Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin ardından bu kez kamuoyunda "kademeli emeklilik" talepleri gündeme geliyor. Peki kademeli emeklilik nedir, mevcut durumda yasal bir düzenleme var mı, hayata geçirilmesi halinde çalışanları ve ekonomiyi nasıl etkileyebilir? Konuyu tüm yönleriyle araştırdık. Volkswagen Doğuş Finans Sigorta Satış Yetkilisi Emirhan Çelik de uygulamanın sosyal güvenlik sistemi ve ekonomi üzerindeki olası etkilerini değerlendirdi.
Kademeli emeklilik, emeklilik şartlarının belirli bir tarihten sonra sigortalı olan kişiler için aşamalı şekilde uygulanmasını öngören ve uzun süredir bazı vatandaşlar ile çeşitli platformlar tarafından gündeme getirilen bir talep olarak öne çıkıyor. Mevcut durumda Türkiye’de kademeli emekliliğe ilişkin yürürlükte bulunan herhangi bir yasal düzenleme bulunmazken, talebi dile getirenler aynı prim gününe sahip olmalarına rağmen yalnızca sigorta başlangıç̧ tarihleri nedeniyle ortaya çıkan emeklilik şartlarındaki farklılıkların daha kademeli bir geçiş̧ sistemiyle giderilmesini istiyor.
Tartışmaların temelinde 1999 düzenlemesi bulunuyor
Kademeli emeklilik tartışmalarının temelinde, emeklilik sisteminde yıllar önce yapılan değişiklikler yer alıyor. 4447 sayılı Kanun ile emeklilik yaşı yükseltilirken prim günü ve sigortalılık şartları yeniden düzenlendi. Bu düzenlemeyle birlikte 8 Eylül 1999 öncesi ve sonrasında sigortalı olanlar arasında emeklilik koşulları bakımından önemli farklılıklar oluşuyor.
Ancak birçok vatandaş, kademeli emekliliğin ne olduğu ve mevcut durumda herhangi bir yasal düzenleme bulunup bulunmadığı konusunda bilgi sahibi değil. Bu kapsamda
Volkswagen Doğuş Finans Sigorta Satış Yetkilisi Emirhan Çelik, kademeli emekliliğe ilişkin merak edilen soruları Milat Gazetesi için değerlendirdi.
Kademeli emeklilik nedir ve mevcut emeklilik sisteminden hangi
yönleriyle ayrılıyor?
"Keskin geçişleri yumuşatmayı amaçlıyor"
Emirhan Çelik: Kademeli emeklilik, aynı prim gününe sahip ancak farklı tarihlerde sigortalı olan kişiler arasındaki emeklilik yaşı farkını azaltmayı amaçlayan bir düzenlemedir. Özellikle 8 Eylül 1999 sonrası sigortalı olanların, EYT kapsamına girenlere göre uzun yıllar daha fazla çalışmak zorunda kalması nedeniyle gündeme gelmektedir.
Mevcut sistemde belirli tarihler esas alınarak keskin geçişler bulunurken, kademeli emeklilikte bu geçişlerin daha yumuşak hale getirilmesi hedeflenmektedir. Böylece emeklilik yaşı ve prim şartları sigorta başlangıç tarihine göre kademeli olarak belirlenebilir.
Kademeli emeklilik hayata geçirilirse, bu düzenleme SGK'nın mali yapısını ve emeklilik sistemini nasıl etkileyebilir?
"Mali yük artabilir"
Emirhan Çelik: Kademeli emekliliğin yürürlüğe girmesi halinde kısa vadede SGK'nın emekli aylığı ödemeleri artabilir. Daha fazla kişinin emekliliğe hak kazanması nedeniyle sosyal güvenlik sisteminin mali yükü yükselebilir.
Ancak düzenleme iyi planlanır ve belirli kriterlerle sınırlandırılırsa, bu maliyet uzun yıllara yayılabilir. Sistemin sürdürülebilirliği açısından çalışan-emekli dengesi, prim tahsilatı, kayıtlı istihdam ve ekonomik büyüme gibi faktörlerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Kademeli emekliliğin vatandaşlar açısından avantajları ve Dezavantajları neler olabilir?
" Adalet algısını güçlendirebilir"
Emirhan Çelik: En önemli avantajı, benzer çalışma süresine sahip kişiler arasındaki adaletsizlik algısını azaltmasıdır. Aynı prim gününü doldurmuş ancak sadece işe giriş tarihi nedeniyle yıllarca daha fazla çalışmak zorunda kalan kişiler açısından daha hakkaniyetli bir sistem oluşturabilir.
Bunun yanında uzun yıllar çalışan bireylerin iş hayatından planlı şekilde ayrılması ve genç istihdamına dolaylı katkı sağlaması da olası faydalar arasında gösterilebilir.
"Mali disiplin gözetilmeli"
Dezavantaj olarak ise kamu maliyesi üzerindeki yükün artması, SGK'nın aktüeryal dengesinin bozulma riski ve ilerleyen dönemlerde yeni emeklilik düzenlemeleri beklentisinin oluşması sayılabilir. Bu nedenle düzenlemenin mali disiplin gözetilerek hazırlanması önem taşır.
Bu yönde bir düzenleme yapılması durumunda devlet bütçesi ve Türkiye ekonomisi
üzerinde nasıl bir etki oluşabilir? Böyle bir sistem sürdürülebilir mi?
Ekonomik ve mali boyutu da göz ardı edilmemeli"
Emirhan Çelik: Kademeli emeklilik, ilk yıllarda bütçeye ve SGK harcamalarına ek yük getirebilir. Emekli sayısındaki artış nedeniyle sosyal güvenlik harcamalarının yükselmesi beklenebilir.
Bununla birlikte düzenlemenin kapsamı, geçiş süreci ve finansman modeli doğru planlanırsa bu yük yönetilebilir. Sürdürülebilirlik açısından kayıt dışı istihdamın azaltılması, istihdam oranının artırılması, prim tahsilatının güçlendirilmesi ve ekonomik büyümenin devam etmesi kritik öneme sahiptir.
Sonuç olarak kademeli emeklilik yalnızca sosyal bir düzenleme değil, aynı zamanda ekonomik ve mali boyutları bulunan kapsamlı bir reform niteliği taşımaktadır. Bu nedenle hem vatandaşların beklentilerini karşılayacak hem de sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli dengesini koruyacak bir model oluşturulması büyük önem taşımaktadır.
