Bismillahirrahmanirrahim…
Aziz kardeşlerim, zekât ibadet olan sosyal adalet kurumudur. Bütün varlıkların, taşınır ve taşınmaz tüm malların sahibi olan ve bizlere Zekât görevini yükleyen yüce Allah’ımıza hamd ederim. Zekâtın İslâm Toplumu’nda zenginlerden alınarak fakirlere verileceğini açıklayan ve örneklendiren sevgili Peygamberimiz, biricik hayat önderimiz Hz. Muhammed’e salât ve selam ederim.
SOSYAL ADALET KURUMU: ZEKAT
Sık sık değindiğimiz üzere bütün malların yaratıcısı ve sahibi şanı yüce olan Allah’tır. Bizler O’nun koyduğu ölçülere göre kazanacak, O’nun koyduğu ölçülere göre harcayacak, O’nun koyduğu ölçülere göre yeni yeni yatırımlara yönelecek ve O’nun koyduğu ölçülere göre bölüşüme gideceğiz. Bölüşmenin ana yolu da zekâttır aziz kardeşlerim. Biz bu sohbetimizde zekâtın yalnızca önemini açıklamayacağız.
ÖNCE GÖREV SONRA HAK
Yüce dinimizde önce görevler gelir. Haklar görevleri takip eder. Fakat Haklara Görevler kadar vurgu yapılmaz. Mali yardım konusunun önemi sebebiyledir ki toplumun muhtaçlarının yardım alma hakkı açıkça belirlenmiştir. Rabbimiz Mekkî Meâric ve Zâriyat sûrelerinde Hak’kı öne çıkararak : “Onların mallarında ihtiyaçlarını arz edenler ve edemeyenler için belirlenmiş Hak vardır.” buyurur. (Zâriyat 19; Meâric 24)
Hakkın verilmesi ise zekât görevimizi oluşturur.
ZEKÂT İBADET NİTELİKLİ VERGİDİR
Sevgili kardeşlerim; zekât beşeri rejimlerde görüldüğü gibi donuk bir vergi değildir. Zekât İslam toplumunda, toplum yönetiminin ilgili birimleri tarafından alınan ve Allah Zülcelâl’in belirlediği sınıflara aktarılan bir görevimizdir. Soyut vergi değil, bir ibadettir. Çünkü zekât Rabbimizin Kur’ân-ı Kerim’de defalarca tekrarladığı buyruğudur. Hatırlatma gereği duyuyorum. İbadet, Rabbimizin her bir emrine itaat ve her bir yasağından sakınmadır. Zekât da tekrarlanan bir emir olduğu için ana ibadetlerimizden biridir ve İslâm dininde yüklenen ve bu dinin temellerinden birini oluşturan vazifedir.
ZEKÂT EVRENSELDİR
Geniş anlamıyla İslâm bütün Peygamberlerin ortak tebliğdir. Namaz, oruç, zekât ve hac gibi temel ibadetler sadece aziz Peygamberimiz efendimizin tebliğ ettiği Kur’ân-ı Kerim’de değil, önceki diğer Peygamberlerin tebliğ ettiği İlâhi Kitablarda da yer almaktadır.
Kur’ânımızın bildirisine göre zekât örneğin Hz. Mûsa ve Hz. İsa’nın tebliğinde de vardır. (Bakara 83; Meryem 31) Rabbimizin tekrarladığı zekât emirlerinden birini bereketlenmek için arz edelim. Bakara sûresi âyet 110’da Rabbimiz şöyle buyurur: “Namazlarınızı dosdoğru kılınız, zekâtlarınızı da veriniz. Nefislerinizin yararı ve ebedi mutluluğu için verebildiklerinizin Rabbinizin katında karşılığını bulursunuz. Hiç şüphe yok, Allah Zülcelal yaptıklarınızı (kıldığınız namazlar ve verdiğiniz zekâtları) hayırları görücüdür.”
NAMAZ HAKKA ZEKÂT DA HALKA YÖNELTİR
İslâm dini madde ile mânayı birleştirdiği için biz müminleri namazla Rabbimize; bir diğer anlatımla Hakk’a yöneltirken zekâtla da halka yönlendirmektedir. Zekât şartlarını haiz olan müminlerin Halk’a karşı yapmakla yükümlü olduğu temel görevdir. Zekât bir ibadettir, yalnız dünya hayatımızla ilgili değil, Âhiret hayatımızla irtibatlı olarak Cennet’e yol olan bir ameldir.
ZEKÂTIN FAYDALARI
Bütün ilahi emirlerde olduğu gibi zekâtta da çok büyük faydalar vardır. Zekât, kişiyi maddî ve mânevî bakımdan geliştiren, ahlâken yücelten; toplumu büyüten ve toplum fertlerini kaynaştıran ibadettir. Zekât, cimrilik, ihtiras, katı kalplilik, bencillik gibi kötü hasletleri gideren, sosyal yardım alacaklarla yardım edecekler arasında irtibatlar kurduran ve kaynaşmayı sağlayan ibadettir. Bir diğer anlatımla toplumda kazananlar arttıkça yardım alacaklar da çoğalacaktır. Zekât, ekonomiyi canlandıran ve geliştiren ibadettir. Çünkü faizin aksine maddî İmkânlar fakirlerden zenginlere değil, zenginlerden fakirlere akar. Alacakları zekât sebebiyle fakirlerin yapacakları harcamalar artar. Böylece tüketim çoğalır. Tüketim çoğaldıkça üretim artar. Üretim attıkça da iş sahaları büyür, istihdam alanları gelişir ve böylece toplumda hiçbir özel girişime gerek kalmadan ekonomi hayat bulur.
FAİZ ZEKÂTIN ZIDDIDIR
Faizde fakirlerden, tüketicilerden zenginlere akar. Toplumda mutlu bir azınlık oluşurken hayat, büyük kitlelerin aleyhine gelişir. Bir âyet-i kerîmede Rabbimiz bu gerçeği şöyle açıklar: “Allah faizleri mahveder ve sadakaları artırır…” (Bakara 276)
ZEKÂTIN KUR’ÂN’DAKİ ADI SADAKA’DIR
Zekâtın Kur’ân’daki ana adı Sadaka’dır; zekâtın alınması emredilir ve nerelere verileceği beyan edilirken Rabbimiz bize zekât sözcüğünü değil Sadaka/Sadekât sözcüklerini kullanır. (Tevbe 60, 103) Sadakanın sözlük anlamı kişinin imanını belgeleyendir. Sadakayı temizleyen ve artıran anlamına zekât da kişinin imanını kanıtlayan görevdir.
ZEKÂT DÜNYA HAYATIMIZLA DA İLGİLİDİR
Sevgili Kardeşlerim! Biz İslâmî görevlerin yapılmasını daima âhiret hayatıyla irtibatlandırırız. Sadece âhiret mükâfatı alınacağına inanırız. Bu tespit doğrudur ama eksiktir. Farz kılınan İslâmi görevlerin yapılmasının veya haram kılınan sözler ve işlerden kaçınılmasının ilk faydaları biz insanların dünya hayatı ile ilgilidir. Bir diğer anlatımla örneğin toplumsal hayatımızla, ahlâkî hayatımızla, ruhî hayatımızla vs. alakalıdır. Bakınız Rabbimiz Kur’ân-ı Kerim’in Bakara sûresinin 261. âyetinde ne buyurmaktadır:
“Mallarını Allah yolunda, O’nun rızasını kazanmak için harca yanların hali yedi başak bitiren ve her başakta yüz tane bulunan bir tek tohumun hali gibidir. Allah dilediğine daha da çok verir. Allah bil gisi ve rahmeti geniş olandır. Kullarının durumlarını bilen Rabdir.”
Sevgili kardeşlerim; genelde bu âyet-i kerîme ve benzerleri Kur’ân tefsirlerinde açıklanırken hep âhiret hayatında alınacak armağanlar dile getirilir. Oysaki hakikatin bütünü böyle değil. Allah’ın rızasını amaçlayan her zekât, toplum kesimlerine aktarılacağı için tüketim artacak, tüketimle birlikte üretim artacak, üretim arttıkça da iş sahaları gelişecektir. Böylece toplumda sosyal adalet daha bir gerçekleşecektir. İnsanlar ruh köleliğinden kurtularak özgür, hür ve mutlu bir yaşam sürebileceklerdir.
ZEKÂT İSLÂMÎ TOPLUM VERGİSİDİR
İslâm toplumunda yani siyasi, hukuki ve ekonomik hayatı İslami temellere dayanan toplumda bizim bildiğimizin aksine zekât, ilgili resmi birimler tarafından toplum/devlet vergisi olarak alınır ve Rabbimizin belirlediği sosyal sınıflara aktarılır. (Tevbe 60, 103)
Peygamberimizin muhteşem ifadesiyle zekât “Zenginlerden alınır, fakirlere verilir.” İslam toplumunda zekâtımı vermiyorum diyemezsiniz. O ibâdet nitelikli toplum vergisidir. Gönül rızası ile verirsen sevap alır, âhiret yatırımı yapmış olursun, Rabbinin sevdiği kullar arasına girersin. Ama isteyerek vermezsen yasal yolla alınır. İlgili İslâmî kurum Allah’ın belirlediği hak olan zekâtı alır ve Tevbe 60’da belirlenen ilgililerine verir.
ZEKÂT PARA DEĞİL MAL OLARAK DA VERİLEBİLİR
Bazı önemli hususiyetlerini açıklamaya çalıştığımız zekât ziraî mahsuller, hayvanlar, madenler, ticaret malları, hisse senetleri, altın ve gümüşler, fabrika ve apartman gelirleri üzerinden değişik yüzdelerle verilir. Mesela sermaye kazanç ikilisinden kırkta bir, kira gelirlerden yirmide bir, toprak ürünlerinden onda bir ve madenlerden beşte bir nispetlerinde verilir. Zekatın parayla verilmesine gerek yok. Buna göre gömlek üretiyorsan gömlek verirsin, ayakkabı üretiyorsan ayakkabı verirsin, tarım ürünleri üretiyorsan onlardan verirsin. Özetlersek hangi malı üretiyorsan, o maldan verirsin zekâtını.
ZEKATIN İNKÂRI KÂFİRLİĞE, İHMALİ AZABA GÖTÜRÜR
Yasin sûresinin 49. âyetinde “Onlara Allah’ın size verdiği rızıklardan; ‘Ne duruyorsunuz, veriniz’ denildiği zaman Yaradan’ı ve O’nun zekâtla alakalı buyruklarını tanımayan kâfirler müminlere şöyle derler: Allah’ın dileseydi zenginleştireceği/ yedirip doyuracağı kişileri biz mi doyuracağız?” buyurulur. Bu mantık kâfir mantığıdır. Çünkü bütün nimetler Mevla’mızdandır. Sakın ha benim aklım, benim çalışmam dememeliyiz. Aklı da veren Allah’tır. Atılım gücünü veren de Allah’tır. Çalışma azmini-zevkini veren de O’dur. Aziz Kardeşlerim! Kişi “Zekât da ne oluyor/Niçin zekât vereceğim?” dediği an Yaradan’ın buyruğunu tanımadığı için kâfir olur.