Kur’an-ı Kerim’de Tevbe Suresi 60. ayette zekâtın kimlere verileceği açıkça belirtilmiş, birçok hadiste de önemine vurgu yapılmıştır. Peki, zekâtın farz olması için gerekli şartlar nelerdir? Zekât nasıl hesaplanır?Bu kapsamlı rehberde adım adım açıklayacağız…
Zekâtın Farz Olması İçin Gerekli Şartlar Nelerdir?
Zekât ibadeti herkes için değil, belirli şartları taşıyan Müslümanlar için farzdır. Diyanet İşleri Başkanlığı ve Hanefî mezhebine göre temel şartlar şunlardır:
- Müslüman, akıl baliğ (ergenlik çağına ulaşmış ve aklı yerinde) olmak
- Hür olmak (köle olmamak)
- Nisap miktarı mala sahip olmak
- Bu malın üzerinden bir kameri yıl (yaklaşık 354 gün) geçmiş olması
- Malın borçlardan ve aslî ihtiyaçlardan (ev, araba, ev eşyası, geçim masrafları) fazla olması
- Malın “nâmî” (artıcı, üreyici) nitelikte olması (para, altın, ticaret malı, hayvan vs.)
Zekât Nasıl Hesaplanır?
Zekât genellikle %2,5 (kırkta bir) oranındadır. İşte temel mal türlerine göre hesaplama:
- Nakit para, banka mevduatı, döviz, altın, gümüş: %2,5
- Ticaret malları (satmak için alınan her türlü mal): %2,5
- Koyun, keçi: 40 taneden itibaren %2,5 (1/40)
- Sığır, manda: 30 taneden itibaren 1/30
- Tarım ürünleri (yağmur/ sulama durumuna göre): → %5–%10
Basit bir hesaplama örneği (2026 için):
- Toplam zekâta tabi varlıklarınız (borçlar düştükten sonra): 400.000 TL
- Zekât = 400.000 × 0,025 = 10.000 TL
Pratik hesaplama adımları:
- Tüm zekâta tabi varlıkları toplayın (nakit + altın + döviz + ticaret malı değeri)
- Bir yıllık ödenecek borçları ve aslî ihtiyaç fazlası olmayanları düşürün
- Kalan miktar nisaba (80,18 gr altın) eşit veya fazlaysa → %2,5’ini hesaplayın
- Online zekât hesaplama araçları (TDV, Kızılay, İHH, Beşir Derneği vb.) kullanarak anında sonucu görebilirsiniz.
Zekât Kimlere Verilir?
Kur’an’da (Tevbe 60) açıkça sayılan 8 grup şunlardır:
- Fakirler
- Miskinler (çok ihtiyaç sahibi olanlar)
- Zekât toplamakla görevli memurlar
- Kalpleri İslam’a ısındırılacak olanlar (müellefe-i kulûb)
- Kölelerin (esirlerin) azat edilmesi
- Borçlular
- Allah yolunda cihad edenler
- Yolda kalmış (ibnü’s-sebîl) olanlar
- Akrabaya zekât vermek caizdir (anne-baba, çocuk, torun hariç). Eşe zekât verilemez.
Zekat Bağışı Nasıl Yapılır?
Zekâtınızı vermek için 4 ana yol vardır:
Doğrudan ihtiyaç sahibine elden vermek
- En faziletli yöntemdir. Niyet edip “Bu zekâtımdır” diyerek vermek yeterlidir.
Güvenilir yardım kuruluşları aracılığıyla vekâleten vermek
- Günümüzde en yaygın ve pratik yöntem budur.
- Türkiye Diyanet Vakfı (tdv.org)
- Türk Kızılay (zekat.kizilay.org.tr)
- İHH İnsani Yardım Vakfı
- Beşir Derneği, İDDEF, Yedi Başak Derneği vb.
- Bu kuruluşların web sitelerinden “Zekât Bağışı” kategorisini seçip online ödeme yapabilirsiniz. EFT/FAST/Havale ile de bağış yapılabilir. Bağış ekranında “Zekât” seçeneğini işaretlemeyi unutmayın.
Banka şubelerinden bağış yapmak
- Anlaşmalı bankalarda görevliye “Türkiye Diyanet Vakfı’na / Kızılay’a zekât bağışı” dediğinizde sistemde hazır kategori çıkar.
Aynî (mal olarak) zekât vermek
- Para yerine gıda, giyim, yakacak gibi ihtiyaç malzemeleri verilebilir.
Online zekât bağışı caiz midir?
Evet, caizdir. Önemli olan niyetin sizde olması ve kurumun zekâtı usulüne uygun dağıtmasıdır.
