Kültür ve Turizm Bakanlığınca, "asrın felaketi" olarak nitelendirilen 6 Şubat 2023'teki Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından deprem bölgesindeki kültür varlıkları ve müzelerin onarımına yönelik 2023-2025 yılları arasında 10,7 milyar lira harcandı.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığınca hazırlanan "Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu"nda, depremlerin neden olduğu felaketin boyutlarına ve bölgedeki projelere yer verildi.
Rapora göre, depremlerden en çok etkilenen 11 ilde, 8 bin 472 tescilli kültür varlığı bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığınca, 5 bin 119 tescilli kültür varlığının hasar tespiti yapıldı.
Kamu ve özel mülkiyette bulunan tescilli kültür varlığı yapılarından 364'ünün yıkıldığı, 973'ünün ağır hasarlı, 1206'sının orta hasarlı, 1036'sının az hasarlı ve 1540'ının hasarsız durumda olduğu tespit edildi.
İncelenen 678 taşınmaz vakıf kültür varlığından 31'i yıkıldı, 144'ü ağır hasarlı, 104'ü orta hasarlı, 98'i az hasarlı, 301'i hasarsız olarak kayıtlara geçti.
Hatay'da laboratuvar müdürlüğü kuruldu
Depremlerden etkilenen kültür varlıklarının restorasyon ve konservasyon işlemlerine hızlıca başlanabilmesi ve bundan sonra yaşanabilecek olası afetlere etkin şekilde müdahale edilebilmesi için Hatay'da, Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı bir laboratuvar müdürlüğü kuruldu.
Müzelerdeki eserlere yönelik gerçekleştirilen hasar tespit çalışmalarında 245'i Hatay Müzesi'nde olmak üzere toplam 335 eserin hasar gördüğü belirlendi. 155 eserin restorasyon ve konservasyon uygulamaları tamamlanırken, 180 eserin restorasyon ve konservasyon uygulamalarına devam ediliyor.
Güvenlik önlemleri nedeniyle geçici süreyle ziyarete kapatılan Adıyaman Müzesi, Hatay Arkeoloji Müzesi, Gaziantep Arkeoloji Müzesi, Gaziantep Kalesi, Şanlıurfa Kalesi, Malatya Müzesi, Beşkonaklar Etnografya Müzesi ve Geleneksel Malatya Evi hariç tüm kültürel alanlar yeniden ziyarete açıldı.
Dijital arşiv ve envanter olarak bulut sistemi oluşturuldu
Hasar gören tescilli yapıların belgeleme, ayrıştırma, envanter çalışmaları gerçekleştirilirken, deprem bölgesindeki kültür varlıkları ve müzelerin onarımına yönelik 2023-2025 yılları arasında 10,7 milyar lira (2026 yılı fiyatlarıyla) harcandı.
Deprem öncelikli olmak üzere tüm afet riskli alanlardaki taşınmaz kültür varlıklarına yönelik rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri, görsel envanter ve benzeri dokümanlar ile sit alanları ve ören yerlerine yönelik koruma amaçlı imar planları ve projelerin yedeklenerek güvenli saklanabilmesi için dijital arşiv ve envanter olarak bulut sistemi oluşturuldu.
Türkiye'nin deprem kuşağında yer alması gerçeğinden yola çıkılarak Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun 27 Aralık 2023 tarihli ve 2878 sayılı ilke kararı ile korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarının güçlendirilmesine ilişkin esaslar belirlendi.
Bu kapsamda 2023-2025 yılları arasında deprem illerinde bulunan Bakanlığa bağlı tescilli kültür varlıklarına yönelik 63 çalışma tamamlandı, 21 çalışma ise devam ediyor.
Depremden zarar gören sivil mimarlık örneği yapılara ait projelerin elde edilmesine yönelik Hatay'ın Antakya ilçesinde 145 yapının projeleri tamamlandı, 22 yapının proje çalışmaları devam ediyor. Hatay'da 51, Kahramanmaraş'ta 33 ve Malatya'da 14 yapının 3 boyutlu belgeleme çalışmaları tamamlandı.
Sit alanları için koruma amaçlı çalışmalar devam ediyor
Taşınmaz Kültür Varlıklarına Yardım Sağlanmasına Dair Yönetmelik kapsamında, özel hukuka tabi gerçek ve tüzel kişilerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz kültür varlıklarının korunması amacıyla verilen nakdi yardımlar, Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü bütçesinden aktarılan kaynaklarla genişletildi.
Bu kapsamda 1278 yapıya proje yardımı ve 278 yapıya uygulama yardımı olmak üzere yaklaşık 2 milyar lira destek sağlandı.
Bölgedeki sit alanlarında kültür ve tabiat varlıklarının sürdürülebilir şekilde korunması için koruma amaçlı imar planı hazırlama çalışmalarına ise devam ediliyor.
24 kütüphanenin restorasyon, yapım ve tefrişat çalışmaları tamamlandı
Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı, bölgede bulunan 153 halk kütüphanesinden 6'sı yıkıldı, 10'u ağır hasarlı, 7'si orta hasarlı, 53'ü az hasarlı ve 77'si hasarsız durumda bulunuyor. Bölgedeki 24 kütüphanenin restorasyon, yapım ve tefrişat çalışmaları tamamlandı, 17 kütüphanenin proje, ihale ve bina yapım süreçleri devam ediyor.
Deprem bölgesinde az ve orta hasar gören cemevlerinin eksikliğini gidermek amacıyla Bakanlık tarafından 111 cemevinin bakım-onarım ve tefrişat alım işi gerçekleştirildi.
DT'den 9 ilde Kamyon Tiyatrosu
Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğünce depremzede vatandaşlar için 20,1 milyon lira (2026 yılı fiyatlarıyla) tutarındaki "Tutar Mısın Elimi" projesi kapsamında, 10 ilde 42 gösteri sahnelendi ve 128 bin vatandaşa ulaşıldı.
Devlet Tiyatroları (DT) Genel Müdürlüğünce 9 ilde Kamyon Tiyatro sahnesinde 112 gezici temsil gerçekleştirildi ve 46 bin 82 seyirciye ulaşıldı.
Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğünce gerçekleştirilen bölgeye düzenlenen turnelerde, toplam 56 müzikli çocuk oyunu sahnelendi, 20 binin üzerinde depremzede çocuk ve aile etkinlikleri izledi.
