SpaceX’in tarihi halka arzının ardından 12 Haziran'da serveti 1 trilyon dolar barajını aşan ilk insan olarak tarihe geçen Musk, piyasalardaki son hareketlilikle yeniden milyarderler ligine döndü.

ABD Merkez Bankasının faiz artırma ihtimali ve yapay zeka sektöründe bir balon oluştuğuna dair yatırımcı endişeleri, teknoloji hisselerini tepe taklak etti.

Yaşanan bu küresel düşüşten sonra Musk’ın toplam serveti, Forbes verilerine göre 970,2 milyar dolara geriledi.

Yapay zeka endişeleri piyasayı sarstı

Piyasalarda bu hafta yaşanan hareketlilik, değerlemeleri büyük ölçüde yapay zeka yatırımlarına bağlı olan dev teknoloji şirketlerini derinden etkiledi.

Google'ın çatı şirketi Alphabet ve teknoloji üreticisi Samsung gibi devlerin hisselerinde yaşanan keskin düşüşler, Musk'ın varlıklarına da doğrudan yansıdı.

Musk'ın servetinin büyük bir kısmının nakit paradan ziyade şirket hisselerine ve hisse senetlerine bağlı olması, piyasadaki dalgalanmalardan doğrudan etkilenmesini kaçınılmaz kılıyor.

Ancak uzmanlar, Tesla veya SpaceX hisselerinin yeniden toparlanması durumunda Musk'ın yakın gelecekte trilyoner unvanını tekrar kazanabileceğini belirtiyor.

Rekor halka arz bile yetmedi

Tarihin en büyük halka arzlarından birini gerçekleştiren SpaceX, piyasaya adım attığı ilk günlerde Musk’ın servetini zirveye taşımıştı.

Halka arzdan kısa sürede milyarlarca dolar fon sağlayan havacılık ve uzay şirketinin hisseleri, ilk 24 saat içinde yüzde 19 oranında değer kazanmıştı.

Son düşüşlere rağmen SpaceX hisseleri güçlü duruşunu korusa da Tesla ile birlikte yaşanan genel kayıplar toplam servetin gerilemesinin önüne geçemedi.

Trilyoner unvanını kaybetmesine rağmen Elon Musk, dünyanın en zengin insanı konumunu açık ara korumaya devam ediyor.

En yakın takipçisi olan Google'ın kurucu ortağı Larry Page'in serveti yaklaşık 284 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.

Musk’ın sadece bu yılın başından beri servetine eklediği 338 milyar dolarlık kazanç bile, en yakın rakibinin toplam servetini geride bırakmaya yetiyor.

İsrail'de yayımlanan Times of Israel gazetesinin İbranice servisi Zman Yisrael'de Nir Goldberg imzasıyla yayımlanan raporda, çatışmaların kamu harcamaları, ekonomik kayıplar ve ABD'den sağlanan destekler üzerindeki etkileri değerlendirildi.

Raporda, İsrail Merkez Bankası verilerine dayanılarak, çatışmaların İsrail hükümetine doğrudan maliyetinin 405 milyar şekeli aştığı ifade edildi.

Bu tutarın yaklaşık 243 milyar şekelinin savunma harcamalarından, 33 milyar şekelinin tazminat ödemelerinden, 57 milyar şekelinin çeşitli sivil harcamalardan ve 19 milyar şekelinin artan kamu borcuna ilişkin faiz giderlerinden oluştuğu kaydedildi.

Raporda, ABD'nin İsrail'e sağladığı silah, mühimmat ve askeri teçhizat desteğinin değerinin yaklaşık 26 milyar dolar olduğu belirtildi.

Çatışmaların ekonomik etkilerinin yalnızca kamu harcamalarıyla sınırlı olmadığına dikkat çekilen raporda, Ekim 2023 ile 2025 sonu arasında İsrail ekonomisindeki üretim kaybının yaklaşık 177 milyar şekele ulaştığı, 2026 yılında yaşanan gelişmelerle birlikte bu rakamın 200 milyar şekeli aşabileceği değerlendirildi.

Rapora göre, hükümet harcamaları, ABD yardımları ve üretim kayıpları birlikte hesaplandığında çatışmaların toplam ekonomik maliyeti yaklaşık 700 milyar şekele ulaşıyor.

Söz konusu hesaplamaya, devlet tarafından karşılanmayan bireysel zararlar ve özel sektörün tüm kayıplarının dahil edilmediği belirtilen raporda, çatışmaların sürmesi halinde ekonomik yükün daha da artabileceği ifade edildi.

Raporda ayrıca artan kamu harcamalarının vergi artışlarını beraberinde getirdiği, hayat pahalılığını yükselttiği ve özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğu kaydedildi.

Değerlendirmede, 7 Ekim 2023'ten bu yana yaşanan çatışmaların ekonomik açıdan İsrail tarihinin en maliyetli askeri sürecini oluşturduğu ve etkilerinin uzun yıllar devam edebileceği belirtildi.

İhbar üzerine kaza yerine sağlık, polis ve jandarma ekipleri sevk edildi.

Kazada sürücü Cengiz Gökcan olay yerinde hayatını kaybederken, yolcu olarak bulunan D.Ç. ile Ü.D. ve diğer kamyonetin sürücüsü E.K. yaralandı.

Yaralılar, sağlık ekiplerinin olay yerindeki ilk müdahalesinin ardından Marmaris Devlet Hastanesi ve Özel Ahu Hastanesi'ne kaldırıldı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın çok güçlü bir lider olduğunu vurgulayan Trump, "İnsanlar Türkiye’nin askeri açıdan ne kadar büyük ve güçlü bir ülke olduğunun farkında değil. Türkiye çok güçlü bir orduya sahip. Erdoğan büyük bir lider, çok güçlü bir kişi, büyük bir askeri güce sahip. Türkiye'yi çok seviyor ve harika bir iş çıkarıyor. Saygın ve güçlü bir kişi" dedi.

Türkiye’ye savaş uçakları satışıyla ilgili yöneltilen soruya da yanıt veren Trump, “Muhtemelen Türkiye'yi memnun edecek bir şeyler yapacağım” diye konuştu.

Toplantıda pek çok BMGK üyesi, İsrail'in Filistinli çocuklara yönelik ağır ihlallerini eleştirdi. ABD ise İsrail'i savunan tek ülke oldu.

Konseyin bu ayki dönem başkanı olan Kolombiya'nın BM Daimi Temsilcisi Leonor Zalabata Torres, raporda geçen yıl kaydedilen ağır ihlallerin en büyük bölümünden devlet güçlerinin sorumlu tutulduğuna dikkati çekti.

Torres, işgal altındaki Filistin topraklarının "dünyada en fazla sayıda ağır ihlalin kaydedildiği yer" olarak öne çıktığını belirterek, bu ihlallerin büyük çoğunluğunun İsrail güçlerine atfedildiğini söyledi.

Çeşitli bağımsız soruşturmaların İsrail güçlerinin "çocuklara yönelik kasıtlı saldırılarında endişe verici bir örüntü" belgelediğini belirten Torres, "Birkaç aylık bir çocuğu veya bebeği soğukkanlılıkla vurmayı hangi sebep veya ne tür bir güvenlik bahanesi haklı çıkarabilir?" diye sordu.

Torres, rapordaki kanıtların "birini çocuk olarak görmek yerine gelecekteki bir düşmanı hayal eden aynı türden sistematik insanlıktan uzaklaştırma anlatısına" işaret ettiğini dile getirerek, BMGK'yi "İsrail hükümetinin soykırım niyetini tanımaya" çağırdı.

"Ateşkese rağmen çocuklara yönelik ihlaller sürüyor"

Çin'in BM Daimi Temsilcisi Fu Cong, raporda Gazze, Haiti ve diğer bölgelerde çocuklara karşı ağır ihlallerin faillerinin listelenmesini memnuniyetle karşıladıklarını belirterek, sahadaki durumun yakından izlenmeye devam edilmesi çağrısında bulundu.

Rusya'nın BM Daimi Temsilci Yardımcısı Maria Zabolotskaya, Gazze Şeridi ve işgal altındaki Batı Şeria'nın çocuk hakları ihlalleri konusunda küresel sıralamada üst üste 3 yıldır birinci sırada yer aldığına işaret ederek, raporda yer verilen sayıları "kan dondurucu" olarak nitelendirdi.

Zabolotskaya, "Filistin-İsrail çatışmasında ateşkes ilanına rağmen çocuklara yönelik ihlaller sürüyor." dedi.

Pakistan'ın BM Daimi Temsilci Yardımcısı Usman Jadoon, işgal altındaki Filistin topraklarında çocuklara karşı sadece bir yılda 12 binden fazla ağır ihlal olayının yaşanmasının "dehşet verici" olduğunu belirterek, çocukların maruz kaldığı psikolojik travma ve fiziksel vahşetin "son derece endişe verici" olduğunu vurguladı.

Somali'nin BM Daimi Temsilci Yardımcısı Mohamed Rabi Yusuf da rapora göre "çocukların çatışmalar genelinde öldürüldüğünü, sakat bırakıldığını ve en temel haklarından mahrum edildiğini" dile getirerek, çocukların geleceklerinin "hem gerçek hem de sembolik enkaz altına gömüldüğünü" kaydetti.

ABD Temsilcisi İsrail'i savundu

ABD'nin BM Daimi Temsilci Yardımcısı Jennifer Locetta ise açılış konuşmasında, İsrail'in çocuklara yönelik ağır ihlallerine değinmeden "Dünyanın dört bir yanındaki çatışma bölgelerindeki çocuklar birçok tehditle karşı karşıya." dedi.

Locetta, "Elbette, çatışmaların çocuklar üzerindeki etkisini tartışırken Rusya-Ukrayna Savaşı'nı ele almadan geçemeyiz. Dünyanın dört bir yanındaki çocuklar güvende hissetmeyi, eğitim almayı ve bir geleceğe sahip olmayı hak ediyor." ifadesini kullandı.

Konsey üyelerinin rapor üzerinden İsrail'i eleştirmesi üzerine ikinci kez söz alan Locetta, "İsrail'e yönelik suçlamalara hızlıca yanıt vermek istiyorum. Gazze'deki durumdan bahsederken Hamas'tan bahsetmeden olmaz." dedi.

Locetta, Hamas'ın eylemlerini şiddetle kınadıklarını belirterek, "Bugün bu konseydeki yorumların ve Genel Sekreterin raporunun bu teröristlerin istismarının tam boyutunu vurgulamamasından üzüntü duyuyoruz." diye konuştu.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in 17 Haziran'da yayımlanan "Çocuklar ve Silahlı Çatışma Raporu"nda, önceki yıla kıyasla 2025'te çocuklara yönelik ağır ihlal vakalarında yüzde 34 artış olduğu belirtilmiş, İsrail askerlerinin Filistin topraklarında 9 bin 465 ağır ihlalle listenin başında yer aldığı kaydedilmişti.

İçişleri Bakanlığı, Van'ın Saray ilçesinde sahipsiz köpeklerin saldırısı sonucu 5 yaşındaki Hamza Özsoy'un hayatını kaybettiği, 9 yaşındaki Ayaz Özsoy'un yaralandığı olayla ilgili ihmali bulunduğu belirlenen Saray Belediye Başkanı Davut Acar hakkında soruşturma izni verildiğini bildirdi.

Bakanlıktan yapılan açıklamada, Saray'da 29 Nisan'da yaşanan olaya ilişkin mülkiye müfettişi incelemesinin tamamlandığı belirtildi.

Yapılan detaylı incelemeler neticesinde Saray Belediyesinin sahipsiz hayvanların toplanması, bakımı ve rehabilitasyonu konusundaki yasal yükümlülüklerini yerine getirmediğinin belirlendiği bildirilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Vatandaşlar, muhtarlar ve resmi kurumlarca yapılan çok sayıda yazılı ve sözlü başvuruya rağmen belediyenin hiçbir toplama faaliyeti yürütmediği görülmüştür. Belediyenin sahipsiz hayvanları toplamamak için öne sürdüğü 'araç bulunmadığı' yönündeki iddiasının aksine, ilgili hizmet aracının belediyeye iade edildiği resmi tutanaklarla ispatlanmıştır. İlgili tüm tarafların ifadeleri ve somut belgeler doğrultusunda yapılan değerlendirme sonucunda, yaşanan acı olayda sorumluluğu ve ihmali bulunduğu tespit edilen Saray Belediye Başkanı Davut Acar hakkında soruşturma izni verilmiştir."

Açıklamada, Bakanlığın, vatandaşların can güvenliğini koruma ve kamu görevlilerinin sorumluluklarını eksiksiz yerine getirmesini sağlama konusundaki kararlılığını titizlikle sürdüreceği vurgulandı.

Bakan Çiftçi, NSosyal'deki hesabından yaptığı paylaşımda, hayata geçirilen düzenlemelerle, Emniyet Teşkilatının personel yapısının güçlendirilmesi, tecrübeli personelin bilgi ve birikiminden daha etkin yararlanılması, eğitim ve teftiş kapasitesinin artırılması ile uygulamada yaşanan bazı sorunların giderilmesine yönelik önemli adımlar atıldığını belirtti.

Bu süreçte destek veren milletvekillerine teşekkür eden Çiftçi, "Kabul edilen düzenlemelerin emniyet mensuplarımıza ve aziz milletimize hayırlı olmasını diliyorum. Allah, polis teşkilatımızın gücünü, devletimizin kudretini ve milletimizin huzurunu daim eylesin." ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Trump, Cumhuriyetçi Kongre üyeleriyle görüşmek üzere gittiği Kongre binasına girişinde basın mensuplarına kısa bir açıklama yaptı.

Trump, İran ile müzakerelerin iyi gittiğini söyleyerek, "İran büyük tavizler veriyor, şu an iyi gidiyoruz." ifadesini kullandı.

Daha sonra Trump, Cumhuriyetçi Kongre üyeleriyle öğle yemeği yemek ve gündemdeki konuları değerlendirmek üzere yemek salonuna gitti.

"İran, istediğim her şeye razı oluyor"

Trump, salondan çıkışta basın mensuplarına açıklamalarda bulundu.

Görüşmenin çok iyi geçtiğini anlatan Trump, iç politika başlıklarından akaryakıt fiyatlarına kadar birçok konuyu ele aldıklarını bildirdi.

ABD Başkanı, İran konusunda ise "İran bize gayet nazik davranıyor, istediğim her şeye razı oluyorlar ve buna mecburlar. Aksi takdirde geri dönüp yapmamız gerekeni yaparız." diye konuştu.

Vali Mustafa Masatlı, burada yaptığı konuşmada, 6 Şubat 2023'teki depremlerden etkilenen kentin sadece fiziki mekanlarını değil kültürel hayatını da ayağa kaldırmaya çalıştıklarını söyledi.

Afet öncesi 25 olan coğrafi işaret tescilli ürün sayısının her geçen gün yükseldiğini belirten Masatlı, "Hatay, 6 Şubat 2023'te Türkiye'de 25. sıradaydı, bugün almış olduğu 6 coğrafi işaretle birlikte 70 coğrafi işareti olan ve Türkiye'de 3. sıraya yükselmiş şehrimizdir." dedi.

Masatlı, tescillenen yeni ürünlerin Hatay'a ve ülkeye hayırlı olmasını diledi.

Hatay'ın coğrafi işaret tescilinde birinciliği hak ettiğini anlatan Masatlı, "Müracaatını yapmış olduğumuz 50 farklı coğrafi işaret başvurusu da geldiğinde inşallah 120 rakamına ulaşacağız ve Türkiye'de bir numara olacağız." diye konuştu.

Libya’da son günlerde yaşanan yoğun istihbarat trafiği, ülkenin yalnızca diplomatik değil, güvenlik mimarisi açısından da yeniden şekillendiğini gösteriyor.

Bu temasların merkezinde Libya’nın doğu ve batı olarak bölünmüş askeri ve siyasi yapısının tek otorite altında birleştirilmesi hedefi yer alıyor. Anadolu Ajansı’na göre Kalın ile Saddam Hafter arasındaki görüşmede Libya’da barışın korunması, doğu ve batı yönetimlerinin ve askeri güçlerin tek çatı altında birleştirilmesi ele alındı.

Trablus hattında ise Dibeybe, Türkiye’nin istihbarat başkanıyla Libya-Türkiye ortaklığının güçlendirilmesini ve istikrarı destekleyecek ortak koordinasyon başlıklarını görüştü. Bu görüşmede Kalın’ın Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın selamlarını ilettiği ve Türkiye’nin Libya ile iş birliğini derinleştirme iradesini vurguladığı bildirildi.

Bu tablo, MİT’in Libya’daki rolünün klasik istihbarat temaslarının ötesine geçtiğini gösteriyor. Ankara, sahadaki askeri aktörleri, siyasi yönetimleri, güvenlik kurumlarını ve dış güçlerin Libya planlarını aynı masada okuyarak yeni bir denge kurmaya çalışıyor.

Türkiye’nin Libya’daki ağırlığı yeni değil. Ankara, 2020’den itibaren Trablus merkezli hükümete askeri eğitim ve destek verdi; bu destek, Hafter güçlerinin Trablus’a yönelik baskısının kırılmasında kritik rol oynadı. Reuters, Türkiye’nin NATO üyesi olarak Trablus hükümetine askeri destek verdiğini ve Kalın’ın geçmiş ziyaretlerinde Libya’nın birliği ve istikrarı mesajı verdiğini aktarıyor.
Ancak bugünkü fark şu: Türkiye artık sadece Trablus’un güvenlik sponsoru olarak değil, Bingazi ile de konuşabilen bir güç olarak sahada. Bu, Ankara’nın Libya politikasında daha geniş, daha esnek ve daha stratejik bir döneme geçtiğini gösteriyor.

Bingazi temasları bu nedenle çok önemli. Çünkü Libya’da kalıcı çözüm, yalnızca Dibeybe hükümetiyle değil, doğudaki Hafter ailesi ve Temsilciler Meclisi çevresiyle de ilişki kurmadan mümkün değil. Kalın’ın Saddam Hafter ile görüşmesi, Türkiye’nin doğu cephesinde de kendine alan açtığını gösteren dikkat çekici bir hamle oldu.

Bu süreç aynı zamanda ABD’nin Libya’da yeni bir birleşme planı hazırladığı iddialarıyla da kesişiyor. Türkiye Today’in aktardığına göre Libya Temsilciler Meclisi’nden 104 üye, ABD danışmanı Massad Boulos tarafından gündeme getirildiği belirtilen ve rakip yönetimleri Dibeybe liderliğinde birleştirmeyi hedefleyen plana destek verdi.
Bu noktada MİT’in rolü daha da belirginleşiyor. Eğer Libya’da yeni bir siyasi düzen kurulacaksa, Ankara bunun dışında kalmak istemiyor. Aksine Türkiye, askeri birleşme, güvenlik koordinasyonu ve siyasi geçiş sürecinde belirleyici aktörlerden biri olmak istiyor.

İtalya’nın aynı günlerde Trablus’a istihbarat düzeyinde temas kurması da tesadüf değil. Dibeybe, İtalya’nın dış istihbarat servisi AISE Başkanı General Giovanni Caravelli ile Libya’daki siyasi ve güvenlik gelişmelerini, bölgesel durumu ve istikrarı destekleyecek ortak koordinasyon başlıklarını görüştü.

İtalya’nın Libya dosyasında temel öncelikleri göç, enerji, güvenlik ve Akdeniz’de nüfuz alanını korumak. Decode39’un analizine göre Roma, Libya’da Trablus ve Bingazi ile paralel güvenlik angajmanı kurarak hem göç kontrolünü hem de enerji yatırımlarını merkeze alan yapısal bir varlık inşa etmeye çalışıyor.
Bu nedenle Libya sahasında Türkiye ile İtalya arasında açık bir çatışma değil, kontrollü rekabet ve zorunlu koordinasyon süreci görülüyor. Ankara güvenlik mimarisini ve askeri denklemi şekillendirirken, Roma enerji ve göç dosyaları üzerinden Libya’da kalıcı pozisyon almaya çalışıyor.

Libya’daki asıl mesele ise milis yapılarının geleceği. Dibeybe daha önce milislerin tasfiyesinin devam eden bir proje olduğunu açıklamış, Trablus’taki çatışmaların ardından “milislerden ve yolsuzluktan arındırılmış Libya” hedefini vurgulamıştı. Reuters’a göre bu açıklamalar, başkentte yaşanan ölümcül çatışmalar ve ateşkes sonrasında geldi.

Bu bağlamda “ordunun birleştirilmesi” sadece teknik bir savunma reformu değildir. Libya’da orduyu birleştirmek, milisleri disipline etmek, petrol gelirlerinin güvenliğini sağlamak, sınırları kontrol altına almak ve dış aktörlerin vekil ağlarını sınırlamak anlamına gelir.

Türkiye’nin burada en güçlü kartı askeri eğitim, istihbarat koordinasyonu ve sahadaki operasyonel tecrübedir. MİT’in hem Trablus hem Bingazi hattında temas kurması, Libya’da yeni güvenlik denkleminde Ankara’nın merkezde kalmak istediğini gösteriyor.

Bu tablo aynı zamanda Doğu Akdeniz açısından da okunmalı. Libya’da kurulacak her yeni siyasi ve askeri denge, Türkiye’nin deniz yetki alanları, enerji hatları ve Akdeniz jeopolitiği açısından doğrudan sonuç üretir. Ankara için Libya yalnızca Afrika’da bir kriz ülkesi değil, Doğu Akdeniz denkleminde stratejik bir kilit taşıdır.

Libya’da MİT’in yürüttüğü temaslar, görünürde “barış, birlik ve askeri bütünleşme” başlıklarıyla ilerliyor. Fakat derin planda mesele, Libya’nın gelecekte hangi eksene oturacağıdır: Türkiye ile stratejik ortaklık mı, İtalya-Avrupa göç ve enerji güvenliği hattı mı, ABD destekli yeni birleşme planı mı, yoksa doğu-batı arasında yeniden parçalanma mı?

Bugün görünen tablo, Ankara’nın oyunu tribünden izlemediğidir. Türkiye, Libya’da sadece geçmiş kazanımlarını korumaya çalışmıyor; yeni dönemin siyasi ve askeri mimarisini şekillendirmeye çalışıyor.
Sonuç olarak “MİT, Libya’yı dizayn ediyor” ifadesi, sahadaki gelişmeleri anlatan güçlü bir siyasi okuma olarak değerlendirilebilir. Kalın’ın Trablus ve Bingazi hattında yürüttüğü temaslar, Türkiye’nin Libya’da parçalanmış yapıyı tek bir güvenlik mimarisine bağlama, doğu-batı hattında konuşabilen merkez aktör olma ve Akdeniz’deki stratejik kazanımlarını kalıcı hale getirme hedefini ortaya koyuyor.

Merz, başkent Berlin'de E5 olarak adlandırılan Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya ve Polonya'nın liderleri ile NATO Genel Sekreteri Mark Rutte arasında yapılan görüşmenin ardından düzenlenen ortak basın toplantısında konuştu.

Ankara'da yapılacak NATO Zirvesi'ne iki hafta kaldığını belirten Merz, "Bu önemli zirveyi birlikte başarılı kılmak istiyoruz. Bu, tehlikeli dönemde güvenliğimize hizmet eder, transatlantik ilişkilerimizi güçlendirir ve Avrupalılar olarak bizleri bir araya getirir." dedi

Bu yüzden Fransa, İngiltere, İtalya ve Polonya liderlerini Ankara'da yapılacak zirve için Berlin'e davet ettiğini dile getiren Merz, NATO Genel Sekreteri Rutte'nin Washington'dan, uzaktan bu görüşmeye katıldığını ifade etti.

Merz, Rutte'nin birkaç saat içinde ABD Başkanı Donald Trump ile görüşeceğini belirterek, "Ben de daha sonra kendim Başkan Trump'ı, (NATO Zirvesi'nin) ev sahibi Cumhurbaşkanı (Recep Tayyip) Erdoğan'ı ve diğer ortakları yapılan görüşmeler hakkında bilgilendireceğim." diye konuştu.

Avrupa'nın 5 büyük ülkesi olarak bugün 5 mesaj verdiklerini söyleyen Merz, "Birincisi, tüm müttefiklerin çıkarları doğrultusunda Avro-Atlantik bölgesinde güvenliği güçlü ve birlikte koruyan bir NATO'yu destekliyoruz." diye konuştu.

İkinci olarak, İttifakı yenilemek istediklerini dile getiren Merz, NATO'nun Avrupa ayağını güçlendirdiklerini, geçen yıl Lahey'de düzenlenen NATO Zirvesi'nde kararlaştırılan konuları hayata geçireceklerini ve savunma harcamalarını Gayrisafi Yurt İçi Hasıla'nın (GSYİH) yüzde 3,5'ine çıkaracaklarını söyledi.

Merz, Almanya'nın bu orana 2029'da ulaşmak istediğini ifade etti.

Fransa, İngiltere, İtalya ve Polonya'nın da yoğun bir şekilde savunmaya yatırım yaptıklarına işaret eden Merz, "Bu, daha dengeli bir transatlantik ortaklığın temelini oluşturur." değerlendirmesinde bulundu.

Üçüncü olarak bu yolu birlikte gideceklerinin altını çizen Merz, savunma politikasında ulusal düzeyde tek başına hareket etmenin yanlış yol olacağını dile getirdi.

Merz, "Transatlantikte ve Avrupa'da daha fazla işbirliği istiyoruz. Biz Almanlar için bu, tarihimizden, coğrafyamızdan ve anayasamızdan kaynaklanmaktadır. Almanya güçlendikçe komşularımız kendilerini daha güvende hissetmeli." diye konuştu.

Başbakan Merz, bu nedenle Almanya'yı, Alman ordusunu ve Almanya'nın savunma sanayisini İttifak içinde ve Avrupa'da sağlam şekilde konumlandırmak istediklerini vurgulayarak, "Bu konuda derin ve kendi çıkarımız var. Savunma sanayimizin karşı karşıya olduğu büyük görevlerin üstesinden gelmek için de takım çalışmasına ihtiyacımız var." ifadesini kullandı.

Bunun, hava savunması, uzun menzilli silahlar, yapay zeka ve başka modern kilit sistemler için de geçerli olduğunu belirten Merz, "Dördüncüsü, Ankara'da Ukrayna'ya yönelik güçlü bir destek mesajı vermek istiyoruz." dedi.

Merz, Alman hükümetinin, Avrupalı NATO müttefiklerinin Kiev'e güçlü mali taahhütte bulunmasını önerdiğini dile getirerek, "Rusya'ya verilen mesaj şudur, Ukrayna güçlü kalacak, Avrupa'nın desteği azalmayacak." ifadesini kullandı.

G7 Zirvesi'nden sonra transatlantik düzeyde uzun zamandan beri görülmemiş bir şekilde fikir birliği içinde olduklarını söyleyen Merz, Moskova yönetiminin bundan ders çıkarmasını ümit ettiklerini, barış görüşmelerinin başlamasının zamanının geldiğini belirtti.

Beşinci mesaj olarak da ABD ile İran arasındaki mutabakatı memnuiyetle karşıladıklarını ifade eden Merz, İsviçre'nin Bürgenstock kasabasında yapılan müzakereleri desteklediklerini dile getirdi.

"Ön koşullar sağlandığında biz de üzerimize düşen katkıyı sunacağız." diyen Merz, bu mesajın da Ankara'da yapılacak zirve öncesi verilmesi gerektiğini kaydetti.

Basın toplantısından sonra akşam yemeğine geçen liderlerin, burada da uluslararası konuları ele alacağı ifade edildi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye ve Moritanya arasında ticaret, tarım, balıkçılık, güvenlik ve savunma sanayisi başta olmak üzere birçok alanda somut adımlar atılarak, ilişkilere ivme kazandırılabileceğini ifade etti.

Erdoğan, iki ülkenin gelecek süreçte uluslararası platformlardaki dayanışmasını artırmak için çalışmaya devam edeceklerini belirtti.

Haber: Cennet Sezer

İstanbul Gelişim Üniversitesi Yeni Medya ve İletişim Bölümü öğrencileri olarak mezuniyet hazırlıkları yaparken gelen acı haberle sarsıldık. Bölümdeki tüm öğrenciler, dört yıl boyunca aynı sıraları paylaştıkları arkadaşları Yiğit Şan’ı elim bir trafik kazasında kaybetmenin tarifsiz acısını yaşadı. Birlikte kurdukları hayaller, mezuniyet planları ve geleceğe dair umutlar, hayatının baharında vefat eden Yiğit Şan’ın (22) gelen ölüm haberiyle mezuniyet heyecanından mateme döndü.

Geçtiğimiz pazar günü Yiğit Şan, Büyükçekmece D-100 Karayolu Güzelce mevkiinde motosikletiyle seyir halindeyken önündeki aracın ani ve sinyalsiz şekilde şerit değiştirmesi sonucu kazaya karıştı. Çarpmanın etkisiyle motosikletten savrulan Şan, olay yerinde yaşamını yitirdi. Mezuniyetine sayılı günler kala aramızdan ayrılan Yiğit'in kaybı, yalnızca ailesini ve arkadaşlarını değil, tüm üniversite camiasını yasa boğdu.
Yaşanan bu acı olay, trafik güvenliği konusundaki sorumluluklarımızı bir kez daha hatırlattı. Sinyal vermemek, dikkatsiz şerit değiştirmek, yüksek hız ya da trafik kurallarını önemsememek yalnızca bir kural ihlali değil, geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurabilecek bir sorumsuzluktu.

Haberde, bu kişinin, kardeşi tarafından öğlen saatlerinde bağda hareketsiz bulunduğu ve sağlık ekiplerinin müdahalesine rağmen kurtarılamadığı ifade edildi.

Bu arada, Sağlık Bakanlığı, aşırı sıcaklar karşısında yüksek risk arz eden kentlere yönelik listesini de güncelledi.

Buna göre, Bakanlık günlerdir yüksek sıcaklıklar nedeniyle "kırmızı alarm" seviyesinde tuttuğu başkent Roma, Ancona, Bologna, Bolzano, Brescia, Floransa, Frosinone, Latina, Milano, Perugia, Pescara, Rieti, Torino, Venedik, Verona, Viterbo'ya ek olarak Bari kentini de yarın için bu kapsama aldı.

Bu şehirlerde bulunanlar, sıcak hava ve etkilerine dair dikkatli olmaları konusunda uyarıldı.

Ülkede bugün en yüksek sıcaklık 36 derece olarak kaydedilirken, hava sıcaklığının yarın 37 dereceye ulaşmasının beklendiği aktarıldı.

Yüksek sıcaklıklar, Floransa'daki ünlü müzenin klima sistemini bozdu

Ülke genelindeki aşırı sıcaklıklar, klima arızaları ve elektrik kesintilerine neden olmaya devam ediyor.

İtalya'nın önde gelen müzelerinden, Floransa kentindeki Uffizi Galerisi'nin, yüksek hava sıcaklıkları nedeniyle havalandırma sisteminde teknik arıza yaşandığı ve bu sebeple bilet satışlarının durdurulduğu bildirildi.

Teknik ekiplerin, müzede klima sistemindeki arızayı gidermek için çalıştığı ve gün boyunca girişlerin sınırlandırılması, bilet satışının askıya alınması nedeniyle müze önünde uzun sıraların oluştuğu kaydedildi.

Aşırı sıcaklar dolayısıyla klimalara yüklenilmesi önceki günlerde Torino kentinde de geçici elektrik kesintilerinin yaşanmasına yol açmıştı.

The Jerusalem Post gazetesinin haberinde, Netanyahu’nun güvenlik kabinesinin siyasi ve askeri üyeleriyle yapacağı toplantının akşam yerel saatle 18.30’da başlayacağı aktarıldı.

Suriye ve Lübnan’daki gelişmelerin yanı sıra toplantıda ABD Başkanı Donald Trump'ın Suriye’nin "Lübnan’a müdahale edebileceği yönündeki" açıklamalarının da ele alınacağı kaydedildi.

İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, Suriye ve Lübnan'ın güneyinde işgal ettikleri bölgelerde kalmaya devam edeceklerini belirterek, "ABD'nin talebi olsa bile ordu, Lübnan'ın güneyinden çekilmeyecek." iddiasında bulunmuştu.

ABD Başkanı Donald Trump, İsrail'in Lübnan'da Hizbullah'a karşı yürüttüğü mücadelede başarısız olduğunu öne sürerek Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara'nın adını gündeme getirmiş ve "Suriye'nin Lübnan'a müdahale edebileceği" yönünde açıklamalarda bulunmuştu.

Hart, Rutte'nin sözlerinin Roma'da tepkiyle karşılanmasının ardından yaptığı açıklamada, "Genel Sekreter, İtalya dahil olmak üzere müttefiklerin, üs kullanımı ve hava sahası geçişleri bağlamında mevcut ikili anlaşmalarını nasıl uyguladıklarını vurguladı. Bahsettiği destek türü, lojistik veya teknik destekle ilgilidir." değerlendirmesinde bulundu.

Rutte, ABD'nin Fox News kanalına verdiği röportaj sırasında, Avrupalı müttefiklerin ABD'nin İran'a yönelik savaşında yardım etmediği iddialarına karşılık vererek "Hayal kırıklığını tamamen anlıyorum ancak İtalya'yı örnek alırsak, (Destansı Öfke) operasyonunu desteklemek için İtalya'daki Amerikan üslerinden 500 ABD uçağı kalktı. Yani bu çok büyük bir sayı. Avrupa'nın tamamına baktığınızda, 4 bin ile 5 bin arasında uçuştan bahsediyoruz." demişti.

İtalya'da muhalefetteki sol partiler, Rutte'nin açıklamaları dolayısıyla Giorgia Meloni liderliğindeki sağ koalisyon iktidarına sert tepki gösterirken, hükümetten konuya ilişkin ilk açıklama Savunma Bakanı Guido Crosetto'dan gelmişti.

Crosetto yaptığı yazılı açıklamada, Rutte'nin "izin verilen uçuşların niteliğini karıştırdığını" ve "gerçeği yansıtmayan bir yeniden yapılandırma" sunduğunu ifade ederek, İtalya'nın sadece "anlaşmalar kapsamında öngörülen ve askeri saldırı niteliğindeki faaliyetleri tamamen dışlayan uçuşlara izin verdiğini" kaydetmişti.

289 milletvekilinin oy kullandığı seçimde Yener, 272 oyla Sayıştay Başkanlığına yeniden seçildi. Sazlık 14 oy aldı, 3 oy ise geçersiz sayıldı.

Metin Yener'in öz geçmişi

Metin Yener, 1972 yılında Ankara'da doğdu. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü mezunu olan Yener, Başbakanlıkta uzman yardımcısı olarak meslek hayatına başladı. Başbakanlık uzmanı, daire başkanı, kanunlar ve kararlar genel müdür yardımcısı, personel ve prensipler genel müdürü olarak Başbakanlıkta görev yapan Yener, 3 Ağustos 2018'de Cumhurbaşkanlığı Personel ve Prensipler Genel Müdürü olarak atandı.

Gazi Üniversitesinde İktisat Politikası, Indiana Üniversitesinde Kamu Yönetimi alanlarında yüksek lisans eğitimini tamamlayan Yener, aynı zamanda Türk Devletleri Sayıştaylar Birliği Başkanı.

Yener, 22 Haziran 2021 tarihinde TBMM Genel Kurulunda Sayıştay Başkanlığına seçilmişti.

Sarı-lacivertli kulüpten "Ailemize yeniden 'Hoş geldin' Dirk Kuyt" başlığıyla yapılan açıklamada, 2012-2015 yıllarında Fenerbahçe'de forma giyen 45 yaşındaki Hollandalı çalıştırıcı ile sözleşme imzalandığı belirtildi.

Kuyt'ın 2013-2014 sezonunda kazanılan Süper Lig şampiyonluğunda önemli rol üstlendiğinin vurgulandığı açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

"Profesyonelliği, çalışkanlığı ve mücadeleci karakteriyle taraftarımızın sevgisini ve takdirini kazanan Dirk Kuyt, yuvasına geri döndü. 120. yılımızda şampiyonluk hedefiyle çıktığımız bu yolda, Dirk Kuyt'ı teknik direktörümüz İsmail Kartal'ın birinci yardımcı antrenörü olarak yeniden ailemizde görmekten büyük bir mutluluk ve heyecan duyuyoruz. Bazı bağlar yeniden kurulmaz çünkü hiç kopmaz."

Dirk Kuyt, son olarak geçen sezon ülkesinin Dordrecht takımında teknik direktör olarak görev yaptı.

İsrail merkezli Yedioth Ahronoth gazetesinin haberine göre, başkent Tel Aviv'de bir etkinlikte konuşan Zohar, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran politikasına eleştiriler yöneltti.

Washington'un İran ile mutabakata varmasına tepki gösteren Zohar, "ABD'nin şu anda İran meselesine yönelik tutumu iyi değil. Kiminle muhatap olduklarını tam olarak idrak edemiyorlar. ABD, yakın gelecekte kendisini İsrail ile kaçınılmaz bir karşı karşıya gelme ve hesaplaşma rotasında bulacaktır. Bizim ABD'ye vereceğimiz yanıt koşulsuz bir itaat olmayacaktır." ifadeleriyle tehdit etti.

İsrail'in kendi güvenlik çıkarlarına göre askeri hamle yapacağını ileri süren Zohar, "Benim görüşüme göre, bir ABD anlaşması nükleer silah sorununu çözmeyecek ve savaş insanların düşündüğünden çok daha hızlı bir şekilde geri dönecek." görüşünü savundu.

ABD-İran mutabakatının ardından İsrailli siyasetçilerin Trump'a karşı duydukları hoşnutsuzlukta artış yaşanıyor. Bu konuda yapılan eleştiriler, Trump'la sınırlı kalmayıp Tel Aviv'e karşı sert açıklamalarda bulunan ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'a kadar uzanıyor.

İsrail'in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, "kesin zafere çok yakın olduklarını" iddia ederek, Başbakan Binyamin Netanyahu'dan, Lübnan'ı da kapsayan ABD-İran mutabakatını reddetmesini istemişti.

Trump, 19 Haziran'da ABD merkezli Axios haber portalına verdiği röportajda, ülkesinin İsrail ile ilişkilerine dair "Trump olmasaydı, İsrail yerle bir olmuştu." demişti.

Vance da ABD-İran mutabakatına tepki gösteren İsrail hükümeti üyelerini sert bir şekilde eleştirerek, "İsrail'i koruyan silahların üçte ikisinin ABD'de ve Amerikalı vergi mükelleflerinin paralarıyla üretildiğini" ifade etmişti.

ABD yönetimi, Tel Aviv’e askeri ve finansal bağımlılığını hatırlatarak sert uyarılarda bulunurken, soykırımcı İsrail kanadı ise bağımsız hareket edeceklerini ilan etti.

İslamabad Mutabakatı ve Lübnan’da denetim mekanizması paniği

Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerin ardından ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından dijital ortamda imzalanan 14 maddelik İslamabad Mutabakatı, bölgedeki dengeleri değiştirdi.

Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sonlandırılmasını, Hürmüz Boğazı'nın açılmasını ve İran’a yönelik deniz ablukasının kaldırılmasını öngören anlaşma, İsrail yönetiminde büyük bir infiale neden oldu.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, ABD ile İran’ın Lübnan’da ateşkesin denetlenmesi amacıyla yeni bir mekanizma kurulması kararı alması üzerine büyük bir panik yaşadığı bildirildi.

İçinde İsrail’in yer almadığı; ABD, İran, Lübnan, Katar ve Pakistan’dan oluşan bu yeni yapı karşısında Netanyahu’nun diplomatik girişim başlattığı belirtildi.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise Lübnan’daki çatışma durumunu eş zamanlı incelemek üzere bir izleme mekanizması başlattığını doğruladı.

Ancak İran kanadı, mutabakat hükümlerine atıfta bulunarak, Lübnan’da tam bir ateşkes sağlanmadığı ve petrol satış izinleri verilmediği sürece Hürmüz Boğazı’nın açılmayacağını ilan etti.

JD Vance’ten İsrail kabinesine: Öldürerek çıkış yolu bulamazsınız

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, New York Times gazetesine verdiği mülakatta ve Beyaz Saray’da düzenlediği basın brifinginde, mutabakatı eleştiren İsrailli bakanları doğrudan hedef aldı.

Özellikle aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ve Maliye Bakanı Bezalel Smotrich’i isim vererek eleştiren Vance, İsrail’in panik havasını tuhaf bulduğunu söyledi.

Vance, "Anlaşmaya saldıran bu kişilere yanıtım şudur: Tam olarak ne öneriyorsunuz? 9 milyonluk bir ülkesiniz. Karşılaştığınız her ulusal güvenlik sorununu çözmek için sadece öldürerek bir çıkış yolu bulamazsınız" ifadelerini kullandı.

İsrail kabinesinin bizzat Başkan Donald Trump’ı hedef alan açıklamalarından duyduğu rahatsızlığı dile getiren Vance, Tel Aviv’e askeri bağımlılığını sert bir dille hatırlattı.

Vance, "Eğer ben İsrail kabinesinde olsaydım, tüm dünyada geriye kalan tek güçlü müttefikime saldırmazdım. Son üç ayda vatanınızı koruyan savunma silahlarının üçte ikisi Amerikan elleriyle üretildi ve Amerikan vergi mükelleflerinin parasıyla finanse edildi. İsrail’de en büyük sorunlarının Başkan Trump olduğunu düşünen herkes uyanmalı ve ülkesinin gerçekliğini görmelidir" diye konuştu.

Vance ayrıca, ABD’nin çıkarlarının her zaman İsrail ile örtüşmediğini, Netanyahu yönetimini eleştirmenin Yahudi karşıtlığı anlamına gelmediğini vurguladı.

Trump ve Netanyahu arasındaki telefon diplomasisinde gerilim

The Wall Street Journal gazetesinin konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Başkan Donald Trump ile Başbakan Binyamin Netanyahu arasındaki telefon görüşmeleri artık dostane geçmiyor.

Trump’ın, ABD ekonomisini zorlayan bu savaşı bitirmek isterken, kendisini sürekli çatışmanın içine çeken Netanyahu’ya karşı sabrının tükendiği belirtildi.

Lübnan’daki bombardımanlara tepki gösteren Trump’ın, Netanyahu’ya "Neden binaları havaya uçuruyorsunuz? Binaları havaya uçurmayı bırakın" dediği öne sürüldü.

Netanyahu’nun ise Trump üzerinde baskı kurmak amacıyla ABD’deki sağ eğilimli medya figürlerini ve kendisine yakın senatörleri kullanmaya çalıştığı, ayrıca İsrail'in bu mutabakata bağlı olmayacağını Trump’a ilettiği iddia edildi.

ABD istihbarat kurumları da hazırladıkları raporlarda, sonbaharda seçime gitmeye hazırlanan Netanyahu’nun siyasi geleceğini korumak adına ABD-İran barış çabalarını baltalayabileceği ve Lübnan’dan asker çekmeyi reddederek mutabakatı başarısızlığa mahkum edebileceği uyarısında bulundu.

İsrail: Bize kimse ne yapacağımızı söyleyemez

ABD’den gelen uyarılara ve baskılara İsrail kanadından yanıt gecikmedi. İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, katıldığı bir televizyon programında Washington yönetimine meydan okuyarak, "Eğer İran bize saldırırsa derhal hareket edeceğiz ve güçle karşılık vereceğiz.

Kimse bize ne yapacağımızı söyleyemez" dedi. Lübnan, Suriye ve Gazze’deki işgalleri hiçbir koşulda terk etmeyeceklerini savunan Katz, buralarda gerçekleştirdikleri yıkımı açıkça dile getirdi.

Diğer yandan, aşırı sağcı bakanlar da agresif açıklamalarını sürdürdü. Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin kendilerini ilgilendirmediğini ve Lübnan’ın güneyinden çekilmeyeceklerini ileri sürdü.

Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ise yaşanan asker kayıplarının ardından "Bütün Lübnan yanmalı. Her İsrailli annenin gözyaşı için bin Lübnanlı anne ağlamalı" diyerek savaş suçu niteliğindeki ifadelerini yineledi.

Ben-Gvir’in bu sözlerine ABD’li Senatör Bernie Sanders sert tepki göstererek, bu açıklamaların bir savaş suçlusuna ait olduğunu ve aşırılıkçı İsrail hükümetinin ABD’den tek bir kuruş yardımı bile hak etmediğini belirtti.

Başkan Trump, küresel barış görüşmelerini riske atan bu süreçte İsrail’den Hizbullah ile ateşkes yapmasını talep ettiğini açıklarken, Netanyahu’nun orduya Lübnan’ın güneyindeki saldırıları durdurma ancak işgal edilen bölgelerden çekilmeme talimatı verdiği iddia edildi.

İki ülke arasındaki bu stratejik çatışmanın, Orta Doğu’daki kalıcı barış arayışlarını nasıl etkileyeceği ise belirsizliğini koruyor.

Dosyaya sunulan sağlık raporları ve Adli Tıp Kurumu süreçlerini dikkate alan İstinaf 20. Ceza Dairesi, tutukluluk halinin adli kontrol tedbirine çevrilmesini yeterli bularak oy birliğiyle itirazı kabul etti. Alınan kararla, asılsız iddialarla zindanda tutulan Yusuf Ziya Gümüşel'in yurt dışına çıkış yasağı ve konutu terk etmeme şartıyla bihakkın tahliyesine hükmedildi.

Gümüşel’in cezaevi önünde kendisini bekleyen grup tarafından tekbirlerle karşılandığı görüldü.

Yerli ve milli imkanlarla geliştirilen hava-hava füzeleri GÖKDOĞAN ve BOZDOĞAN'ın harp başlıklı atış testlerini tam isabetle tamamladığını bildiren Bakan Kacır, test süreçlerine dair şunları kaydetti:

“GÖKDOĞAN ve BOZDOĞAN en son testlerinde gerçek harp başlığıyla hedefleri tam isabetle vurarak doğrulama süreçlerini başarıyla tamamladı, seri üretim süreçleri başladı. Bu sadece bir test değil, gökyüzündeki caydırıcılığımızın, mühendisliğimizin ve kararlılığımızın somut bir göstergesi.”
Kacır, projelerde emeği geçenlere teşekkür ederek, "TÜBİTAK SAGE'mizin mühendis ve teknisyenleri başta olmak üzere bu büyük başarıda emeği bulunan tüm paydaşlarımızı yürekten kutluyorum. Ülkemize hayırlı olsun. Milli Teknoloji Hamlesi yolunda çok daha güçlü yarınlara." değerlendirmesinde bulundu.

Bakan Kacır, NSosyal hesabından da GÖKDOĞAN ve BOZDOĞAN'ın test anları ve füzelerin özelliklerine ilişkin detayları içeren videoyu paylaştı.

O anları kaydeden şahıslar ise TOMA'ya saldırı sırasında “Helal olsun” diye bağırırken, eylemcinin yakalanmasının ardından “Yazık ya” sözleri duyuldu.

Saldırgan polis ekiplerince gözaltına alındı.

Taşkınlık çıkarmaya çalışan Yahudinin İsrail vatandaşı olduğu ortaya çıktı.

İsrailli asker, Gazze’de Filistinli çocukların drone ile takip edilip hedef alındığı anlara ait videoyu paylaştı

Kfir Tugayı'na bağlı bir İsrailli asker, özel Instagram hesabında bir video paylaştı.

Görüntülerde, Gazze'de iki çıplak ayaklı Filistinli çocuğu takip eden bir dört pervaneli insansız hava aracının yer aldığı ve bu durumun bir savaş suçu olduğunu gösteren bir olay belgelendiği görülüyor.

Çocuklar ilk saldırıdan kurtuldu, ancak insansız hava aracı takibine devam etti ve çocukların akıbeti bilinmiyor.

"Filistin için adalet, dünya için vicdan" yazılı pankart eşliğinde yürüyen katılımcılar, zaman zaman tekbir getirip, "Yaşasın küresel intifada", "Katil İsrail Filistin'den defol" sloganları attı.