Sevginin Azalması Değil, Paylaşılmayı Öğrenme Sürecidir
“Eskiden beni kucağından indirmezdin.”
Bir annenin bana aktardığı bu cümle, aslında kardeş kıskançlığını tek başına anlatmaya yetiyordu. Bu sözü söyleyen, henüz dört yaşındaki bir çocuktu. Yeni doğan kardeşine öfkeli görünüyordu ama gerçekte özlediği şey kardeşi değil, eskiden kendisine ayrılan zamandı.
Toplum olarak kardeş kıskançlığını çoğu zaman olumsuz bir duygu gibi değerlendiriyoruz. Oysa kıskançlık, çocuğun sevgiyi kaybetmekten korktuğunu gösteren doğal bir tepkidir. Sorun, bu duygunun yaşanması değil, fark edilmemesi ve yanlış yönetilmesidir.
Bir aileye yeni bir bebek geldiğinde herkes büyük bir mutluluk yaşar. Ancak bu mutluluğun gölgesinde sessizce büyüyen bir duygu daha vardır. Kardeş kıskançlığı. Pek çok anne baba, büyük çocuğun beklenmedik davranışları karşısında şaşkınlık yaşar. Oysa bu durum çoğu zaman bir karakter problemi değil, çocuğun değişen aile düzenine verdiği doğal bir tepkidir.
Çocuk, anne ve babasının sevgisini sadece kendisine ait zanneder. Yeni doğan kardeşle birlikte ilginin bölündüğünü hissettiğinde, “Artık beni eskisi kadar sevmiyorlar.” düşüncesine kapılabilir. Bu düşünce çoğu zaman dile getirilmese de davranışlarla kendini gösterir. Huysuzluk, öfke nöbetleri, alt ıslatma, sürekli ilgi isteme ya da kardeşe karşı sert tavırlar bunun en sık görülen belirtileridir.
Yeni bir kardeşin aileye katılmasıyla bazı çocuklarda regresyon (gerileme davranışları) görülebilir. Daha önce kazanılmış becerilerde geçici bir geri dönüş yaşanabilir. Bu durum, çocuğun yaşadığı duygusal değişime verdiği doğal bir tepkidir ve doğru yaklaşımla çoğunlukla kendiliğinden düzelir.
Anne babaların en sık yaptığı hatalardan birisi de “Sen ablasın, sen abisin, idare et.” diyerek büyük çocuğun duygularını görmezden gelmeleridir. Oysa yaşça büyük olmak, duygusal olarak her şeyi kaldırabileceği anlamına gelmez. Çocuk da üzülür, kırılır, kıskanır ve ilgiye ihtiyaç duyar. Duygularını bastırmak yerine onları anlamaya çalışmak çok daha sağlıklı sonuçlar doğurur.
Kardeş kıskançlığını tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmayabilir. Ancak doğru yaklaşımlarla sağlıklı bir kardeş ilişkisine dönüştürmek mümkündür. Bunun ilk adımı, çocuğun duygularını yargılamadan kabul etmektir. “Kardeşini kıskanıyor olabilirsin, bu his normal.” diyebilmek, çocuğun kendisini anlaşılmış hissetmesini sağlar. Duygular kabul edildiğinde, olumsuz davranışların şiddeti de zamanla azalır.
Yeni bebeğin bakımı sırasında büyük çocuğu da sürece dahil etmek önemlidir. Bez getirmesi, ninni söylemesi ya da küçük görevler üstlenmesi, kendisini aile içinde değerli hissetmesine katkı sağlar. Ancak bu görevler hiçbir zaman bir sorumluluk yüküne dönüşmemelidir. Çünkü çocuk, kardeşinin bakımından değil, çocukluğunu yaşamaktan sorumludur.
Anne ve babanın büyük çocukla baş başa geçireceği kısa ama kaliteli zamanlar da oldukça değerlidir. Gün içinde sadece on beş dakikalık özel bir oyun ya da sohbet bile çocuğa, “Hâlâ benim için özelsin.” mesajını verir. Çocukların ihtiyacı çoğu zaman uzun saatler değil, bölünmemiş dikkattir.
Kardeşler arasında kıyaslama yapmak ise en zararlı davranışlardan biridir. “Bak kardeşin ne kadar uslu.” ya da “Sen onun yaşındayken böyle değildin.” gibi cümleler rekabeti artırır ve sevgi bağlarını zedeler. Her çocuğun farklı özellikleri olduğu unutulmamalı, başarıları ve güçlü yönleri kendi içinde değerlendirilmelidir.
Unutmamak gerekir ki kardeş kıskançlığı, sevginin eksik olmasından değil, sevginin paylaşılmayı öğrenme sürecinden kaynaklanır. Sabırla, anlayışla ve şefkatle yaklaşan ailelerde bu dönem zamanla yerini güçlü kardeş bağlarına bırakır. Çünkü çocuklar, sevgiyi sözlerden çok davranışlarla öğrenirler. Onlara adalet, ilgi ve güven sunulduğunda kardeşlik, rekabetin değil, dayanışmanın ve ömür boyu sürecek dostluğun temeli hâline gelir.
