Kadın ve Demokrasi Vakfı (KADEM), Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında, “İsrail’in Gazze’deki Soykırımının Zehirli Mirası: Toprağın, Suyun ve Havanın Zehirlenmesi ve Filistin Halkının Yaşamı Üzerindeki Sonuçları” başlıklı uluslararası bir panel düzenledi.
16 Kasım 2026 tarihinde Antalya’da, COP31 Mavi Bölge Türkiye Pavilyonu’nda gerçekleştirilen panelin açılış konuşmasını KADEM Yönetim Kurulu Başkanı Av. Dr. Canan Sarı yaptı. KADEM Yönetim Kurulu Üyesi ve İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Öğr. Üyesi Sevim Zehra Kaya’nın moderatörlüğündeki panelde; Filistinli avukat ve insan hakları savunucusu, PAL Law Commission Hukuki ve Diplomatik İşler Direktörü Lamis J. Deek; PENGON / Friends of the Earth Palestine Koordinatörü ve çevre mühendisi Abeer Al Butmeh ile Kırıkkale Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan konuştu. Beytüllahim Üniversitesi Filistin Biyoçeşitlilik ve Sürdürülebilirlik Enstitüsü Direktörü Prof. Dr. Mazin Qumsiyeh ise programa video mesajıyla katıldı.
Canan Sarı sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının evrenselliğini vurguladı
Açılış konuşmasında Gazze’deki yıkımın çevresel boyutuna dikkat çeken Canan Sarı, “Temiz suya, sağlıklı gıdaya ve güvenli bir çevreye erişim, her insanın en temel hakları arasındadır. Bu haklar evrenseldir ve dünyanın her yerinde aynı ölçüde korunmalıdır.” dedi. Sarı, insan hayatının değeri ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının coğrafyaya göre değişmeyeceğini vurguladı.
Toprak ve su kaynaklarındaki kirliliğin, tarım alanlarının tahribinin ve sağlık altyapısındaki yıkımın etkilerinin gelecek nesillere uzanacağına işaret eden Sarı, Gazze’de hayatın yeniden kurulmasının yalnızca enkazın kaldırılmasıyla mümkün olamayacağını belirtti. Kadınların temiz suya, yeterli beslenmeye ve sağlık hizmetlerine erişmekte zorlandığını, aynı zamanda çocukların, yaşlıların ve hastaların bakımını üstlendiğini ifade eden Sarı, çevresel yıkımın kadınlar üzerindeki yükü ağırlaştırdığını söyledi.
Sevim Zehra Kaya doğanın tahribiyle toplumsal hafızanın kaybı arasındaki bağı anlattı
Moderatör Dr. Öğr. Üyesi Sevim Zehra Kaya, iklim krizinin yalnızca karbon salımı ve sıcaklık artışından ibaret olmadığını; toprağı, ağaçları ve hayatları bu çevreye bağlı insanları da kapsadığını ifade etti. Filistin’de zeytin ağacının geçim kaynağı olmanın ötesinde kuşaklar arasında aktarılan bir mirası temsil ettiğini belirten Kaya, “Bir zeytin ağacı söküldüğünde, topraktan koparılan yalnızca bir gövde değil, bir hatıradır.” dedi.
Doğal çevrenin hedef alınmasının, onun taşıdığı kültürü, değerleri ve hafızayı da yok ettiğini vurgulayan Kaya, “Sökülen her ağaçla birlikte bir hasat türküsü, bir imece geleneği ve bir aile hikâyesi de sessizliğe gömülür.” ifadelerini kullandı.
Lamis J. Deek onarımın engellenmesinin yıkımı derinleştirdiğine dikkat çekti
Lamis J. Deek, yıkımın onarım, toparlanma ve Filistin halkının kendi geleceğini belirlemesinin engellenmesiyle birleştiğinde, yaşam alanlarını yaşanamaz hâle getirerek tahribatı derinleştirdiğini belirtti. Filistinlilere yönelik politikaların arkasındaki ideolojik, siyasi ve kurumsal yapıların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyleyen Deek, söylemin bu süreçteki rolüne işaret ederek “Her savaşta ilk kurşun ağızdan çıkar.” dedi.
Filistinli uzmanların ve kurumların kapasitesinin güçlendirilmesini, tanıklıkların ve sözlü hafızanın kayıt altına alınmasını isteyen Deek, insani yardım için kaynak toplamanın tek başına yeterli olmadığını vurguladı. Yardımın Gazze’ye ulaşmasını sağlayacak çok taraflı girişimlerin ve devletlerin eşlik ettiği insani yardım koridorlarının desteklenmesi çağrısında bulundu. Deek, KADEM’in Filistinliler için bir dayanışma ve destek alanı oluşturduğunu da ifade etti.
Abeer Al Butmeh suyun silah olarak kullanıldığına dikkat çekti
Abeer Al Butmeh, su kaynaklarının ve altyapısının hedef alınmasının Gazze’de yaşamın bütün unsurlarını tehdit ettiğini belirterek suyun halka karşı bir silah olarak kullanıldığını söyledi. Atık su arıtma tesislerinin ve pompaların tahrip edilmesi nedeniyle arıtılmamış atık suların tarım alanlarına ve denize yayıldığını; biriken katı atıkların sızıntılarının ise kalan su kaynakları üzerinde ek kirlilik riski oluşturduğunu anlattı.
Tarımın ve balıkçılığın tahrip edilmesinin gıdaya erişimi ve geçim kaynaklarını da ortadan kaldırdığına dikkat çeken Al Butmeh, “Savaşın, işgalin, insanların ve doğal kaynakların yok edilmesinin çevresel sonuçlarını görmezden gelerek iklim adaletini tartışamayız.” dedi. Çevresel adaletin hesap verebilirliği de gerektirdiğini vurgulayan Al Butmeh, “Filistinliler için çevresel iyileşme yalnızca teknik bir mesele ya da kalkınma meselesi değildir. Bu bir hak, onur, hayatta kalma ve kendi geleceğini belirleme meselesidir.” ifadelerini kullandı.
Merve Suna Özel Özcan çocukların geleceği için çevrenin korunması gerektiğini vurguladı
Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan, çocukların korunmasının saldırılardan sağ kurtulmalarının ötesinde değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. “Bir çocuk saldırıdan sağ kurtulabilir; ancak bu, onun güvende olduğu anlamına gelmez.” diyen Özcan, çocukların temiz suya, yeterli beslenmeye, sağlık hizmetlerine ve sağlıklı bir çevreye ihtiyaç duyduğunu vurguladı.
“Bir çocuğun hayatını korumak, o çocuğun geleceğini korumakla aynı şey değildir.” ifadelerini kullanan Özcan, çevresel tahribatın çocukların sağlığı ve gelişimi üzerindeki uzun vadeli etkilerine dikkat çekti. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin yaşam, gelişim ve sağlık haklarına ilişkin hükümlerini hatırlatan Özcan, bugünün yıkımının gelecek kuşakların yüküne dönüşmemesi için uluslararası toplumun sorumluluk üstlenmesi gerektiğini belirterek “Savaşın ekolojik ateşkesi yoktur.” dedi.
Mazin Qumsiyeh savaşın iklim üzerindeki etkilerine ve ekokırıma dikkat çekti
Video mesajında iklim değişikliği, sömürgecilik, militarizm ve ekokırım arasındaki ilişkiyi ele alan Prof. Dr. Mazin Qumsiyeh, askerî faaliyetlerin sera gazı emisyonları ile doğal çevrenin tahribinin iklim tartışmalarında yeterince ele alınmadığını söyledi. Gazze’de ağaçların ve yapıların yok edilmesinin yanı sıra enkazın kaldırılması ve yeniden inşanın gerektireceği enerjinin de iklim üzerinde etkileri olacağını belirten Qumsiyeh, “Savaş, esasen bir iklim değişikliği meselesidir.” ifadelerini kullandı.
Filistin halkının hem soykırıma hem de ekokırıma maruz kaldığını ifade eden Qumsiyeh, ekokırımın uluslararası hukukta ele alınması ve Birleşmiş Milletler bünyesinde bu alanda bir sözleşme geliştirilmesi çağrısında bulundu. Çevrenin korunmasında hükümetlerin yanı sıra toplumların da sorumluluk taşıdığını vurgulayan Qumsiyeh, Filistin’de yürüttükleri biyoçeşitlilik ve sürdürülebilirlik çalışmalarını anlatarak uluslararası iş birliğine davet etti.
Gazze için çevresel adalet ve hesap verebilirlik çağrısı
Panelde, Gazze’de çevresel iyileşmenin temiz suya ve gıdaya erişim, halk sağlığının korunması, geçim kaynaklarının yeniden kurulması ve Filistin halkının haklarıyla birlikte ele alınması gerektiği vurgulandı. İnsani yardımın ulaştırılması, çevresel tahribatın belgelenmesi, zarar gören ekosistemin iyileştirilmesi ve uluslararası düzeyde hesap verebilirliğin sağlanması, konuşmacıların öne çıkan çağrıları oldu.




