Kazakistan'ın başkenti Astana'daki L.N. Gumilyov Avrasya Milli Üniversitesinden Kıdemli Öğretim Görevlisi ve siyaset uzmanı Dr. Zhanat Momynkulov, ülkedeki tek meclisli parlamento sistemine geçiş ve anayasaya değişiklikleri öngören reformların anlamını AA muhabirine değerlendirdi.
Momynkulov, Kazakistan gündemindeki anayasal reformların ülkedeki siyasi sistemin yeniden yapılandırıldığını gösterdiğini belirterek, parlamentonun tek meclisli yapıya geçişine yönelik reformun bu sürecin merkezinde yer aldığını söyledi.
Kazakistan'daki mevcut çift meclisli parlamento modelinin (Meclis ve Senato) teoride eyaletler arası dengeyi sağlamak, yasama sürecini denetlemek ve popülist kararları filtrelemek amacıyla tasarlandığını anlatan Momynkulov, ancak pratikte Senatonun bu işlevleri tam anlamıyla yerine getiremediğini ve zamanla bağımsız bir denge mekanizması olmaktan çıkıp alınan kararları onaylayan bir yapıya dönüştüğünü ifade etti.
Momynkulov, parlamentonun tek meclisli sisteme geçmesiyle yasama sürecinin hızlandırılmasının, siyasal sorumluluğun daha net tanımlanmasının ve yetki karmaşasının azaltılmasının hedeflendiğini belirterek, 'Özellikle 2022'den (Ocak Olayları) sonra Kazak toplumunda siyasi kararların kim tarafından ve hangi mekanizmalarla alındığının açık biçimde görülmesine yönelik güçlü bir toplumsal beklenti oluşmuştur. Tek meclisli parlamento yapısı, bu beklentiye kurumsal bir yanıt sunmayı amaçlamaktadır.' ifadelerini kullandı.
Bununla birlikte bu yapının bazı riskler barındırdığına dikkati çeken Momynkulov, 'Tek meclisli sistem, yeterli denge ve denetim mekanizmaları oluşturulmadığı takdirde yasama gücünün dar bir siyasi çevrede yoğunlaşmasına yol açabilir.' değerlendirmesinde bulundu.
'Gelecekte olası iktidar geçişlerinin güvence altına alınması hedefleniyor'
Momynkulov, gündemdeki anayasal reformların ise Kazakistan'daki kişisel otoriteye dayalı ikili yönetim yapısını kurumsal düzeyde sona erdirmeyi ve gelecekte olası iktidar geçişlerini güvence altına almayı hedeflediğinin altını çizdi.
Bu reformlarla devlet kurumlarının tek ve net bir meşruiyet zemini etrafında birleştirilmesinin ve siyasi sistemin daha öngörülebilir hale getirilmesinin amaçlandığını vurgulayan Momynkulov, 'Tek meclisli parlamento, bu yeni siyasi mimarinin tamamlayıcı unsurlarından biri olarak görülmektedir.' dedi.
Söz konusu reformların, Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev yönetiminin radikal bir demokratik dönüşümden ziyade kontrollü bir siyasal açılım stratejisini benimsediğini gösterdiğini dile getiren Momynkulov, 'Toplumsal taleplerin tamamen bastırılmasının sürdürülebilir olmadığı anlaşılmış ve bu taleplerin sistem içine çekilmesi hedeflenmiştir. Tek meclisli yapının, bu işlevleri daha etkin ve yönetilebilir biçimde yerine getirme potansiyeline sahip olduğu düşünülmektedir.' ifadelerini kullandı.
Momynkulov, anayasal reformları tetikleyen unsurlar arasında bölgesel ve küresel jeopolitik belirsizlikler ile yatırımcılar ve dış ortaklar açısından öngörülebilirlik ihtiyacının da bulunduğunu belirterek, 'Bu çerçevede anayasal reformlar, yalnızca iç siyasi dengelere değil, aynı zamanda Kazakistan'ın uluslararası konumlanmasına da hizmet etmektedir.' diye konuştu.
Olası yeni toplumsal veya siyasi krizler karşısında elit gruplar arasındaki parçalanmayı sınırlayacak ve merkezi yönetimin istikrarını koruyacak esnek bir kurumsal yapı oluşturulmasının hedeflendiğini vurgulayan Momynkulov, tek meclisli sisteme geçiş reformunun ülkede siyasi sorumluluğu netleştirmeyi, yasama organını daha görünür kılmayı, toplumsal talepleri sistem içinde yönetmeyi ve devletin istikrar kapasitesini artırmayı amaçladığını söyledi.
Anayasa reformunun ise Kazakistan'ın mevcut siyasi gerçekliği içinde kontrollü dönüşüm ve istikrar arayışının bir ürünü olarak değerlendirilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
Anayasal reformlar için referandum önerisi
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, 20 Ocak'ta Kızılorda kentinde düzenlenen Ulusal Kurultayın 5.Toplantısı'nda, tek meclisli parlamento sistemine geçeceklerini ve bu çerçevede adeta yeni bir anayasa kabul edilmesi için referandum düzenlemeyi önermişti.
Tokayev, 21 Ocak'ta söz konusu önerilerin değerlendirilmesi için Anayasa Komisyonu oluşturulması hakkında Cumhurbaşkanlığı kararnamesini imzalamıştı.
