Deprem neden olur?

Güncelleme: 24.08.2019 12:19

Deprem bölgesinde yer almamıza karşın bu konuda yeteri kadar bilgi sahibi değiliz. Depremlerin neden olduğu, nasıl oluştuğu merak ediliyor. Sizin için depremin neden olduğunu araştırdık. Peki deprem nedir? Deprem neden olur? Deprem nasıl oluşur? Deprem önlenebilir mi? Deprem nasıl önlenir? Detaylar haberimizde...

Deprem bölgesinde yer almamıza karşın bu konuda yeteri kadar bilgi sahibi değiliz. Depremlerin neden olduğu, nasıl oluştuğu merak ediliyor. Sizin için depremin neden olduğunu araştırdık. Peki deprem nedir? Deprem neden olur? Deprem nasıl oluşur? Deprem önlenebilir mi? Deprem nasıl önlenir? Detaylar haberimizde...

Depremler, yerkabuğundaki fay adı verilen kırıklarda meydana gelir. Faylar, kayanın kırılgan özelliğe sahip olmasından dolayı yüksek basınç (gerilme, sıkışma veya bükülme) altında kırılmasıyla oluşur. Gerilme levhaların kademeli hareketi sonucunda yerkabuğunun değişik noktalarında meydana gelir. Depremler, kayalık bir alanda oluşan gerilmenin ani bir harekete yol açacak kadar yükselmesiyle olur. Bu hareket, kayanın en zayıf noktasında kırılmasıyla yeni bir fay oluşturabilir yada kaya var olan fay boyunca kayar. Bunun sonucunda, gerilmenin boşalmasıyla olağanüstü büyük boyutta enerji açığa çıkar. Bu enerjinin çevredeki kaya kütlelerinde oluşturduğu titreşim depremi yaratır. Depreme yol açan kayalardaki kırılma yada kaymanın başladığı noktaya deprem odağı, bu noktanın tam üzerine rastlayan alana da deprem merkezi denir.

 Kayaların Bükülmesi

Bir fay boyunca yer alan kayalar üzerindeki gerilmenin etkilerini daha iyi anlayabilmek için iki süngeri yan yana tutun ve fayın bu iki "kayanın" birbirine değdiği noktadan geçtiğini düşünün. Kayanın bir bölümü bir yöne, diğeri ise karşı yöne itiliyor yada çekiliyormuş gibi süngerleri yavaş bir biçimde karşıt yönlerde birbirine sürterek kaydırın. Süngerlerin kolayca hareket etmediğini göreceksiniz. Basınç belli bir noktaya erişip süngerler aniden kayana kadar bükülerek biçim değiştireceklerdir.

Şok dalgaları

Bir depremin titreşimleri yerin derinliklerinden geçer. Bilim adamları, bunlara şok dalgaları ya da  sismik dalgalar adını vermişlerdir (sismik sözcüğü, Yunancada "titreyen Dünya" anlamına gelen "seismos" sözcüğünden türetilmiştir). Deprem odağından yayılan farklı türdeki şok dalgaları, içinden geçtikleri kayalarda değişik titreşimler oluşturur.

Şok dalgalarının başlıca iki türü primer (birincil) ve sekonder (ikincil) olarak adlandırılır. Primer yada P dalgaları, içinden geçtikleri kayaları sıkıştırır ve gerer. Sekonder yada S dalgaları kayaları aynı anda hem yukarı-aşağı, hem de iki yana doğru hareket ettirir. Yüzey dalgaları adı verilen diğer türdeki şok dalgalarının da değişik sarsıntı yaratıcı etkileri vardır. Bunlar her depremde görülmez. Ancak görüldüklerinde deprem merkezine çok uzak yerlerde bile hasara yol açabilirler.

Fay kuşakları

Litosferde çok sayıda fay bulunur. Bunlar, yeraltında farklı açılarda uzanırlar ve bir bölümü yüzeye ulaşmayabilir. fayların çoğu çok eskiden oluşmuştur. Zaman içinde etkinliklerini yitirdiklerinden, milyonlarca yıl boyunca hiç bir hareket göstermemişlerdir. Fay hareketinin büyük bölümü, gerilme birikiminin en yüksek düzeyde olduğu levha sınırlarında ya da yakınında ortaya çıkar. Fay üzerindeki hareketler, depreme yol açacak biçimde ani olabildiği gibi, kademelide olabilir. Fayların hareketli olduğu bölgelere etkin fay kuşağı adı verilir.

Deprem bölgesinde yer alan bir ülke olduğumuzdan deprem hayatımızın önemli bir yerini kaplar. Ülkemizin neredeyse her bölgesinde yaşanma riski fazladır. Geçmişte yaşanan depremlerden dolayı hala bazı bölgelerde yeni deprem olacak mı endişesi devam etmektedir. Özellikle İstanbul’da deprem yaşanıp yaşanmayacağı merak edilen konular arasındadır.

Deprem Neden Olur?

Deprem, yer kabuğunun kırılması ile aniden ortaya çıkan titreşimlerin yer yüzüne etkileridir. Bu etkiler kabuktaki kırılmasının seviyesine göre etki eder. Bazen sadece hafif bir sallantı olarak etkilenen bu kırılmalar, bazense evlerin ve işyerlerinin yıkılmasına neden olan büyük depremlere neden olur.

Her an her yerde olabilecek doğal afet türleridir. Denizde meydana gelen ve kıyıyı etkileyenlere tsunami adı verilir. Tsunamiler, normal depremlere göre daha tehlikelidir. İnsanların bu doğal afetten kaçmaları o an mümkün değildir. Ancak öncesinde bazı önlemler alınabilir.

Deprem Nasıl Oluşur?

Yeryüzü dümdüz gibi görünse de yer kabuğu altında yan yana ve üst üste duran levhalar bulunur. Bu levhalar, yeryüzünün pürüzsüz görünmesini sağlar. Normalde yan yana kayma, yaklaşma ya da uzaklaşma hareketi ile bu lehvalar hareket eder. Ancak bazen lehvaların birbirinin altına ya da üzerine denk gelmesi söz konusu olabilir. İşte bu durumlarda şiddetli ve yıkıcı depremler meydana gelmektedir.

Deprem Ne İle Ölçülür?

Deprem ölçmeye yarayan ölçüm aletinin adı Richter ölçeğidir. Bu ölçek depremin büyüklüğünüölçmeye yarar.

Richer ölçeği, yer kabuğu altına yerleştirilen bazı minik cihazların kırılma seslerini algılaması ve bu sese göre  büyüklüğün belirlenmesini sağlar. Afetin büyüklüğü yer kabuğu altında meydana gelen kırılmanın yeryüzüne olan etkisidir. Bu etki canlı ve cansız varlıkları etkilemesine göre değerlendirilir.

Richer ölçeği yer kabuğu altındaki en ufak kırılmayı bile ses ile ölçebilir. Bu ölçümler gelecekteki büyük afetin analizi için önemlidir. Küçük şiddetliler ile alınan ölçümler, tahminler için son derece önemlidir. Uzmanlar bu ölçümlerden büyük depremleri tahmin edebilir.

Deprem Nasıl Önlenir?

Önceden tahmini biraz mümkün olsa da tam olarak zamanı ve nasıl gerçekleşeceği belli olmaz. Bu nedenle önlemleri de mümkün değildir.

Önlenmesi mümkün olmayan depremlerin canlıları ve binaları etkileme şiddeti ise kontrol altına alınabilir.

Olası bir depremden en az hasar ile kurtulabilmek için ilk yapılması gereken binaların güçlendirilmesidir.

Bu da yeni binaların dayanıklı olarak hazırlanması, eski binaların ise dayanıklı hale getirilmesi ile mümkündür.

Ayrıca daha az katlı binalar ve daha birbirine uzak yapılar da olası hasarın aza indirilmesi için etkilidir.

Olası anında paniğe kapılmadan yapılması gerekenler hakkında insanların bilinçlendirilmesi, zaman zaman uygulamalı olarak tatbikatların yapılması gerekir.

Bu tatbikatların doğru yapıldığından emin olunmalı, hatalı davranışların değerlendirilmesi yapılarak düzeltilmelidir.

Alınabilecek önlemlerden bir diğeri de deprem çantası hazırlamaktır.

Kişisel ya da genel olarak hazırlanması gereken çantalarom hazırlanması ve gerektiğinde alınıp evden çıkılmasının sağlanması gerekir.

Çantada genel ihtiyaçların yanında kişisel özel ihtiyaçların da yer alması gerektiği unutulmamalıdır.

Çanta içinde bulunan malzemelerin zamanlarına dikkat edilmeli, kullanma tarihi geçen malzemelerin yerine yenilerinin konulması sağlanmalıdır.

Bu çantaların yerinin tüm aile bireylerine bildirilmesi ve olay anında hemen alınabilecek bir yerde olması gerekir. Çıkış kapısı yanı ya da oda kapılarının arkası çantalar için uygun yerler olabilir.

Ebrehe'nin helakını anlatan Fil suresinin Arapça okunuşu

Fil suresi Türkçe okunuşu...

Haramdan koruyan Mümtehine suresini okumanın faziletleri

Mariam kavakçı kimdir?
Çölyak nasıl geçer?

Buzlu çayın zararları nelerdir? Soğuk çayın zararları nelerdir?

Defnenin faydaları nelerdir? Defne yaprağının faydaları nelerdir?

Diş ağrısı neden olur?