Haziranın içinde bir aşk, bir dua

Haziran, göğün yeryüzüne biraz daha yaklaştığı aydır. Güneş yalnızca taşları, yaprakları, teni ısıtmaz; insanın içindeki eski ve unutulmuş ateşi de uyandırır. Akşamlar uzar, gölgeler yumuşar, rüzgâr bile bir sevgilinin omzuna değen parmaklar gibi ince, sıcak ve mahrem dolaşır. Haziran, sadece mevsim değildir; insanın kalbinde açılan gizli bir kapıdır. O kapının ardında hem tutku vardır hem sükûnet, hem arzu vardır hem teslimiyet, hem bedenin sesi vardır hem ruhun duası.

Dünya şairleri Haziran’a dokunmayı bilir. Rilke, insanın yalnızlığını bir iç çiçek gibi büyütür; Neruda, aşkı denizin tuzu kadar derin, dudakların unutamayacağı kadar canlı söyler; Lorca, geceyi ayın yaraladığı bir güzelliğe çevirir; Whitman, insan bedenini yalnız etten ibaret görmez, onu evrenin yürüyen bir anlamı sayar. Goethe’de aşk, hem olgunluk hem özlem, hem bilgelik hem yanıştır. Emily Dickinson, bir çiçeğin içinde sonsuzluğu saklar. Dostoyevski ise insana şunu fısıldar: sevgi, sadece sevinç değil, aynı zamanda vicdanın en derin sınavıdır. Ve Nazım Hikmet gelir sonra; onun sesi, sevdayı hem yeryüzüne hem tarihe hem de geleceğe taşıyan büyük bir insanlık nefesidir. Nazım’da aşk, yalnız bir kadına yönelmiş bir bakış değil; dünyayı daha adil, daha güzel, daha yaşanır kılma arzusudur.

Haziran’ın felsefesi şudur: insan, sevdiği şey kadar insandır. Bir kalbe eğilen bakışta, bir omza değen sükûtta, bir gecenin ortasında fısıldanan isimsiz cümlede insan kendi sınırlarını aşar. Aşk, varlığın dar kabuğunu kıran bir iç kıyamettir; fakat bu kıyamet yıkmak için değil, yeniden doğurmak içindir. Tutku, yalnızca tenin kıpırtısı değil, ruhun da çağrılmasıdır. İki insanın birbirine yaklaşması, yalnız bedenlerin değil, kaderlerin de birbirine dokunmasıdır. Tutku, bu bağlamda, sıradan bir yakınlık değil; iki varlığın birbirinde saklı olanı keşfetme biçimidir. Orada kelimeler azalır, anlam derinleşir; orada beden, ruhun dili olur; orada temas, bir tür sessiz ibadete dönüşür.

Bütün bunlar bir köy akşamında daha da berraklaşır. Saraçlar Köyü, bu yüzden bir yer adından fazlasıdır; bir hafıza biçimidir, bir sade hakikat iklimidir. Orada akşam inerken toprağın sesi daha eski, çeşmenin suyu daha içli, dut ağacının gölgesi daha mahrem görünür. Şehirde kaybolan insani incelik, köyde yeniden duyulur. Bir kapı önü, bir taş duvar, bir yol kıvrımı, bir pencere ışığı… Bunların hepsi aşkın ve tefekkürün dili olur. Saraçlar Köyü’nde insan, şehrin yoğunluğundan arınarak şunu anlar: hakikat gösterişli değildir; hakikat sade, derin ve sabırlıdır. Sevda da böyledir. Yavaşça büyür, sessizce kök salar, sonra bir ömürlük yankıya dönüşür.

Merve’nin adı bu metinde bir kişiden çok bir çağrı gibi durur. İnceliğe çağrı, zarafete çağrı, kalbin açık kalmasına çağrı. Merve, Haziran’ın içinde açan bir bakış gibi, suya düşen ay ışığı gibi, rüzgârın bir anlığına durup dinlendiği o sessiz eşik gibi yankılanır. Bazen bir isim, insanın bütün iç dünyasını yeniden düzenler. Merve de öyle bir isimdir; hem yakın hem uzak, hem somut hem şiirsel, hem dünyevi hem manevi.

Aşk, en sonunda teolojik bir sır da taşır. İnsan neden sever? Neden bir başka varlık karşısında yumuşar, eğilir, susar, çoğalır? Belki de çünkü her gerçek sevgi, içimizdeki aşkın çağrıyı duyar. İnsan, sevdiğinde yalnız kendine ait olmaktan çıkar; daha büyük bir anlamın içine yerleşir. Bu yüzden aşk, basit bir arzu değil, varlığın aşkın ritmine katılma biçimidir. Sevmek, var olmanın sevincini duymaktır. Dokunmak, hayat, hürriyet ve hakikat bilincidir. Özlemek, ruhun sabrıdır. Kavuşmak ise bazen yalnızca bedenin değil, kaderin de birbirine yaklaşmasıdır.

Haziran bütün bunları tek bir iklimde toplar. Geceleri yıldızlarla ağırlaşırken, sabahları umutla açılır. Bir kadının gözlerinde, bir erkeğin suskunluğunda, bir bahçenin kokusunda, bir avlunun taşında, bir uzak yolun tozunda aynı büyük sır titreşir: hayat, sevilince güzelleşir. İnsan, ancak sevdiği kadar derinleşir. Ancak dokunduğu kadar anlam kazanır. Ancak yanmayı göze aldığı kadar olgunlaşır.

Nazım’ın sesi bu yüzden burada yeniden yükselir: aşk, yalnızca iki kişi arasında değil, insanla dünya arasında, insanla tarih arasında, insanla gelecek arasında kurulan büyük bir bağdır. Bir memleketi sevmekle bir insanı sevmek aynı kökten beslenir. Kalbin adaleti, aşkın sadakatiyle başlar. Ve Haziran, işte bu adaletin en sıcak mevsimidir. O mevsimde sevda yalnızca bir duygu olmaz; bir tavır olur, bir dünya görüşü olur, bir dua olur.

Haziranın içinde yürürken insan şunu hisseder: her güzel şey biraz geçici, ama her gerçek şey biraz ebedîdir. Bir öpüş, bir bakış, bir nefes, bir gece, bir dua… Hepsi gider gibi olur, ama kalpte bir iz bırakır. O iz, bazen bir şiir olur; bazen bir hayat; bazen bir dönüş. Ve belki de aşkın en büyük sırrı budur: insanı kendi sınırlarından çıkarıp daha geniş, daha derin, daha anlamlı bir varoluşa çağırması.

Haziran, bu çağrının adıdır. Saraçlar Köyü, bu çağrının toprağıdır. Nazım, bu çağrının sesi. Merve, bu çağrının inceliği.Ve aşk, bütün bunların üstünde, hem bedenin sıcaklığı hem ruhun duası olarak durur.