ve tasavvufi düşünceyi halkın anlayacağı dille şiire dökerek Türk dili ve edebiyatının en önemli temellerinden birini atan büyük bir şair ve mutasavvıf olduğunu vurguladı.

Yunus Emre'nin Arapça ve Farsçanın etkili olduğu bir dönemde Anadolu'da Oğuz Türkçesinin yazı dili ve edebi dil olarak yerleşmesinde önemli bir rol oynadığını kaydeden Eflatun, Yunus Emre'nin Türkçe şiirler yazarak Türkçenin edebi bir dil olarak gelişmesine öncülük ettiğini dile getirdi.

Burada bulunan sergi salonlarını gezen ve nadir el yazması eserleri inceleyen Destici, merkezde yürütülen çalışmalar ile sergilenen tarihi eserler hakkında yetkililerden bilgi aldı.

Destici, ziyaretin ardından AA muhabirine yaptığı açıklamada, Özbekistan'da ve merkezde bulunmanın çok önemli, kıymetli olduğunu belirterek, şunları kaydetti:

'Burası İslam, özellikle Türk-İslam dünyasındaki müstesna müzelerden, müstesna yerlerden bir tanesi. Peygamber Efendimiz Hazreti Muhammed'in (SAV) doğduğu topraklar olan Mekke'de Kur'an-ı Kerim indirildi. İşte burada Kur'an-ı Kerim'in indirilişi tasvir ediliyor. Burada halk 1,5-2 dakikalık zaman diliminde büyük bir heyecanla sanki kendilerini Mekke'de, adeta Hira Mağarası'nda hissederek o vahyin, İkra suresinin indirilişini izlediler. Biz de o törene katıldık. Gerçekten ben de ilk defa böyle bir şey gördüm. Çok güzel yapmışlar, tebrik ediyorum. Çok kıymetli bir yer. Ve burada Hz. Osman döneminde yazılmış olan Kur'an-ı Kerim'in el yazması nüshasının kırk sayfası var.'

Özbekistan'ın, İslam ve Türk-İslam medeniyetinin neşet ettiği ve şekillendiği topraklar olduğunu belirten Destici, bu bölgede İmam Buhari, Tirmizi ve İmam Maturidi gibi hem dini hem pozitif ilimlerde önemli alimlerin yetiştiğini söyledi.

'Her Müslüman'ın ziyaret etmesi gereken yer Semerkant, Buhara'

Destici, mezhepçiliğin İslam dünyasının en büyük sorunlarından biri olduğunun altını çizerek, özellikle bazı mezhep anlayışlarına sahip kesimler tarafından bunun sürdürüldüğünü kaydetti.

Ehlisünnet anlayışının Ebu Hanife'nin fıkhı ile İmam Maturidi'nin itikadının birleşmesiyle şekillendiğini anlatan Destici, ehlisünnetin hakim olmadığı bir İslam dünyasında daha büyük ayrışmaların yaşanabileceğini söyledi.

Destici, her Müslüman'ın öncelikli ziyaret noktalarının Mekke, Kabe ve Kudüs olduğunu belirterek, 'Onlardan sonra mutlaka her Müslüman'ın ziyaret etmesi gereken yer Semerkant, Buhara. Çünkü İslam medeniyeti buradan neşet etmiş. Burada doğan, buradaki medreselerde ilmini devam ettiren büyük düşünürler, yazarlar, ilim adamları ve alimler tarafından İslam medeniyetinin temelleri atılmıştır. Cümlesini rahmetle, minnetle, şükranla yad ediyorum.' diye konuştu.

Söz konusu merkezin Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in öncülüğünde inşa edildiğini anımsatan Destici, 'Mirziyoyev her alanda atılım gerçekleştiren bir lider. Bu konuda da tarihine, İslam düşüncesine, Türk-İslam medeniyetine sahip çıkmış ve böyle muazzam bir İslam Medeniyetleri Müzesi kurmuş, buna öncelik etmiş. Bundan dolayı da kendilerini tebrik ediyorum. Türk ve İslam dünyası adına da şükranlarımı sunuyorum.' dedi.

Özbekistan Madencilik ve Jeoloji; Yatırım, Sanayi ve Ticaret bakanlıkları, Teknolojik Metaller Fabrikası ve OSTİM Organize Sanayi Bölgesi ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Türkiye Madencilik Meclisi tarafından organize edilen foruma, maden sanayi sektöründe faaliyet yapan 30'dan fazla Türk şirketinin yanı sıra çok sayıda Özbek iş adamı ile üst düzey yetkililer katıldı.

Forumun açılışında konuşan Özbekistan Madencilik ve Jeoloji Bakan Yardımcısı Ural Yusupov, ülkesinde hayata geçirilen reform ve değişimler ile yabancı yatırımcılara sağlanan imtiyazlar hakkında bilgi verdi.

Yusupov, Özbekistan'da madencilik sektöründe Türk şirketlerinin çok başarılı projeler yürüttüğünü kaydederek, forumun bu alandaki işbirliğinin daha da gelişmesi için yeni ufuklar açacağını belirtti.

Son yıllarda hükümetin madencilik alanına yatırım yapacak yabancı işletmeler için bir dizi imtiyazlar sağladığını anımsatan Yusupov, yabancı yatırımcılara işbirliği çağrısında bulundu.

TOBB Türkiye Madencilik Meclisi Başkanı İbrahim Halil Kırşan da Türkiye ile Özbekistan'ın ortak kültürü, dil yakınlığı ve tarihin derinliklerinden gelen kardeşlik bağlarıyla birbirine kenetlenmiş ülkeler olduğunu vurgulayarak, son yıllarda iki ülke arasındaki ticaret hacminin arttığını, Türk özel sektörünün ülkede binlerce istihdam yaratan yatırımlarıyla sektörlerin büyümesine ciddi katkılar sunduğunu aktardı.

Kırşan, 'Türk iş dünyasının Özbekistan'a olan ilgisi ve güveni her geçen gün artmaktadır. Bu toplantı, büyüyen ilginin madencilik sektörüne yansımasının önemli bir adımını teşkil etmektedir.' dedi.

Türkiye Varlık Fonu (TVF) Madencilik Yatırımları Direktörü Mutlu Zengin, fonun temel görev ve faaliyetleri hakkında bilgi verdi.

Zengin, iki ülke arasındaki ilişkilerin son dönemde cumhurbaşkanlarının desteği ve vizyonuyla, kapsamlı stratejik ortaklık seviyesine ulaştığını hatırlatarak, 'Artık çok daha somut ve icra odaklı projelerin hayata geçirildiği bir döneme girdik. Türkiye Varlık Fonu olarak sürdürülebilir ve her iki taraf için katma değer sağlayan projelere katkı sunmayı hedefliyoruz.' diye konuştu.

TVF'nin yalnızca finansal yatırımcı olarak değil, aynı zamanda teknik uzmanlık ve işletme deneyimiyle projelerde yer aldığına dikkat çeken Zengin, teknik bilgiye dayalı işbirliklerine açık olduklarını sözlerine ekledi.

Özbekistan'ın madencilik alanındaki potansiyeline ilişkin farklı sunumların yapıldığı forumda Özbek ve Türk iş insanları baş başa görüşmeler yaparak, karşılıklı işbirliği ve iş fırsatlarını ele aldı.

Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in girişimiyle geçen ay faaliyete geçen merkez, İslam'ın ilim, barış ve hoşgörü temelli değerlerini esas alan anlayış doğrultusunda kurulmasıyla öne çıkıyor.

Merkez, milattan önceki (MÖ) dönemden itibaren bu topraklarda kurulan devletler, yaşayan büyük şahsiyetler, tarihi eşyalar ve buluntular, önemli gelişmeler ve bölgede yapılan iki rönesans ile ülkedeki son reform ve değişimleri bir arada yansıtıyor.

Mirziyoyev'in göreve gelmesinin ardından 2017'de Taşkent'in eski şehir kısmında inşaatı başlatılan merkez, 8 yılı aşkın çalışmaların ardından 17 Mart'ta hizmete açıldı.

10 hektarlık alanda inşa edilen merkez, 161'e 118 metrelik ebadı ve 65 metre yüksekliğindeki kubbesiyle öne çıkarken üç katlı yapının toplam kullanım alanı 40 bin metrekareyi aşıyor.

Bünyesinde 50 bin tarihi eser, nadir el yazmaları ve arkeolojik buluntuların yer aldığı merkez, müze işlevinin yanı sıra araştırma enstitüsü, kütüphane ve uluslararası işbirliği platformu olarak da öne çıkıyor.

Dört büyük dönem tek çatı altında

Merkez İslam Öncesi Dönem, Birinci Rönesans, İkinci Rönesans ve Yeni Özbekistan başlıklı bölümlerden oluşurken bu bölümler Özbekistan topraklarının binlerce yıllık tarihini kronolojik ve tematik bir bütünlük içinde sunuyor.

Bu bölümler, ziyaretçiye yalnızca bilgi değil, farklı dillerde bilgiler sunan ses, ışık ve dijital teknolojilerle desteklenen anlatım sayesinde adeta 'yaşayan tarih' deneyimi sunmasıyla dikkati çekiyor.

İslam Öncesi Dönem bölümünde bu topraklarda kurulan Soğd, Baktriya ve Harezm medeniyetlerine ait arkeolojik buluntular sergileniyor.

Bölümün tasarımı bir Türk şirketi tarafından gerçekleştirilirken Türk tasarım ekibi Özbek tarihçiler, arkeologlar ve akademisyenlerle işbirliğinde tarihsel sürekliliği bütüncül bir anlatı halinde kurgulamış bulunuyor.

Birinci Rönesans olarak adlandırılan 9 ila 12. yüzyılları kapsayan bölümde de Muhammed el-Harezmi, Ebu Reyhan el-Biruni ve İbn Sina gibi alimlerin eserlerinin el yazması nüshaları, astronomi aletleri, matematiksel çizimler ve tıp metinleri sergileniyor.

İkinci Rönesans bölümünde ise Emir Timur ve Timurlular dönemine ait minyatürler, mimari süslemeler, çini örnekleri ile Uluğ Bey'in astronomi çalışmalarını yansıtan eserler yer alıyor.

Yeni Özbekistan başlıklı bölümde ise bağımsızlık sonrasında yapılan reform ve değişimler yapay zeka destekli sunumlarla gösteriliyor.

Kuran-ı Kerim salonu öne çıkıyor

Merkezin en dikkati çekici bölümlerinden biri olan Kuran-ı Kerim salonunda ise İslam dünyasının en eski mushaflarından biri kabul edilen Osman Mushafı ile 114 nadir Kuran-ı Kerim el yazması sergileniyor.

Bu bölümde her 40 dakikada bir Kuran ayetleri ışıklandırılarak gökten iniyor gibi bir yansıtma ortaya çıkarılıyor. Kubbe altında oluşturulan özel holografik sistemde, yıldız haritası yansıtılarak ziyaretçilere görsel bir deneyim sunuluyor.

Merkezdeki Şeref Salonu'nda ise tarihte bu topraklarda yaşanan önemli gelişmeler ile büyük şahsiyetleri yansıtan 14 büyük pano yer alıyor. Panolar, Timurlu Devleti'nin kurucusu Emir Timur, Babür Devleti'nin kurucusu Babür Şah, Uluğ Bey, Biruni, Harezmi ve diğer büyük şahsiyetleri yansıtıyor.

Guinness Dünya Rekorları listesine girdi

Merkez, mimari büyüklüğü, koleksiyon kapasitesi ve çok yönlü yapısıyla Guinness Dünya Rekorları tarafından 13 Nisan'da 'dünyanın en büyük İslam medeniyeti müzesi' olarak tescillendi.

Rekor değerlendirmesinde merkezin toplam alanı, 65 metreyi bulan kubbesi, 40 bini aşkın eserden oluşan koleksiyonu ve müze, araştırma ve eğitim işlevlerini aynı çatı altında toplaması, ayrıca merkezin konsept bütünlüğü ve modern müzecilik anlayışı belirleyici oldu.

'Merkezin esas amacı, Özbekistan'ın 3 bin yıllık köklü ve zengin tarihini tüm dünyaya göstermek'

Özbekistan İslam Medeniyeti Merkezi Basın Müşaviri Oktam Usmanov, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Şevket Mirziyoyev'in inisiyatifleriyle kurularak 17 Mart'tan itibaren ziyaretçilere açılan merkezin, günlük ziyaretçi sayısının 5 bine ulaştığını söyledi.

Merkezin yalnızca bir müze olarak değil, aynı zamanda bilimsel bir platform olarak da faaliyet gösterdiğini vurgulayan Usmanov, 'Merkezin esas amacı, Özbekistan'ın 3 bin yıllık köklü ve zengin tarihini tüm dünyaya göstermektir.' dedi.

Merkezin Bilimsel Sekreteri Rustam Cabbarov da 8 yıldan uzun süren inşaatın Aralık 2025'te tamamlandığını, bu yılın başından itibaren ise merkezin donatılması için çalışmalar yapıldığını belirtti.

Cabbarov, bu süreçte Özbekistan'a ait tarihi eserlerin bulunduğu 20'den fazla ülkeyle temas kurularak bu eserlerin kopyalarının temin edildiğini, bu çalışmalar sonucunda müze bünyesinde 3 binden fazla tarihi buluntu ve eşyanın toplandığını ifade etti.

Toplanan eserlerin ilgili bölümlerde sergilendiğini aktaran Cabbarov, merkez kütüphanesinde ayrıca 50 bin civarında el yazması eser ile 500 binden fazla dijital kaynağın yer aldığını kaydetti.

Cabbarov, merkez bünyesinde çocuklara yönelik oyun ve eğitim programlarını içeren özel bir platformun da yer aldığını belirterek ayrıca Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY), İslam İşbirliği Teşkilatı İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA) ve diğer uluslararası kuruluşların ülkedeki ofislerinin de merkezde bulunduğunu söyledi.

Başkent Taşkent'te, Türkiye'nin Taşkent Büyükelçiliği ile Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Taşkent Türk Okulu işbirliğinde Milli Sinema Sanatı Sarayı'nda program düzenlendi.

Bu yıl 7. kez uluslararası festival olarak düzenlenen etkinliğe yaklaşık 3 bin davetli katıldı. Programda, Türkiye ve Özbekistan'daki Türk kurumlarının temsilcileri ile yabancı misyon şefleri de yer aldı.

Saygı duruşu ve Türkiye ile Özbekistan milli marşlarının okunmasıyla başlayan programda, Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin'in kutlama mesajı paylaşıldı.

Etkinlikte Taşkent Türk Okulu öğrencilerinin yanı sıra Özbek sanat okullarının öğrencileri ile Azerbaycan, Kazak, Kırgız, Türkmen, Uygur, Kırım Tatar ve Türk milli kültür merkezlerinin çocuk halk oyunları ekipleri sahne aldı. Programda dans gösterileri sergilendi, şarkılar ve türküler seslendirildi.

Türkiye'nin Taşkent Büyükelçisi Ufuk Ulutaş, etkinlikte yaptığı konuşmada, hem Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) kuruluşunun 106. yıl dönümünü hem de 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı'nı kutladı.

Konuşmasına Mustafa Kemal Atatürk başta olmak üzere tüm şehit ve gazileri anarak devam eden Ulutaş, Türkiye Büyük Millet Meclisinin, Milli Mücadele döneminde milletin bağımsızlık iradesinin en güçlü temsilcisi olduğunu vurguladı.

Ulutaş, 'Türkiye Büyük Millet Meclisi, milletimizin işgale boyun eğmeyeceğini ve hürriyetinden taviz vermeyeceğini, birlik, beraberlik ve kardeşliğine sahip çıktığını tüm dünyaya ilan ederek, milli iradenin tecelligahı olmuştur.' dedi.

- 'Sizler yarınların büyükleri değil, bugünün de kahramanlarısınız'

23 Nisan'ın çocuklara armağan edilen bir bayram olmasının anlamına işaret eden Ulutaş, şöyle devam etti:

'Bizler millet egemenliğimizin sizlere emanet olduğunu, şanlı bayrağımızın sizlerin sayesinde layık olduğu en yükseklerde dalgalanacağını, ülkemizin sizlerin omuzlarında yükseleceğini ve gelişeceğini gayet iyi biliyoruz. Çünkü gelecek sizsiniz. Sizleri yalnızca yarınların büyükleri olarak değil, bugünün, ülkemizin ve milletimizin en önemli parçaları olarak görüyoruz. Sizler bugünün de kahramanlarısınız.'

Ulutaş, kendilerinin büyük bir ailenin parçaları olduğunun altını çizerek 'Bu ailenin adı Türk dünyasıdır. Bu ailenin kolları Özbekistan'dan Azerbaycan'a, Kazakistan'dan Kırgızistan'a, Altay Dağları'ndan Balkanlar'a kadar uzanmaktadır. Bu büyük ailede sizler gibi düşünen, birden ona kadar sizler gibi sayan, aynı hikayeleri dinleyen, bayramlarını, özel günlerini sizler gibi kutlayan, aynı kültürü ve aynı gelenekleri yaşayan milyonlarca kardeşiniz var. Yani bugün sadece burada değil kocaman bir coğrafyada bayram var.' ifadelerini kullandı.

Konuşmasının sonunda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın vizyonuyla şekillenen Türkiye Yüzyılı ve Türk Dünyası Yüzyılı hedeflerinin çocuklara emanet edildiğini belirten Ulutaş, tüm çocukların bayramını kutladı ve etkinliğe katkı sunanlara teşekkür etti.

Şenlik kapsamında çocuklar, şarkı, şiir ve dans gösterileriyle bayram coşkusunu doyasıya yaşarken festivale katılan çocuklara çeşitli hediyeler verildi.

Buhara Uluslararası Üniversitesinin ev sahipliğinde, Kafkas Üniversitesi Ebu'l-Hasan Harakani Uygulama ve Araştırma Merkezi ve İlahiyat Fakültesi ile Azerbaycan'ın Hazar Üniversitesi Mevlana Edebi-Felsefi Araştırmalar Enstitüsünün ortak organizasyonuyla hazırlanan sempozyum 6-9 Nisan'da düzenlendi.

Sempozyuma, Türkiye, Azerbaycan, Özbekistan, Kazakistan, Malezya, Pakistan ve İngiltere'den çok sayıda akademisyen ve bilim insanı katıldı.

Açılışta konuşan Buhara Uluslararası Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Şarif Barotov, üniversitenin faaliyetleri hakkında bilgi vererek, etkinliğin Türk dünyasının entegrasyonu açısından önemli olduğunu belirtti.

Sempozyum Düzenleme Kurulu Başkanı ve Kafkas Üniversitesi Ebu'l-Hasan Harakani Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Doç. Dr. Muhammed Alparslan Kartal da sempozyumun Türk dünyasına hizmet amacı taşıdığını belirterek, akademik işbirliğinin güçlendirilmesinde bu tür organizasyonların önemli rol oynadığını kaydetti.

Taşkent Büyükelçiliği İletişim Müşaviri Prof. Dr. Mehmet Yüce ise Türk devletlerinin ortak tarihine değinerek, kültürel mirasın yaşatılmasının yanı sıra bilim ve teknoloji alanındaki gelişme ve yeniliklere ayak uydurmanın da büyük önem arz ettiğini dile getirdi.

Bazı akademisyenlerin çevrim içi olarak da yer aldığı sempozyum kapsamında 'dil ve eğitim, kültür ve edebiyat, tarih ve toplumsal yapılar, ekonomi ve entegrasyon, Türk kültüründe edebiyat, sanat ve gelenekler ile Türk dünyasında dini ilimler, fıkıh ve din eğitimi' başlıklarıyla farklı oturumlar tertip edildi.

50'ye yakın bildirinin sunulduğu oturumlarda Türk dünyasının ortak kültürel değerleri dil, edebiyat, folklor, tarih, din ve toplumsal hafıza ekseninde değerlendirilirken, disiplinler arası yaklaşımlarla bilimsel tartışmalar gerçekleştirildi.

Sempozyumda öğrenciler tarafından Özbek kültürünü tanıtan gösteriler sunuldu.

Özbekistan Dışişleri Bakanlığından yapılan yazılı açıklamada, ABD-İran arasındaki geçici ateşkesin, bölgedeki gerilimin azaltılması ve siyasi-diplomatik diyaloğun yeniden tesis edilmesi açısından önemli bir adım olduğu vurgulandı.

Açıklamada, tüm taraflara itidal çağrısı yapılarak, durumun yeniden tırmanmasına yol açabilecek her türlü eylemden kaçınılması gerektiği kaydedildi.

Tarafların kalıcı barış ve istikrarın sağlanması amacıyla yapıcı diyalog ve işbirliğini sürdürmesi gerektiği belirtilen açıklamada, Özbekistan'ın çatışmaların yalnızca barışçıl yollarla ve Birleşmiş Milletler Antlaşması ilkeleri doğrultusunda çözülmesi yönündeki tutumunu yinelediği ifade edildi.

Toplantıda Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Genel Sekreteri Büyükelçi Kubanıçbek Ömüraliyev, Türkiye Uzay Ajansı Başkanı Yusuf Kıraç, TÜRKSAT AŞ Genel Müdürü Ahmet Hamdi Atalay ve astronot Alper Gezeravcı da yer aldı.

Orta Avrasya'da uzay ekosisteminin gelişimini destekleyen önemli uluslararası platformlardan biri olarak öne çıkan etkinliğin açılışında konuşan Ömüraliyev, uzayın artık sadece bilimsel keşif alanı olmaktan çıkarak ekonomik kalkınma, teknolojik ilerleme ve stratejik ortaklıkların önemli bir unsuru haline geldiğini belirtti.

Ömüraliyev, bölgenin güçlü bilimsel altyapı, gelişen teknolojik kapasite ve genç nüfusuyla uzay çalışmalarında önemli bir potansiyele sahip olduğunu ifade ederek, üye ülkelerin bu alandaki işbirliğini stratejik öncelik haline getirdiğini dile getirdi.

Konferans kapsamında yürütülen ortak girişimlere de değinen Ömüraliyev, ortak uydu projelerinin bölgesel işbirliğinin somut bir göstergesi olduğunu vurgulayarak, 'Bu projeler, diyalogdan somut uygulamalara geçişte önemli bir adım niteliği taşıyor.' dedi.

Ömüraliyev, uzay alanında sürdürülebilir ilerleme için bölgesel koordinasyonun artırılması, araştırma ve geliştirme yatırımlarının genişletilmesi, veri paylaşım mekanizmalarının güçlendirilmesi ve uzay sanayisinin desteklenmesi gerektiğinin altını çizdi.

Orta Avrasya'da uzayın geleceğinin bireysel çabalardan ziyade ortak hareket ve yenilikçi işbirlikleriyle şekilleneceğini söyleyen Ömüraliyev, bölge ülkelerinin küresel uzay çalışmalarında yalnızca katılımcı değil, aynı zamanda öncü bir rol üstlenmesi gerektiğine dikkati çekti.

Uzayda işbirliği barış ve kalkınmayı güçlendirir

Türkiye Uzay Ajansı Başkanı Kıraç da Orta Asya'nın bilim tarihinde önemli bir yere sahip olduğunu vurgulayarak, bölgede yetişen Muhammed el-Harezmi, Ebu Reyhan Biruni ve Uluğ Bey gibi büyük alimlerin çalışmalarının çağdaş bilimin temelini oluşturduğunu ifade etti.

Uzayın ülkeleri ortak hedefler etrafında bir araya getiren özel bir alan olduğunu belirten Kıraç, 'Hiçbir ülke uzayı tek başına keşfedemez ancak birlikte çalışarak bilgi, deneyim ve teknolojiyi paylaşabiliriz.' diye konuştu.

Kıraç, uzay alanında uluslararası işbirliğinin yalnızca teknolojik gelişim değil, aynı zamanda küresel barış ve sürdürülebilir kalkınma açısından da kritik rol oynadığına işaret ederek, Türkiye Uzay Ajansı olarak uzay çalışmalarını yalnızca teknolojiyle sınırlı görmediklerini, bu alanın eğitim, inovasyon ve uluslararası işbirliğini de kapsadığını dile getirdi.

Uzay teknolojilerinin iletişimden tarıma, afet yönetiminden bilimsel araştırmalara kadar birçok alanda fayda sağladığına değinen Kıraç, Türkiye'nin bu doğrultuda çalışmalarını sürdürdüğünü aktardı.

Kıraç, uzay çalışmalarının ekonomik kalkınma, bilimsel ilerleme ve bölgesel istikrar açısından önemli fırsatlar sunduğunu söyleyerek, Türkiye'nin bu alanda dost ve kardeş ülkelerle işbirliğini geliştirmeye hazır olduğunu vurguladı.

'Uzayda izi olanın dünyada sözü olur'

TÜRKSAT AŞ Genel Müdürü Atalay da bugün burada ülkeler arasındaki ortaklığı, çağımızın en stratejik alanlarından biri olan uzay alanına taşımak için bulunduklarını belirterek, 'Türkiye'de şöyle bir söz vardır, 'uzayda izi olanın, dünyada sözü olur.'' ifadesini kullandı.

Bugün uzayın artık 'uzak bir alan' olmaktan çıktığını dile getiren Atalay, uzayın, bölgenin geleceğinin şekillendiği bir alan olduğuna işaret etti.

Atalay, Orta Avrasya'nın yalnızca coğrafi bir bölge değil, doğu ile batıyı, kuzey ile güneyi, gelenek ile inovasyonu birbirine bağlayan stratejik bir köprü olduğunu vurgulayarak, bu potansiyelin bölge ülkeleri arasındaki işbirliğiyle daha da güçlenmekte olduğunu söyledi.

Bölgenin uzay destekli bir ekonomik ve teknolojik merkeze dönüşmesi için tarihi fırsata sahip olduğuna dikkati çeken Atalay, Türkiye olarak, uzayın geleceğinin ülkelerin tek başlarına değil, kapsayıcı bölgesel işbirlikleri, güvene dayalı ortaklıklar ve paylaşılan kabiliyetler sayesinde şekilleneceğinin altını çizdi.

Atalay ayrıca, Türkiye'nin bu alandaki 40 yılı aşkın tecrübesini Orta Asya ülkeleriyle paylaşmaya hazır olduğunu da sözlerine ekledi.

Özbekistan Cumhurbaşkanlığı Basın Ofisinden yapılan açıklamada, ülkede kutlanacak Ramazan ve Nevruz bayramları kapsamında, 'işledikleri suçtan pişman olan ve düzelme yoluna giren mahkumların' affedilmesine ilişkin kararname imzalandığı bildirildi.

Kararnameye göre, af kapsamında 223 hükümlü tahliye edilecek, 169 hükümlünün ise ceza süreleri kısaltılacak.

Açıklamada, affedilenler arasında 24 yasa dışı örgüt mensubu, 60 yaş üstü 14 kişi, 26 kadın ile 3 yabancı uyruklunun bulunduğu bildirildi.

Ülkede son olarak Aralık 2025'te, anayasanın kabul edilişinin 33. yılı dolayısıyla Cumhurbaşkanı Mirziyoyev tarafından imzalanan kararnameyle 615 mahkum affedilmişti.

Özbekistan'da Cumhurbaşkanı tarafından, ulusal ve dini bayramlar dolayısıyla 'işledikleri suçtan pişman olan ve düzelme yoluna giren' mahkumlar için af ilan ediliyor.

Özbekistan Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, hükümet tarafından gönderilen insani yardım malzemelerinin birkaç kamyonla Türkmenistan üzerinden kara yoluyla İran'a ulaştırıldığı bildirildi.

Açıklamada un, pirinç, şeker, makarna, ayçiçek yağı ve konserve gibi temel gıda ürünlerinin yanı sıra ilaç ve tıbbi malzemelerin yer aldığı insani yardımların Özbek yetkililer tarafından İran tarafına teslim edildiği belirtildi.

İnsani yardımları teslim alan İranlı yetkililer, Özbekistan hükümeti ve Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'e teşekkür ederken, bu yardımların iki ülke arasındaki dostluk, dayanışma ve karşılıklı destek geleneğinin bir göstergesi olduğunu ifade etti.

Özbekistan Milli İstatistik Komitesi, 2025'te Türkiye'yi ziyaret eden Özbekistan vatandaşlarının sayısını açıkladı.

Söz konusu verilere göre, geçen sene 268 bin 976 Özbekistan vatandaşı Türkiye'yi ziyaret etti, Türkiye'ye gelen Özbek vatandaşı sayısı da 2024'e göre yüzde 17,4 artış göstererek 39 bin 400 kişi olarak kayıtlara geçti.

Özbekistan vatandaşlarının 201 bin 838'i turizm amaçlı, 58 bin 983'ü akraba ziyareti için, 3 bin 704'ü tedavi için, 2 bin 496'sı eğitim amaçlı Türkiye'de bulundu.

2023'te 188 bine yakın Özbekistan vatandaşı Türkiye'yi ziyaret ederken, 2024'te bu rakam yüzde 22 artışla 229 bin 300'e ulaşmıştı.

Ramazan ayının yarın başlayacağı Özbekistan'da bulunan tüm camilerde temizlik ve çevre düzenlemeleri yapılarak ramazan için hazır hale getirildi. Ülkenin farklı bölgelerinde ramazan öncesinde birçok yeni cami ibadete açılırken, bazılarında ise onarım çalışmaları yapıldı.

Özbekistan Müslümanları Dini İdaresi yetkilileri, ramazan hazırlıklarını yerinde incelemek amacıyla teravih namazı kılınacak camilere giderek, buralardaki temizlik ve çevre düzenlemelerini gözden geçirdi.

Ülkedeki camilerde teravih namazları ve Kur'an-ı Kerim hatimleri için gerekli organizasyonlar gerçekleştirilirken, ramazan hazırlıkları yapılan yaklaşık 2 bin 200 caminin tamamında bu akşam ilk teravih namazı kılınacak.

Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, ramazan öncesinde ilgili devlet kurumlarının yetkilileri ile toplantı yaparak vatandaşların bu ayı huzur içinde geçirmeleri için gerekli tedbirlerin alınmasını istedi.

Mirziyoyev, bu ayda ihtiyaç sahibi ailelerin desteklenmesi ve toplumda dayanışma ortamının güçlendirilmesi amacıyla 'Ramazan, merhamet ve dayanışma ayı' sloganı ile farklı etkinliklerin düzenlenmesi talimatını verdi. Mirziyoyev, bu çerçevede ihtiyaç sahibi ailelerin maddi olarak desteklenmesi, bu aile bireylerinin tedavi ve ameliyat masraflarının karşılanması amacıyla hükümet tarafından 8,5 milyon dolar kaynak ayrılmasına karar verdi.

Ülkedeki yaklaşık 2 bin camide Kur'an-ı Kerim hatmedilecek

Özbekistan Müslümanları Dini İdaresi yetkilileri, AA muhabirine yaptığı açıklamada, ülkedeki hafızlarla ramazan öncesinde toplantılar yapıldığını söyledi.

Yetkililer, bu toplantılarda Kur'an-ı Kerim'i hatmedecek hafızlara kutsal ayın manevi atmosferinin en iyi şekilde yaşatılması ve vatandaşlara ramazanın önemi konusunda bilgilendirme yapılması yönünde tavsiyelerde bulunulduğunu belirtti.

Ramazan ayı boyunca yaklaşık 2 bin camide Kur'an-ı Kerim'in hatmedileceğini kaydeden yetkililer, bu kapsamda Özbekistan Müslümanları Dini İdaresi tarafından 3 bin 500'den fazla hafızın görevlendirildiğini vurguladı.

Yetkililer, ayrıca gelen talepler doğrultusunda birçok Özbek hafızın ramazan boyunca teravih namazlarında Kur'an-ı Kerim'i hatmetmek üzere başka ülkelere gönderildiğini aktardı.

İdare bünyesinde vatandaşların ramazanla ilgili sorularını yanıtlamak amacıyla bir çağrı merkezi kurulduğunu söyleyen Özbek yetkililer, 24 saat hizmet verecek merkez aracılığıyla oruç, zekat ve diğer dini konularda bilgi verileceğini dile getirdi.

Bu arada özellikle büyük şehirlerde teravih namazlarının kılınacağı camilerin çevresindeki caddelerde trafik düzenlemeleri yapılacağı duyurulurken, başkent Taşkent'te teravih namazı kılınacak camilerin bulunduğu caddelerin trafik güvenliğinin sağlanması amacıyla akşam saatlerinde geçici olarak araç trafiğine kapatılacağı belirtildi.

Öte yandan, Taşkent başta olmak üzere büyük şehirlerde ramazan öncesi alışveriş hareketliliği dikkati çekti. Vatandaşların iftar ve sahur hazırlıkları için pazar yerleri ve gıda satış noktalarına yöneldiği gözlendi.

Taşkent'teki bir pazarda manav olan Rustam Taşmatov, yaptığı açıklamada, ramazan öncesinde alışverişlerin arttığını belirterek, buna göre hazırlık yaptıklarını ve sattıkları meyve çeşitlerini artırdıklarını kaydetti.

Taşmatov, ramazan boyunca çalışma saatlerini yeniden düzenlediklerini vurgulayarak, oruçluların ihtiyaçlarını karşılamak ve uygun saatlerde hizmet vermek için özen gösterdiklerini de söyledi.

Deniz ürünleri tüketiminin düşük olması, iyot açısından fakir toprak yapısı ve iyotlu tuz kullanımındaki yetersizlikler, iyot eksikliğinin yaygın görülmesinde başlıca etkenler arasında gösteriliyor. İthal edilen bazı deniz ürünlerine rağmen kişi başına iyot alımının, Dünya Sağlık Örgütü'nün önerdiği seviyelerin altında kaldığı ifade ediliyor.

İyot eksikliğiyle mücadele kapsamında hükümet tarafından sistemli çalışmalar yürütülürken, ülkede iyot yetersizliğine bağlı hastalıkların önlenmesi amacıyla yürürlüğe giren 'İyot Yetersizliği Hastalıklarının Önlenmesine İlişkin Yasa', iyotlu tuz ve iyotla zenginleştirilmiş gıda ürünlerinin üretimi ve işlenmesinde standartlara uyulmasını zorunlu kılıyor.

Yasa kapsamında, iyotlu tuz ile iyotla zenginleştirilmiş gıda ürünlerini üreten ve işleyen tüm işletmelerin ulusal ve teknik standartlara uygun faaliyet göstermesi şart koşuluyor. Üretimden paketlemeye, depolamadan satışa kadar tüm aşamalar devlet denetimi altında yürütülüyor.

Bu düzenleme ile halkın günlük iyot ihtiyacının güvenli ve düzenli şekilde karşılanması amaçlanırken, özellikle çocuklar, hamile ve emziren kadınlar ile risk grubundaki bireylerin korunması hedefleniyor.

Nüfusun yaklaşık yüzde 30'unda iyot eksikliği görülüyor

Bilimsel çalışmalara göre Özbekistan genelinde nüfusun yaklaşık yüzde 30'unda farklı derecelerde iyot eksikliği bulunuyor. Bazı bölgelerde bu oranın daha yüksek olduğu, riskin özellikle çocuklar ve kadınlar arasında yoğunlaştığı da bilinenler arasında.

İyot eksikliğine bağlı olarak ülkede endemik guatr, hipotiroidizm, tiroid bezinde yapısal bozukluklar ile çocuklarda zihinsel ve fiziksel gelişim geriliği gibi sağlık sorunları görülebiliyor. Özellikle hamile ve emziren kadınlarda iyot yetersizliği, anne ve bebek sağlığı üzerinde olumsuz sonuçlara yol açıyor.

Organik iyotlu un mamulleri yeni bir yaklaşım sunuyor

Bu tablo karşısında Özbek bilim insanları, iyot eksikliğine karşı yerli ve sürdürülebilir çözümler geliştirmeye yönelik çalışmalara devam ederken, sağlık bilimleri uzmanı Dr. Şükrane Saidova ve ekibi tarafından geliştirilen biyoteknoloji temelli çalışmalar, iyot eksikliğiyle mücadelede yeni bir yaklaşım sunuyor.

Saidova'nın 2019 yılında yerel hammaddelerle geliştirdiği organik iyotla zenginleştirilmiş gıda ürünleri, özellikle çocukların ve toplumun genel sağlığını desteklemeyi amaçlıyor.

İyotla zenginleştirilmiş un ve un mamullerinin üretildiği fabrika kuruldu

AA muhabirine konuşan Saidova, Özbekistan'ın coğrafi konumunun iyot eksikliğinde etkili olduğunu belirterek, 'Ülkemiz deniz ve okyanuslardan uzakta yer alıyor. Bu nedenle halk arasında iyot eksikliği yaygın görülüyor. İyotlu tuz üretiliyor ancak araştırmalar bunun insanın günlük iyot ihtiyacını tam olarak karşılamadığını gösteriyor.' dedi.

İyotlu tuzda bulunan iyodun vücutta yeterince tutulamadığını ifade eden Saidova, organik iyodun emiliminin daha yüksek olduğunu ve organik ürünlerde iyodun vücuda sinmesine yardımcı olan mikro elementlerin bulunduğunu söyledi.

Saidova, Almanya'daki laboratuvarlarda yapılan testlerde organik iyodun un ve un ürünlerinde kaybolmadığının bilimsel olarak kanıtlandığını aktardı.

Organik ürünlerden elde edilen iyotla zenginleştirilen un ve un mamullerini üretme tekniğinin 2019 yılında Özbekistan'daki ilgili kurumlar tarafından patentle tescil edildiğini anımsatan Saidova, 159 ülkede geçerli uluslararası patent başvurularının da sürdüğünü bildirdi.

Bu çalışmaların ardından 2022 yılında iyotla zenginleştirilmiş un ve un mamullerinin üretildiği bir fabrika kurduklarını belirten Saidova, Kazakistan'dan ithal edilen buğdayın una dönüştürüldüğü tesiste, unun yanı sıra bisküvi, baharat ve şekerleme gibi günlük tüketimi yaygın ürünlerin de iyotla zenginleştirilerek üretildiğini kaydetti.

Saidova, fabrikanın, Bağımsız Devletler Topluluğu ülkeleri arasında organik iyotla zenginleştirilmiş fonksiyonel gıda üreten ilk tesis olma özelliğini taşıdığına dikkati çekerken, 'Organik iyotla zenginleştirilen un ve un ürünleri iyot eksikliğine bağlı hastalıkların önlenmesine büyük ölçüde katkı sağlayabilir.' ifadesini kullandı.

Un ve un ürünleri tüketimi yoluyla iyot eksikliğinin giderilmesinin daha kolay olabileceğini savunan Saidova, 'İyot ilaç olarak alınabilir ama insan ilacı unutabilir. Ekmek yemeyi ise unutmaz.' diye konuştu.

Özbekistan'da ilk büyükelçiliği açan ülke Türkiye oldu. Türkiye'nin Taşkent Büyükelçiliği Nisan 1992'de, Özbekistan'ın Ankara Büyükelçiliği ise Ocak 1993'te faaliyete geçti.

Özbekistan'ın bağımsızlığını kazanmasının ardından geçen yaklaşık 24 yıllık süreçte, iki ülke ilişkilerinde çeşitli nedenlerle inişli çıkışlı dönemler yaşandı.

Jeostratejik konumu, köklü tarihi, zengin kültürel mirası, ekonomik potansiyeli, 38 milyonu aşan nüfusu ve Orta Asya'daki tüm ülkelerle ortak sınırlara sahip olması nedeniyle bölgenin kilit ülkelerinden olan Özbekistan ile Türkiye arasındaki ilişkilerde yeni dönem, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Kasım 2016'da Semerkant'a yaptığı ziyaretle başladı.

Erdoğan'ın bu ziyareti sırasında Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev ile gerçekleştirdiği görüşmelerle ikili ilişkiler canlandırıldı ve yeni bir ivme kazandı. Bunun ardından Mirziyoyev, Ekim 2017'de Cumhurbaşkanı sıfatıyla 21 yıl aradan sonra Türkiye'yi ziyaret eden en üst düzey Özbek yetkili oldu.

İlişkiler yüksek düzeyli stratejik ortaklık seviyesine çıkarıldı

İki ülke cumhurbaşkanları arasındaki yakın dostluk ve güçlü siyasi irade doğrultusunda, Türkiye-Özbekistan ilişkileri 2017'de stratejik ortaklık seviyesine yükseltildi. Uzun yıllar düzenlenemeyen Türkiye-Özbekistan Karma Ekonomik Komisyonu Toplantıları yeniden yapılmaya başlandı.

2018'de iki liderin başkanlığında Türkiye-Özbekistan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi kuruldu. Konseyin ilk toplantısı Şubat 2020'de Ankara'da, ikinci toplantısı ise Mart 2022'de Taşkent'te gerçekleştirildi.

Son yıllarda iki ülke arasında üst düzey karşılıklı ziyaretler ve temaslar yoğunlaşırken, iki cumhurbaşkanı son üç yılda dört kez karşılıklı ziyaretlerde bulundu.

Son olarak Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, Haziran 2024'te resmi ziyaret kapsamında Ankara'ya gitti. Ziyaret sırasında, Türkiye-Özbekistan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi'nin üçüncü toplantısı düzenlendi.

Toplantıda, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Mirziyoyev tarafından kapsamlı stratejik ortaklık ilişkilerinin derinleştirilmesini öngören 'Kapsamlı Stratejik Ortaklığın Derinleştirilmesine İlişkin Ortak Bildiri' imzalanırken, farklı alanlarda işbirliğini kapsayan 20'ye yakın anlaşmaya da imza atıldı.

Geçen hafta Ankara'da Türkiye-Özbekistan Ortak Stratejik Planlama Grubu Dördüncü Toplantısı ile iki ülkenin dışişleri, içişleri ve savunma bakanları ile istihbarat başkanlarının katılımıyla Türkiye-Özbekistan 4+4 Mekanizması Birinci Toplantısı tertip edildi.

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev'in bugün Ankara'ya yapacağı ziyaret kapsamında Türkiye-Özbekistan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi'nin dördüncü toplantısının da gerçekleştirilmesi öngörülüyor. Ziyaret sırasında imzalanacak yeni anlaşmalarla, iki ülke arasındaki yüksek düzeyli stratejik ortaklık ilişkilerinin daha da güçlendirilmesi hedefleniyor.

Mirziyoyev'in ziyareti kapsamında ayrıca Özbekistan hükümetinin ilk kez yurt dışında açacağı okulun temel atma ve Özbek hükümetince Hatay'daki depremzedeler için inşa edilen konutların teslim törenlerinin de yapılması planlanıyor.

Türkiye, Özbekistan'ın en büyük 4. ticari ortağı

Türkiye ile Özbekistan arasındaki ticari ilişkilerde de son yıllarda önemli bir ivme yakalandı. 2016'da 1 milyar 242 milyon dolar olan ikili ticaret hacmi, 2025'te 3 milyar doları aştı. Taraflar, bu rakamın kısa vadede 5 milyar, uzun vadede ise 10 milyar dolara çıkarılmasını hedefliyor.

Türkiye, Özbekistan'ın dış ticaretinde yüzde 3,7'lik payla en büyük dördüncü ticari ortağı konumuna yükseldi.

Türkiye'nin Özbekistan'a 2025 yılındaki ihracatı 1 milyar 888 milyon 100 bin dolar olurken, Özbekistan'dan ithalatı 1 milyar 136 milyon 400 bin dolar olarak kayıtlara geçti.

Türkiye, Özbekistan'a başta makine, elektronik eşya, mobilya ve aydınlatma cihazları, prefabrik yapılar, motorlu kara taşıtları, tekstil, gıda ve tüketim ürünleri ihraç ederken, Özbekistan'dan plastik mamuller, bakır, çinko ve pamuk ipliği ithal ediyor.

Özbekistan, 'kara gün dostu' olduğunu gösterdi

Türkiye'de Şubat 2023'te meydana gelen depremlerin ardından Özbekistan, iki ülke arasındaki güçlü ilişkilerin bir yansıması olarak hızlı bir dayanışma örneği sergileyerek 'kara gün dostu' olduğunu gösterdi.

Depremin hemen ardından arama kurtarma ve sağlık ekiplerini Türkiye'ye gönderen Özbekistan, yaklaşık 700 ton yardım malzemesi ulaştırdı. Ayrıca çok sayıda Özbekistan vatandaşı afet bölgelerinde gönüllü olarak çalışmalara katıldı.

Özbekistan hükümeti tarafından, Hatay'da depremzedeler için 306 daireden oluşan konut projesinin inşasına başlandı.

Eğitim alanındaki işbirliği hızla gelişiyor

İki ülke arasında eğitim, sağlık ve kültür alanlarındaki işbirliği de son dönemde önemli ölçüde gelişti. Bu kapsamda sağlık ve eğitim forumları düzenlenirken, somut projeler hayata geçirildi.

Halen Özbekistan'da TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Taşkent Şubesi, Buhara'da Sağlık Bilimleri Üniversitesi İbni Sina Tıp Fakültesi ve Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu, Semerkant'ta SBÜ Tıp Fakültesi ile Taşkent'te SBÜ Hemşirelik Akademisi faaliyet gösteriyor.

Ayrıca Taşkent'te Yunus Emre Türk Kültür Merkezi hizmet verirken, Semerkant İnşaat ve Mimarlık Üniversitesi'nde Türk akademisyen rektörlük görevini yürütüyor.

Geçen yıl Taşkent'te faaliyete geçen Uluslararası Türk Devletleri Üniversitesi'nde ise İstanbul Teknik Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi ve Ege Üniversitesi müfredatlarına göre mühendislik, bilişim, sağlık ve tarım programlarında eğitim veriliyor.

Haftada 100'e yakın tarifeli uçak seferi

Mirziyoyev'in göreve gelmesinin ardından vize konusunda da önemli kolaylıklar sağlandı. 2018'de Türk vatandaşlarına 30 günlük vize muafiyeti tanınmasının ardından karşılıklı ziyaretlerde ciddi artış yaşandı.

2016'da yaklaşık 150 bin olan Türkiye'ye giden Özbekistanlı sayısı son yıllarda 500 bine yaklaştı. İki ülke arasında 2016'ya kadar haftada 5 olan tarifeli uçak seferleri ise 100'e yaklaştı.

Karşılıklı ilişkilerin gelişmesiyle iki ülke hava yolu şirketlerinin uçuş düzenlediği güzergahların sayısı da çoğaldı. Taşkent-İstanbul hattının yanı sıra Ankara, İzmir ve Trabzon ile Semerkant, Buhara, Ürgenç, Namangan ve Fergana arasında da uçuşlar gerçekleştiriliyor.

Geçen yıl iki ülke arasında imzalanan Turizm Alanında Niyet Protokolü ve Eylem Planı ile uçak seferlerinin artırılması ve karşılıklı ziyaretçi sayısının 1 milyona çıkarılması hedefleniyor.

Özbekistan Cumhurbaşkanlığı Ofisinden yapılan açıklamaya göre, Milli Güvenlik Kurulu toplantısında Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'e bilgi veren Kurbanov, ülkedeki sınır koruma birliklerinin çağdaş teknolojilerle donatılmasına ilişkin çalışmaları anlattı.

Kurbanov, sınır koruma birlikleri bünyesinde Bayraktar İHA'larla donatılan özel bir birimin oluşturulduğunu belirterek 'Bayraktar insansız hava araçlarıyla donatılan yeni bir özel birim devreye alındı.' dedi.

Kasım 2023'te Cumhurbaşkanı Mirziyoyev'in, Afganistan sınırında bulunan Surhanderya'daki bir askeri birliğe yaptığı ziyaret sırasında, Bayraktar TB2 İHA uçuşları gösterilmişti ancak bugüne kadar Özbek makamlarınca Bayraktar İHA'larının alındığına ilişkin herhangi bir açıklama yapılmamıştı.​​​​​​​

Mirziyoyev, Japonya'nın 20 yıl önce C5+1 formatındaki diyaloğu başlatan ilk ülke olduğunu söyledi.

Bu kararın stratejik açıdan ne kadar önemli ve doğru olduğunu zamanın gösterdiğini belirten Mirziyoyev, tarihi öneme sahip bu zirvenin taraflar arasındaki işbirliğinde yeni sayfa açacağını dile getirdi.

Japonya ile yakın ticari ve kültürel bağlarının Büyük İpek Yolu döneminden beri gelişmeye başladığını, benzer gelenek ve görenekler, manevi, kültürel ve ailevi değerlerin kendilerini bir araya getiren unsurlar olduğunu vurgulayan Mirziyoyev, tüm bunların, Orta Asya ile Japonya arasında çok yönlü işbirliğinin gelişmesi için sağlam temel oluşturduğunun altını çizdi.

'Orta Asya ülkeleri olarak, Japonya'nın bölgede daha geniş ve aktif yer almasından yanayız'

Mirziyoyev, Japonya'nın, Orta Asya ülkelerinin bağımsızlıklarını kazandıklarından beri güvenilir ortağı olmasını, bölgenin sosyoekonomik kalkınmasına, altyapı, sanayi ve enerji altyapısının modernizasyonuna, bilim ve eğitimin güçlendirilmesine ve insan kaynaklarının geliştirilmesine önemli katkılar sağlamasını takdirle karşıladıklarını vurgulayarak, bundan dolayı Orta Asya ülkelerinin Japonya'nın bölgede daha geniş ve aktif yer almasından yana olduğunu dile getirdi.

Doğal kaynaklar zengini Orta Asya'nın dünya ulaşım, ticaret ve enerji yollarının kavşağında yer aldığını ve bugün bölgedeki aktif yakınlaşma ve entegrasyon süreçlerinin Japonya ile işbirliği için elverişli koşullar yarattığına dikkati çeken Mirziyoyev, bu çerçevede Japonya Başbakanı'nın Orta Asya ile stratejik ilişkilerin geliştirilmesine yönelik kararlığını alkışladıklarını ve ortak çabalarla yeni başarılara ulaşacaklarına inandığını belirtti.

Mirziyoyev, işbirliklerine yeni ivme kazandıracak bu zirvenin iki yılda bir düzenlenmesini teklif ederek, bu toplantılardan birinin Özbekistan'da yapılmasına hazır olduklarını söyledi.

Özbek lider, bölge ülkelerinin sürdürülebilir kalkınmasını ve küresel ekonomik süreçlere derin entegrasyonunu teşvik edecek özel programlar ve projeler içeren 'Orta Asya-Japonya 2040' işbirliği stratejisinin geliştirilmesini önerdi.

'Birbirini tamamlayıcı ve güçlendirici sonuçlar elde edebileceğimize inanıyorum'

Japon finans kuruluşlarının Orta Asya'daki ticaret, ekonomi ve yatırım projelerine yönelik desteğinin genişlemesini memnuniyetle karşıladıklarını ifade eden Mirziyoyev, “Orta Asya'nın zengin doğal ve insan kaynaklarını Japonya'nın sanayi ve teknoloji potansiyeliyle birleştirerek karşılıklı olarak birbirini tamamlayıcı ve güçlendirici sonuçlar elde edebileceğimize inanıyorum.” dedi.

Mirziyoyev, Japonya'nın desteğini son derece takdir ettiklerini, eğitim, bilim ve akademik değişimleri genişletmeyi ve desteklemeyi sürdüreceklerini vurgulayarak, gelecek yıl Özbekistan'da Orta Asya-Japonya formatında ilk eğitim bakanları toplantısının ve bölgedeki önde gelen üniversitelerin rektörlerinin ilk forumunun düzenlenmesini teklif etti.

Zirvenin dünya siyasetinde önemli değişimlerin yaşandığı, jeopolitik gerilimlerin tırmandığı ve büyük güçler arasındaki güvenin zayıfladığı dönemde gerçekleştiğini dile getiren Mirziyoyev, 'Bu koşullar altında barışı korumak ve istikrarı güçlendirmek için çabalarımızı birleştirmek özellikle önemlidir.' dedi.

Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in yanı sıra birçok ülkenin üst düzey yöneticileri ile iş insanlarının katılımıyla gerçekleştirilen etkinlikte konuşan Bayraktar, Özbekistan'ın yeni enerji projelerinin hayata geçirilmesi törenine tanıklık etmekten duyduğu memnuniyeti dile getirerek, bu projelerin, Özbekistan'ın enerji güvenliğine ve ekonomik büyümesine önemli katkılar sağlayacağına inandığını belirtti.

Bayraktar, bugünün enerji dünyasında politikalarını şekillendiren bazı eğilimlerin bulunduğuna ve elektrifikasyonun önemli bir olgu olduğuna, her yıl küresel elektrik talebinin daha hızlı arttığına dikkati çekerek, şu ifadeleri kullandı:

'Geleceğe baktığımızda, yapay zeka ve veri merkezleri bu büyümenin başlıca itici güçleri olacak. Karbonsuzlaşma ve dijitalleşme de enerji piyasalarımızın yeni gerçekleri haline geliyor. Elbette piyasada hiç değişmeyen unsurlar da var: Enerji güvenliği ve enerjiye erişilebilir maliyet. Güvenilir enerjiyi uygun maliyetle sağlamak giderek daha zor hale geliyor. Son yıllarda enerji dünyası birçok krizle karşılaştı: Pandemi, tedarik zinciri kesintileri, piyasalardaki dalgalanmalar, yüksek emtia fiyatları, jeopolitik gerilimler, ticaret savaşları, konvansiyonel savaşlar, yüksek sermaye maliyetleri ve daha fazlası. Bu çalkantılı dönemlerde yol almak güçlü siyasi irade, kararlılık, cesur kararlar ve hızlı eylem gerektiriyor.'

'Bugün Türkiye, yenilenebilir enerji kurulu gücünde Avrupa'da 5'inci, dünyada 11'inci sırada'

Türkiye'de sürekli artan bir talep büyümesine tanıklık ettiklerini ve elektrik talebinin son 20 yılda üç katına çıktığını, gelecek 30 yılda daha üç katına çıkacağını söyleyen Bayraktar, şöyle devam etti:

'Bizim öncelikli hedefimiz, enerji arz güvenliğini sağlarken dışa bağımlılığı azaltmak. Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin yüzyılın ortasında karbon nötr bir ekonomiye dönüşmesi yönünde iddialı bir hedef ortaya koydu. 20 yılı aşkın süre önce enerji piyasalarımızda köklü bir dönüşüm gerçekleştirdik. Devlet tekeli modelinden rekabetçi bir piyasa yapısına geçtik. Devlet, ana yatırımcı rolünden çıkarak politika belirleme, denetim ve düzenleme görevine odaklandı.'

Bu dönüşümün, yatırımcı güveninin sağlanması ve sermayenin ülkeye akması için kritik önem taşıdığını ifade eden Bayraktar, 'Bu reformların sonucunda kurulu güçte yenilenebilir enerjinin payını yüzde 61'e, yerli kaynak payını ise yüzde 70'e yükselttik. Bugün Türkiye, yenilenebilir enerji kurulu gücünde Avrupa'da 5'inci, dünyada 11'inci sırada yer almaktadır. 'Yenilenebilir Enerji-2035' yol haritamıza göre, rüzgar ve güneş kapasitemizi dört kat artırarak 120 GW seviyesine çıkarmayı ve yaklaşık 80 milyar dolarlık yeni yatırımı harekete geçirmeyi planlıyoruz.' diye konuştu.

'Özbekistan ile stratejik ortaklığımız bizler için hayati öneme sahip'

Bakan Bayraktar, Mirziyoyev'in liderliğindeki Yeni Özbekistan'ın olağanüstü ilerleme kaydettiğini ve başlatılan reformlar sayesinde Özbekistan'ın yabancı yatırım için bir cazibe merkezine dönüştüğünü vurgulayarak, ülkenin enerji ve madencilik alanında büyük potansiyele sahip olduğunun altını çizdi.

Türkiye'nin uluslararası işbirliğine büyük önem verdiğini, uzun vadeli ortaklıkların ortak hedeflere ulaşmanın tek yolu olduğu aktaran Bayraktar, 'Bu çerçevede Özbekistan ile stratejik ortaklığımız bizler için hayati öneme sahiptir. Ortak projeler sayesinde sadece ekonomik ilişkilerimizi güçlendirmekle kalmıyor, aynı zamanda bölgesel enerji güvenliğine de katkı sağlıyoruz. Türkiye olarak özel sektörümüzün Özbekistan'daki yatırımlarını bütünüyle destekliyoruz. Ayrıca enerji verimliliği, şebeke altyapısı, piyasa serbestleşmesi ve madencilik konularında Özbek muhataplarımızla aktif bilgi paylaşımı yürütüyoruz. Enerji dönüşümü için madenciliğin kritik bir rol oynadığını dikkate alarak, bu alandaki işbirliğimizin geldiği noktadan büyük memnuniyet duyuyoruz.' ifadelerini kullandı.

Son yıllarda Özbekistan'ın enerji sektörüne 35 milyar dolarlık yabancı yatırım çekildi

Etkinlikte konuşan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, bugün hızla büyüyen ekonomi, nüfusun ihtiyaç ve talepleri doğrultusunda enerji sisteminde de önemli reformlar gerçekleştirdiklerini belirterek, 'Bu doğrultuda iki temel hedef belirledik. Birincisi, tüm sektörler ve bölgeler için güvenilir ve kesintisiz bir enerji arzı sağlamak. İkincisi ise bu planı modern, çevre dostu ve yenilenebilir alternatif kaynaklar pahasına hayata geçirmek.' dedi.

Mirziyoyev, son yıllarda ülkesinde enerji sektörüne 35 milyar dolarlık yabancı yatırım çekildiğini ve 9 bin megavat yeni kapasite devreye alındığını ifade ederek, bunun sonucunda, elektrik üretim hacminin 2017'deki 60 milyar kilovatsaatten 85 milyar kilovatsaate yükseldiğine işaret etti.

Ülkesinde bugüne kadar yaklaşık 5 bin megavat güneş ve rüzgar santrali ile 400 megavat hidroelektrik santralinin devreye alındığını söyleyen Mirziyoyev, bu yıl ülkedeki elektrik üretiminde yeşil enerjinin payının yüzde 30'a çıkarılmasının hedeflendiğini aktardı.

Mirziyoyev, aralarında Türkiye'nin de bulunduğu enerji alanında işbirliği yapan ülkelere teşekkür ederken, ayrıca Türk şirketlerinin de aralarında yer aldığı ülkedeki enerji sektörüne yatırım yapan şirketlere de teşekkürlerini iletti.

Etkinliğin sonunda Mirziyoyev, Alparslan Bayraktar ve diğer üst düzey yetkililer, enerji sektöründe projelerin başlatılması ve devreye alınmasına ilişkin sembolik düğmeye bastı. Böylece toplam değeri 11 milyar dolar olan 42 proje devreye alınırken, 21 yeni proje de başlatılmış oldu.

Kararnameyle, Özbekistan'da 2030 yılına kadar turizmi geliştirme hedefleri belirlenirken, bu çerçevede atılacak adımlar sonucunda 2030 yılında ülkeye gelen turist sayısı 10 milyondan 20 milyona, turizmin ülke GSYİH'sindeki payı ise yüzde 3,5'ten yüzde 7'ye çıkarılacak.

Ülkenin yıllık turizm gelirinin 6 milyar dolara çıkarılması öngörülen kararnameye göre, Özbekistan'ın turistik şehirleri arasındaki ulaşım bağlantıları iyileştirilecek, iç hat uçuşları sayısı artırılacak, ülkedeki 4 ve 5 yıldızlı otel sayısı iki katına çıkarılacak ve Özbekistan'ın tanınmış bir turizm markası oluşturulacak.

Kararnameyle, ülkede turizmin geliştirilmesi amacıyla 2026-2028 yıllarında ülkenin tarihi şehirlerinde turizm altyapısının geliştirilmesine yönelik bir dizi çalışmalar yapılacak.

Bu çerçevede Semerkant'taki önemli tarihi yerleri birbirine bağlayan 6,6 kilometreli turist rotası oluşturmak üzere 'Semerkant'ın Miras Yolu' projesi hayata geçirilecek, Hive'deki İçan Kale (İç Kale) şehri, tarihi dokusu korunarak yeniden düzenlenecek.

Başkent Taşkent'te ise çağdaş kültürel yapıların UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmesi ve ayrıca Taşkent'in en fazla mozaiğe sahip şehir olarak tanınması için çalışmalar yapılacak.

Kararnameye göre, yabancı seyyahların ülkeye giriş prosedürlerinin sadeleştirilmesi ve ülkeye vizesiz giriş yapabilecek ülkelerin listesinin genişletilmesi öngörülürken, bu konuda en yetkili kurum olan Turizm Komitesi, iki ay içerisinde bununla ilgili olarak hükümete bir teklif hazırlayarak takdim edecek.

Azerbaycan ile Orta Asya ülkeleri arasındaki ilişkilerin özel nitelik taşıdığının altını çizen Aliyev, bu ülkeleri yüzyıllardır süregelen ortak tarih, manevi ve kültürel miras, kardeşlik, dostluk ve dayanışma bağlarının birleştirdiğini vurguladı.

Aliyev, sadece korumakla kalmadıkları bu ilişkilere aynı zamanda stratejik ortaklığın somutlaşmış hali olan yeni bir dinamik de kazandırdıklarını dile getirdi.

Orta Asya ülkeleri ile stratejik müttefiklik anlaşmaları imzaladıklarını söyleyen Aliyev, 'Azerbaycan, Güney Kafkasya'da yer almasına rağme, bugün aktif etkileşim sayesinde Orta Asya ile Azerbaycan, artık küresel ölçekte etkisi önemli ölçüde artan tek bir jeopolitik ve jeoekonomik bölge haline gelmiştir.' değerlendirmesinde bulundu.

- 'Orta Koridor'un geliştirilmesi, ülkelerimiz için stratejik öneme sahiptir'

Aliyev, Ermenistan'ın işgalinden kurtardıkları bölgelerde geniş kapsamlı imar ve ihya çalışmaları yürüttüklerini, bu bağlamda Orta Asya ülkelerinin Azerbaycan'a sağladığı kardeş desteğini takdirle karşıladıklarını belirtti.

Azerbaycan ve Orta Asya'nın, doğu ile batı, kuzey ile güney arasında bir köprü ve bağlantı noktası olduğunu ifade eden Aliyev, 'Orta Koridor'un geliştirilmesi, ülkelerimiz için stratejik öneme sahiptir. Ulaştırma ve lojistik altyapısının modernize edilmesi, gümrük işlemlerinin senkronize edilmesi ve dijitalleştirme konusundaki ortak çabalarımız, kargo hacimlerini artırmak, ekonomik istikrarı güçlendirmek ve uluslararası pazarlarda işbirliğini geliştirmek için geniş fırsatlar oluşturuyor.' dedi.

Aliyev, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'la, ABD Başkanı Donald Trump'ın ev sahipliğinde 8 Ağustos'ta Beyaz Saray'da gerçekleştirdiği üçlü zirvede Azerbaycan'ın ana karası ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında engelsiz bağlantı sağlanması için elde edilen mutabakatın transit olanaklarını genişleteceğini vurgulayarak 'Zengezur Koridoru'nun Azerbaycan topraklarındaki kısmının inşası tamamlanmak üzeredir. İlk etapta 15 milyon ton yük taşıma kapasitesine sahip olacak bu hat, Orta Koridor'un ana arteri olacak.' diye konuştu.

Azerbaycan'ın, Orta Asya Devlet Başkanları 7. İstişare Toplantısı'nın tam üyesi olması kararını aldıkları için liderlere teşekkürlerini ileten Aliyev, bu kararın geniş coğrafyada işbirliği ve etkileşimin güçlenmesine hizmet edeceğini sözlerine ekledi.

Konuşmasının başında Tekin, Mısırlı Prof. Dr. Halid el-Enani'yi güçlü destekle UNESCO Genel Direktörlüğüne seçilmesinden dolayı kutlayarak, adaylığının ilk gününden itibaren destekledikleri el-Enani'nin her zaman yanında olacaklarını belirtti.

UNESCO'nun 80. yılında uzun bir aradan sonra ilk kez Paris dışında, Türkistan'ın kalbi kardeş Özbekistan'ın kadim kentlerinden Semerkant'taki bu toplantıya katılmaktan onur ve mutluluk duyduğunu dile getiren Tekin, Türkiye'nin hem UNESCO Yürütme Kurulu ve Dünya Miras Komitesi üyelikleriyle hem de üzerine düşen her konuda ve her sektörde işbirliğini ilerletmeye hazır ve istekli olduğunu vurguladı.

Büyük mutasavvıf Mevlana Celaleddin Rumi'nin 13. asırda 'Aynı dili konuşanlar değil aynı duyguları paylaşanlar anlaşabilir.' dediğini aktaran Tekin, UNESCO'nun bu anlayışla uluslararası toplumun sorumluluk hisseden üyeleri tarafından dünyada barışı, adaleti, insan haklarını ve demokrasiyi konsolide etmek için kültür, eğitim ve bilimin gücünden yararlanma heyecanıyla kurulduğunu ve bugüne kadar çok değerli çalışmalar yürüttüğünü söyledi.

Tekin, bu hedefin önemli basamaklarından birinin herkes için kapsayıcı, eşitlikçi ve nitelikli hayat boyu öğrenme çabalarının 'Dördüncü Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi' çerçeve belgesi ile ilan edildiğini belirterek, Türkiye olarak özellikle son 22 yılda bu konuda UNESCO'nun da paydaşlığında çok önemli adımlar attıklarını söyledi.

- 'Eğitimin barışı, adaleti koruma misyonu ihmal edilmemeli'

Konferansta tartışılacak her konunun önemli olduğunu ancak eğitim yöneticileri olarak asli misyonlarını ihmal etmeden bu konulara odaklanmaları gerektiğini söyleyen Tekin, şöyle devam etti:

'O da eğitimin barışı, insan haklarını, adaleti koruyacak ve herkes için yaşanabilir bir dünya inşa etme misyonu. Dünyanın neresinde olursa olsun insanca yaşama hakkı elinden alınan, adaletsizliğe ve zulme uğrayan, baskı ve şiddete maruz bırakılan, ötekileştirilen bir insan varsa eğer hep beraber engel olma kültürümüzü oluşturmamız gerekiyor. Eğitim bunun en temel aracı.

Eğer bunu yapabilseydik başta Gazze olmak üzere dünyanın hiçbir bölgesinde soykırımlar, insan hakları ihlalleri olmazdı. Buna yeltenenler, karşısında topyekun bir dünya görebilseydi bu ihlallerin hiçbiri olmazdı. Dolayısıyla öğretim programlarımızın hepimiz tarafından yeniden bu bakış açısıyla gözden geçirilmesini öneriyorum.'

Türkiye'de odağına insanı, adaleti, insan haklarını, demokrasiyi ve barışı alan felsefeden yola çıkarak bütün öğretim programlarını yenilediklerini belirten Tekin, 'Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli adını verdiğimiz bu model ile amaçladığımız şey 'amasız, fakatsız' insan haklarına, adalete ve barışa sahip çıkan bir öğrenci profili inşa etmek. Bugün uluslararası topluma çağrımız şudur: Gelin, hep beraber bu inşa sürecini yürütelim.' diye konuştu.

Tekin, eğitim alanındaki dijital dönüşümü yakından takip ederek yeni teknolojilerin geliştirilmesine katkı sağladıklarını, bu konuda eylül ayında düzenlenen UNESCO Dijital Öğrenme Haftası'ndaki tartışmalara yapıcı katkılarda bulunduklarını anlatarak, 'Dünya Mirası Komitesinin üyesi, Dünya Mirası Listesi'nde 22 miras alanı bulunan bir ülke olarak UNESCO'nun rehberliğinde kültürün birleştirici gücüne katkı sağlamayı sürdüreceğiz.' dedi.

- 'Gazze'de binlerce çocuk eğitim hakkından yoksun'

UNESCO'nun misyonunu önemsediklerini ve beklentilerinin büyük olduğunu ifade eden Tekin, şöyle konuştu:

'Bu nedenle Gazze'de yaşanan soykırım karşısında sesimizi daha da yükseltmemiz gerektiği açıktır. Yaşanan soykırım sonrası yapılan barış antlaşması akabinde maalesef İsrail'in hukuk tanımaz tavrı nedeniyle Gazze'ye insani yardımların istenilen düzeyde ulaşmasını henüz sağlayamadık.

Filistin'in kültürel mirası yok edilmiş, binlerce çocuk eğitim hakkından yoksun bırakılmıştır. İsrail'in mezalimi Gazze ile de sınırlı kalmamış, tüm bölgeye bir ateş dalgası gibi yayılmıştır.'

- 'UNESCO'da daha fazla sorumluluk yüklenmeye hazırız'

Çevre konularına bakış açısının, doğanın da insanlar üzerinde hakkının bulunduğu düsturuyla yeniden ele alınması gerektiğini belirten Tekin, Türkiye olarak Sıfır Atık Projesi ile bu felsefeye destek olmaya çaba sarf ettiklerini anlattı.

Tekin, 'Kurucu üyelerinden biri olduğumuz UNESCO'da aktif görevler üstleniyoruz, düzenli bütçesine en fazla katkı sağlayan ülkeler arasında yer alıyoruz. Türkiye, yeni dönemde UNESCO'da daha fazla sorumluluk yüklenmeye hazırdır. Bu vesileyle 2025-2029 Yürütme Kurulu adaylığımızı hatırlatmak ve yeni dönemde UNESCO'nun icra organında her türlü çabayı ortaya koyacağımızı teyit etmek istiyoruz.' ifadelerini kullandı.