Bir çocuğun oyuncağını sımsıkı sarılıp “Bu benim!” demesi çoğu zaman paylaşmayı bilmemek olarak yorumlanır. Oysa bu küçücük cümlenin ardında, çocuğun gelişen benlik algısı, güven ihtiyacı ve sosyal dünyayı tanıma çabası vardır. Mülkiyet kavramı yalnızca bir eşyaya sahip olmak değil, bireyin kendisiyle dünya arasında kurduğu ilk anlamlı bağlardan biridir.
Yaşamın ilk yılında bebekler, kendilerine ait olduğunu düşündükleri bir oyuncak başkasının eline geçtiğinde tepki göstermeye başlar. Bu, sahiplik duygusunun ilk işaretlerinden biridir. Yaklaşık iki yaşında “benim” ve “senin” kavramlarını kullanmaya başlayan çocuk, yalnızca konuşmayı değil, hak, sınır ve aitlik duygusunu da öğrenmektedir. Artık sadece nesneleri tanımaz, onların kime ait olduğunu anlamaya çalışır. Bu süreç, benlik gelişiminin en önemli basamaklarından biridir.
Çocuk büyüdükçe sahiplik anlayışı da olgunlaşır. Üç yaş civarında kendi haklarını savunmaya başlarken, başkalarının haklarını anlaması biraz daha zaman alır. Beş yaşına doğru ise istemenin sahip olmak anlamına gelmediğini kavrar. Bir oyuncağı çok istemek, ona sahip olmayı sağlamaz. Hediye verme, ödünç alma ve satın alma gibi yollarla mülkiyetin el değiştirebileceğini öğrenmeye başlar.
Sahiplik duygusu yalnızca bilişsel gelişimin değil, sosyal yaşamın da temel taşlarından biridir. Çünkü paylaşabilmek için önce “Bu bana ait.” diyebilmek gerekir. Çocuk, kendi sınırlarını tanıdıkça başkalarının sınırlarına da saygı göstermeyi öğrenir. Araştırmalar, sahiplik kavramını daha iyi anlayan çocukların paylaşma konusunda da daha istekli olduklarını göstermektedir.
Bir başka önemli nokta ise çocukların eşyalarına yüklediği duygusal anlamdır. Sevdiği battaniye, eski oyuncağı ya da yıllardır sakladığı küçük bir taş, yetişkinlere sıradan görünebilir. Ancak çocuk için bunlar yalnızca bir eşya değil, güvenin, anıların ve kimliğinin bir parçasıdır. Psikolojide “genişletilmiş benlik” olarak tanımlanan bu yaklaşım, bireyin sahip olduğu nesneler aracılığıyla kendini ifade edebildiğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle çocuğun eşyasını koruması çoğu zaman bencillikten değil, gelişimsel bir ihtiyaçtan kaynaklanır.
Ne yazık ki yetişkinler bu dönemde iyi niyetle de olsa önemli bir hata yapabiliyor. “Paylaşmak zorundasın.” diyerek çocuğu zorlamak, empati geliştirmek yerine onda güvensizlik oluşturabiliyor. Oysa önce çocuğun hakkını kabul etmek, ardından paylaşmanın gönüllü bir davranış olduğunu göstermek çok daha sağlıklı bir yaklaşımdır. “Bu oyuncak senin. Hazır olduğunda arkadaşınla paylaşabilirsin.” cümlesi, çocuğa hem değer verildiğini hissettirir hem de paylaşmanın baskıyla değil, istekle gerçekleştiğini öğretir.
Erken çocukluk dönemi, hak, sorumluluk, adalet ve sınır kavramlarının temellerinin atıldığı en değerli yıllardır. Çocuk çevresindeki nesnelerle kurduğu ilişki sayesinde dünyayı anlamlandırır, kendini keşfeder ve sosyal yaşamın kurallarını öğrenir. Sahip olduğu eşyalar ona yalnızca oyun sunmaz, aynı zamanda aidiyet, güven ve kimlik duygusunu da besler.
Bu nedenle ebeveynlerin ve eğitimcilerin görevi, çocuğun sahiplik duygusunu bastırmak değil, onu doğru şekilde yönlendirmektir. Haklarına saygı duyulan çocuk, zamanla başkalarının haklarına da saygı göstermeyi öğrenir. Kendini güvende hisseden çocuk paylaşmaktan korkmaz; çünkü bilir ki paylaşmak, sahip olduklarını kaybetmek değildir.
Unutmayalım… Bugün “Bu benim.” diyerek oyuncağına sarılan çocuk, doğru rehberlikle yarın “Bu senin hakkın.” diyebilen adil, empatik ve sınırlarına sahip çıkan bir yetişkine dönüşebilir. Çünkü bazen küçücük bir oyuncağın ardında, büyümeye çalışan kocaman bir benlik vardır.
