Ekim ayında bu köşede Ömer Tayyip Erdoğan'ı ilk kez yazmıştım. O yazıda bir gencin nasıl şekillendiğini, hangi ahlaki pusulayı kuşandığını, tarihi nasıl okuduğunu anlatmaya çalışmıştım. Bugün ise o şekillenmenin sahneden değil, sahadaki karşılığından bahsedeceğim. Çünkü Antalya'nın Serik ilçesinde, COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonları Toplantısı'nda duyduğum konuşma, tanıtım yazısı yazmayı değil; bir dönüşümün kilometre taşını kayıt altına almayı gerektiriyor.
Sözden Sahaya: İki toplantı arasındaki mesafe
Uluslararası iklim platformlarında söylem bolluğu hiçbir zaman eksik olmadı. Her yıl binlerce delege, yüzlerce panel, on binlerce sayfa niyet bildirisi... Ama değişen ne? İklim rakamları inatla yanlış yönde hareket etmeye devam ediyor. Dünyanın yılda 2 milyar tonun üzerinde atık ürettiğini, 2050'de bu yükün katlanacağını artık herkes biliyor. Bilmek yetmediğinde ne yapılır? Ya susulur ya da harekete geçilir.
Antalya toplantısında Ömer Tayyip Erdoğan'ın kürsüye çıkışı, her iki tercih arasındaki farkı görünür kılan bir andı. Sözün başında söylediği cümle, o salondaki havanın tamamını özetliyordu: "We are here not only to discuss an environmental issue, but also to reflect on the responsibility and potential of an entire generation." Yalnızca bir çevre sorununu tartışmak için değil, tüm bir neslin sorumluluğu ve potansiyeli üzerine düşünmek için bir araya geldiklerini söyleyen bu cümle, alışılagelen bir giriş kalıbı değildi. Bu, sorunun yanlış çerçevelendiğine dair sessiz ama güçlü bir itirazıydı.
Teşhis doğruysa tedavi de doğru olmalı
Konuşmanın analitik zeminini sağlam buluyorum. Gençlerin dünya genelinde sıfır atık ve döngüsel ekonomi alanında son derece yaratıcı fikirler ürettiğini, ancak bu fikirlerin büyük bölümünün hayata geçirilmesi için gereken yapısal desteğin yokluğu nedeniyle kavram aşamasında kaldığını ifade etti. Bu teşhis, yalnızca çevre alanına değil, gelişmekte olan ülkelerin inovasyon ekosistemine dair genel bir tablonun da özlü bir ifadesi. Fikir üretmek artık demokratikleşti; o fikirleri hayata geçirecek altyapı ise hâlâ ayrıcalıklı azınlığın elinde.
İşte burada Antalya konuşması, bir tespitten öteye geçerek somut bir yanıt ortaya koyuyor: Gençlik Diplomasisi Derneği ile ortaklaşa kurulan Sıfır Atık Gençlik Forumu. Bu yapının farkı nedir? Gençleri seyirci olarak değil, karar verici, tasarımcı ve uygulayıcı olarak konumlandırması. Bugüne kadar pek çok uluslararası platform gençleri "katılımcı" sıfatıyla davet etti; onlara söz hakkı verdi, fotoğraf çektirdi, kapanış bildirgesine adlarını yazdı. Oysa burada tarif edilen rol daha sert kenarlı: Karar süreçlerine doğrudan katkı, inovatif projelerin küresel paydaşlarla buluşması, fikirlerin somut etkiye dönüşmesi.
Kuluçka Programı: Romantizm değil mühendislik
Konuşmanın en dikkat çekici kısmı, üretilen yapının soyut bir platform olmaktan çıkarılıp eylem mekanizmasına dönüştürülmesi niyetiydi. Sıfır Atık Akademisi ve kuluçka programı aracılığıyla yüzlerce gence eğitim verileceği, düzinelerce projeye teknik destek sağlanacağı ve seçilen girişimlere sahada hayata geçirilebilmeleri için mali destek sunulacağı açıklandı. Ve bu yolculuğun nihai durağı net: Seçilen girişimler COP31 sahnesinde dünyaya sunulacak.
Romantizm değil mühendislik. Uluslararası diplomasi literatürüne çok aşina olan bir ismin ağzından çıkan bu cümleler, hayalci söylemlerle değil, proje döngüsünün gerçek adımlarıyla örülmüştü. Eğitim, teknik destek, finansman, uluslararası vitrin. Adım adım, ölçülebilir, hesap verebilir. Bir genç diplomatın değil; bir proje mimarının diliydi bu.
Zirvede bir araya gelenler
Öte yandan Antalya sahnesinin kendisi de bir mesaj taşıyordu. NATO Parlamenter Asamblesi Türk Delegasyonu Başkanı ve AK Parti Antalya Milletvekili Mevlüt Çavuşoğlu, kısa sürede 90 milyon ton atığın geri kazanıldığını, 613 milyon ağacın kesilmesinin önlendiğini açıkladı; sıfır atık hareketinin artık ulusal sınırları çoktan aştığını vurguladı. Antalya Valisi Hulusi Şahin, kentin yılda 25 milyonu aşkın ziyaretçi ağırladığını ve bu ölçekte sürdürülebilirliğin bir tercih değil zorunluluk olduğunu söyledi. BM Türkiye Mukim Koordinatörü Babatunde Ahonsi ve UNICEF Türkiye Temsilcisi Paolo Marchi de zirvede söz alan isimler arasındaydı. Bu tablo, yalnızca görsel bir çeşitlilik değil; çok taraflı meşruiyet için gerçek bir zemin arayışıydı.
Bir torunun sahnesinde bir büyükannenin izleri
Ömer Tayyip Erdoğan kürsüde konuşurken, sahnenin arka planında görünmez ama güçlü bir miras duruyordu. Büyükannesi Emine Erdoğan'ın 2017'de başlattığı sıfır atık hareketi, bugün 2023'te kurulan Sıfır Atık Vakfı'nın çatısı altında çok daha kurumsal bir forma kavuşmuş durumda. Emine Erdoğan'ın himayesinde şekillenen bu vakıf, yalnızca torunlarının değil tüm Türkiye'nin yarını için derin izler bırakıyor. Ömer Tayyip Erdoğan'ın Antalya'daki adımı, işte bu köklü mirasın bir sonraki halkasıdır; devreden değil, büyüten bir halka.
İklim diplomasisinde nesil değişimi
COP31'e birkaç ay kala, Türkiye'nin ev sahipliği üstlendiği bu kritik süreçte yapılan açıklamanın zamanlaması rastlantı değil. İklim müzakerelerinde gençliği sembolik bir dekor olmaktan çıkarıp yapısal bir aktöre dönüştürmek, uzun süredir gündemde olan ama bir türlü adım atılamayan bir reform. Gençlik Forumu girişimi, bu boşluğu doldurmaya yönelik ciddi bir adım olarak okunmalı.
Başarılı olup olmayacağını zaman gösterecek. Antalya'da verilen yanıt netti: Gençler karar süreçlerinde yer alabilir. Ve bu yanıtın arkasında bir soyadı değil, ölçülebilir taahhütler duruyor.
Ekim'de bir başlangıcı yazmıştım. Bugün, o başlangıcın ilk ciddiye alınması gereken somut dönüm noktasını yazıyorum. Sıfır atık, Antalya'da bir slogan olmaktan çıkıp bir neslin manifestosuna dönüştüğünde tarih kayıt düşecekse, o kayıt işte bugün başladı.