Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden derlediği bilgilere göre, merkezi yönetim bütçesinden AR-GE faaliyetleri için ayrılan ödenek ve harcamalar, Türkiye'nin teknoloji ve inovasyon odaklı büyüme ivmesini ortaya koydu. Bütçeden AR-GE faaliyetlerine ayrılan kaynak 2017 yılında 13 milyar 243 milyon 950 bin lira seviyesinde iken yaklaşık 10 yılda 308 milyar 568 milyon 34 bin liraya yükselerek rekor kırdı. Buna göre söz konusu dönemdeki toplam artış 23 kat olarak hesaplandı.
Uzay için bu yıl 3,2 milyar lira ayrıldı
Sektörel bazda ayrılan bütçe incelendiğinde, en dikkat çekici büyüme oranı "uzayın keşfi ve kullanımı" alanında kaydedildi.
Türkiye'nin "Milli Uzay Programı" çerçevesinde attığı adımlar, insanlı ilk uzay bilim misyonunun başarıyla tamamlanması ve yerli haberleşme uydusu Türksat 6A gibi vizyon projeler, bu alandaki finansal desteğin temel motivasyon kaynağı oldu. 2017 yılında 30,5 milyon lirayla bütçeden en düşük paylardan birini alan bu kalem, 2024'te 2,3 milyar lirayı aştı, bu yıl da 3,2 milyar liranın üzerine çıktı. Bu artışla uzay çalışmaları bütçesi, 2017-2026 döneminde 107 kat yükseldi.
Tarım ve sanayide stratejik hamle
Türkiye'nin gıda arz güvenliği ve yerli sanayi hedefleri AR-GE bütçelerine de yansıdı.
Özellikle küresel gıda krizlerine karşı geliştirilen "akıllı tarım" uygulamaları ve sürdürülebilir üretim tekniklerine yönelik verilen teşvikler, tarımsal kalkınmanın itici gücü haline geldi.
"Tarım" sektörü AR-GE ödenekleri 2017'deki 272,4 milyon lira seviyesinden bu yıl 14,5 milyar liraya yükselerek 53 kat büyüdü.
Aynı dönemde "endüstriyel üretim ve teknoloji" alanı için ayrılan kaynaklar da 1 milyar liradan 27,6 milyar liraya ulaştı. Sanayide dijital dönüşüm ve "yeşil hidrojen" gibi yenilikçi enerji çözümlerine odaklanan yatırımlar, yerli üretimin küresel standartlara taşınmasını sağladı. Sanayi ve teknoloji odaklı AR-GE yatırımları, 10 yıllık süreçte yaklaşık 27 kat artışla merkezi yönetim bütçesinin en dinamik kalemlerinden biri oldu.
En büyük kalem "genel bilgi gelişimi" ve "üniversitelerin"
Bütçe kalemleri miktar bazında değerlendirildiğinde, "Genel bilgi gelişimi: AR-GE (Genel üniversite fonlarından finanse edilen)" başlığı en büyük payı almaya devam etti. 2017'de 7,7 milyar lira olan bu kaynak, 2024'te 122 milyar liraya, 2026'da ise 214,5 milyar liraya kadar yükseldi. Bu kalem, toplam AR-GE bütçesinin yaklaşık yüzde 70'ini oluşturarak bilimsel temelli araştırmaların merkezde kalmaya devam ettiğini kanıtladı.
"Savunma" ve "eğitim"de istikrarlı büyüme
Türkiye'nin yerli savunma sanayi vizyonunun bir parçası olarak "savunma"ya AR-GE bütçesi, 2017'deki 1,8 milyar lira seviyesinden bu yıl 12,3 milyar liraya yükselerek 6,6 kat artış gösterdi. Dünya genelinde büyük yankı uyandıran yerli İHA/SİHA teknolojileri, KAAN savaş uçağı ve gemi inşa projelerindeki teknolojik derinlik, savunma AR-GE'sine ayrılan bu istikrarlı kaynağın en somut çıktıları olarak kayda geçti.
"Eğitim" alanındaki AR-GE harcamaları söz konusu dönemde 570 milyon liradan 8,6 milyar liraya, "ulaşım, telekomünikasyon ve diğer altyapılar" ise 470 milyon liradan 6,7 milyar liraya çıktı.
Kültürel ve toplumsal araştırmalara ayrılan bütçelerde de önemli artışlar yaşandı.
"Kültür, eğlence, din ve kitle iletişimi" alanındaki AR-GE bütçesi 2017'ye kıyasla yaklaşık 30 kat artarak 130 milyon liraya ulaşırken "Siyasi ve sosyal sistemler, yapılar ve süreçler" başlığındaki harcamalar ise 11 kattan fazla artışla 603,6 milyon lira seviyesine yükseldi.
