Gıybetin caiz olduğu durumlar

Güncelleme: 10.02.2019 17:22

Gıybet bir kimsenin duyacağı zaman üzüleceği bir sözü arkasından söyleme, çekiştirme, koğuculuk olarak geçer. Gıybet, bir kimseyi gıyabında hoşlanmayacağı şekilde anmaktır. İnsanlar aleyhine konuşmanın gıybet olmadığı bazı yerler vardır. Gıybet, İslam kardeşliğini bozan, toplum düzenini altüst eden, birlik ve beraberlik ruhunu öldürerek kalplere kin ve husumet tohumları saçan büyük günahlardan biridir. Ancak İnsanlar aleyhine konuşmanın gıybet olmadığı bazı yerler vardır. Peki gıybet ne zaman caiz olmaz? İşte cevabı...

Gıybet bir kimsenin duyacağı zaman üzüleceği bir sözü arkasından söyleme, çekiştirme, koğuculuk olarak geçer. Gıybet, bir kimseyi gıyâbında hoşlanmayacağı şekilde anmaktır. Gıybet, İslam kardeşliğini bozan, toplum düzenini altüst eden, birlik ve beraberlik ruhunu öldürerek kalplere kin ve husumet tohumları saçan büyük günahlardan biridir. Ancak İnsanlar aleyhine konuşmanın gıybet olmadığı bazı yerler vardır. Peki gıybet ne zaman caiz olur? İşte cevabı...

Zulme uğramış bir kimsenin, hükümdar veya hâkim gibi, zâlime karşı kendisine yardımcı olabilecek yetki ve kudrete sâhip birine gidip; “Falan bana şöyle şöyle haksızlık etti.” demesi.

Bir kişinin fetvâ makâmına gidip, “Falanca bana zulmetti. Hakkımı almamın ve haksızlığı önlememin yolu nedir?” gibi sözler söylemesi. Bu, ihtiyaçtan dolayı câizdir, ancak, meseleyi üstü kapalı olarak arz etmek ihtiyata daha uygun ve fazîlete daha muvâfıktır.

Müslümanları şerden sakındırmak ve iyiliklerini istemek (nasihat). Bunun da değişik şekilleri vardır:
Hadis râvîlerinden ve şâhitlerinden kusurlu olanları cerh etmek. Bu, icmâ ile câizdir. Hattâ yerine göre vâcip bile olur.

Bir kimse ile dünürlük, ortaklık, komşuluk, alışveriş vs. yapmak veya emânet bırakmak isteyen kişiye, mevzû ile doğrudan alâkalı bilgilerin söylenmesi.

Dîni ve dînî ilimleri öğrenmek isteyen birinin, bid’atçı veya günahkâr (fâsık) bir hocadan ders aldığına şâhid olup zarar göreceği endişesine kapılan birinin, o öğrenciye öğüt verip hocasının hâlini açıklaması.

Üstlendiği vazifeyi îcâb ettiği şekilde yapmayan bir vazifelinin durumunu üst makâma bildirmek.

Fâsıklık ve bid’atçılığı âşikar olan kimsenin hakkında konuşmak. Ancak onun açığa vurduklarının dışındaki başka ayıplarının anılması -onların da söylenmesini gerektiren başka bir sebep yoksa- haramdır.

Bir insan; şaşı, topal, sağır, kör veya buna benzer başka lâkaplarla biliniyorsa, onu sırf târif edebilmek için bu lâkapları kullanmak. Böyle lâkaplarla bilinen kişilerin başka türlü târif ve tanıtımı mümkün olduğu sürece bu lâkapları kullanmaktan da sakınmak îcâb eder.

Lâkin insanlar aleyhine konuşmanın câiz sayıldığı bu hususlarda da dikkatli olarak nefse fırsat vermemek lâzımdır. Tenkid ve konuşmaların, haklı olup-olmadığını iyi ayırt etmek îcâb eder. Zîrâ nefis, çeşitli bahânelerle insana kendini haklı göstererek gıybetin câiz olduğunu fısıldayabilir. İşte bu da en tehlikeli noktalardan biridir.

Gıybet ile ilgili ayet ve hadisler

Gıybet etmenin günahı nedir?

Hasbinallah ve nimel vekil ne demek?

Şeytanın vesvesesinden nasıl kurtuluruz?

Medyen halkı (şuayb kavmi) neden helak oldu?

Çıtır çubuk kurabiye nasıl yapılır?
Kabe imamı kıraatiyle Yasin suresi dinle

Abdest almanın bilimsel faydaları

Fetih suresi ne anlatıyor?

Bayat kek tatlısı tarifi