Milli Saraylar Başkanlığı’nın başvurusu sonuç verdi: Osmanlı padişahlarını “libidinous sultans” yani “şehvet düşkünü sultanlar” şeklinde tanımlayan ifadeler, mahkeme kararıyla muze.gen.tr’den kaldırıldı.
Topkapı Sarayı hakkında yabancı ziyaretçilere yönelik İngilizce tanıtım metinlerinde Osmanlı padişahlarını “libidinous sultans” yani “şehvet düşkünü sultanlar” şeklinde tanımlayan muze.gen.tr hakkında Milli Saraylar Başkanlığı tarafından yapılan hukuki başvurunun ardından, tartışmalı içerikler mahkeme kararı doğrultusunda yayından kaldırıldı.
İstanbul Nöbetçi Sulh Ceza Hâkimliği’ne sunulan başvuruda, söz konusu ifadelerin tarihî gerçeklikle bağdaşmadığı, Osmanlı padişahlarını ve saray teşkilatını küçültücü nitelik taşıdığı savunularak ilgili URL’lere erişimin engellenmesi ve içeriklerin kaldırılması talep edilmişti.
“ŞEHVET DÜŞKÜNÜ SULTANLAR” İFADESİNE MAHKEME MÜDAHALESİ
Dosyada özellikle “Libidinous sultans” ifadesine dikkat çekildi.
İngilizce “libidinous” kelimesi, “şehvet düşkünü, cinsel arzuları güçlü” anlamlarında kullanılıyor. Milli Saraylar Başkanlığı ise Osmanlı padişahlarının tamamını kapsayacak şekilde kullanılan bu sıfatın tarihî şahsiyetleri genelleyici ve aşağılayıcı biçimde tanımladığını savundu.
Mahkeme sürecinin ardından söz konusu ifade ve başvuruda tartışma konusu yapılan içerikler mahkeme kararıyla muze.gen.tr’den kaldırıldı.
Dolayısıyla yaşanan gelişme, site yönetiminin gönüllü bir düzeltmesi ya da geri adımı değil, yargı kararı sonucunda gerçekleştirilen bir içerik kaldırma işlemi olarak kayda geçti.
HAREM ANLATIMINA DA İTİRAZ EDİLMİŞTİ
Milli Saraylar Başkanlığı’nın başvurusunda yalnızca “libidinous sultans” ifadesi değil, Topkapı Sarayı Harem-i Hümâyun’una ilişkin genel anlatım da eleştirilmişti.
Başvuruda Harem’in yalnızca padişahın özel eğlence alanı şeklinde sunulmasının tarihî gerçekliği yansıtmadığı belirtilerek Harem-i Hümâyun’un hanedan ailesinin özel yaşam alanı olmasının yanında eğitim, hizmet, güvenlik ve idarî işlevleri bulunan kurumsal bir yapı olduğu vurgulandı.
Sitede Harem nüfusunun “300 cariye” üzerinden anlatılması, cariyelerin eğitiminde makyaj, giyim, davranış ve dans gibi unsurların öne çıkarılması da eleştiri konusu yapıldı.
“Entrikacı hadımlar” ifadesi de dosyada
Başvuruda “scheming eunuchs” ifadesinin harem görevlilerini “entrikacı hadımlar” şeklinde tanımladığı belirtildi.
Milli Saraylar Başkanlığı, bu kullanımın harem görevlilerinin saray güvenliği, haberleşme, eğitim, protokol ve idarî görevlerini geri plana ittiğini savundu.
Benzer şekilde “black eunuch servants” ifadesinin Karaağaları tarihî görevleri ve saray teşkilatındaki konumlarından kopararak “siyah hadım hizmetkârlar” şeklinde tanımladığı ileri sürüldü.
PADİŞAHIN DİVAN GÖRÜŞMELERİNİ İZLEMESİ “GİZLİCE DİNLEMEK”
Dosyada Topkapı Sarayı’nın Kubbealtı bölümüne ilişkin anlatımda kullanılan “eavesdropped” fiiline de itiraz edildi.
Milli Saraylar Başkanlığı, padişahın Divan görüşmelerini takip etmesini “gizlice dinlemek” anlamına gelen bir fiille anlatmanın tarihî bağlamı bozduğunu savundu.
Başvuruda söz konusu uygulamanın hükümdarın devlet işlerini denetleme yetkisi ve saray protokolü çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.
Tartışmanın diğer boyutu: Müze.gen.tr kimin?
Dosyada tarih anlatımının yanında muze.gen.tr’nin kamu kurumu izlenimi oluşturduğu yönündeki iddialar da yer aldı.
Muze.gen.tr’nin Kültür ve Turizm Bakanlığı’na ait resmî bir internet sitesi olmadığı, Bakanlığın resmî müze platformunun muze.gov.tr olduğu görülüyor.
Muze.gen.tr ise müze ve turizm içerikleri yayımlayan özel bir internet platformu niteliğinde.
Alan adı kayıtlarında gerçek kişi veya kurum bilgilerinin gizli olduğu, kayıt sahibinin “istanbul museums” şeklinde göründüğü, alan adının ise 15 Kasım 2019’da oluşturulduğu belirtiliyor.
Açık kaynaklarda Cem Akat ismi ise siteyle bağlantılı öne çıkan isim olarak dikkat çekiyor. Ancak mevcut bilgiler Cem Akat’ın sitenin hukuken kesin sahibi veya tek ortağı olduğunu ortaya koymuyor.
ZİYARETÇİLER RESMÎ KANALLARA DİKKAT ETMELİ
Yaşanan hukuki süreç, yabancı ziyaretçiler başta olmak üzere müze ziyaretçilerinin internet üzerinde karşılaştıkları bilgilerin kaynağına dikkat etmesinin önemini de ortaya koydu.
Özellikle resmî kurumlara ait logolar, iletişim bilgileri, müze tanıtımları ve bilet bağlantılarının aynı sayfada bulunması, özel bir platformun kamu kurumu tarafından işletildiği yönünde algı oluşturabiliyor.
Oysa muze.gen.tr ile muze.gov.tr aynı platform değil.
MAHKEME KARARI TARTIŞMAYI YENİ BİR BOYUTA TAŞIDI
Osmanlı padişahlarını “şehvet düşkünü sultanlar” şeklinde tanımlayan ifadenin mahkeme kararıyla kaldırılması, Türkiye’nin tarihî mirasının özellikle yabancı ziyaretçilere yönelik dijital içeriklerde hangi dil ve tarih anlayışıyla aktarılması gerektiği tartışmasını yeniden gündeme getirdi.
Milli Saraylar Başkanlığı’nın başvurusunda dile getirilen tarihî anlatım, kamu kurumu izlenimi ve ticari yönlendirme iddialarının hukuki boyutları ise mahkeme kararının kapsamı çerçevesinde değerlendirilecek.