Dün Türkiye, saat dokuzu beş geçe bir kez daha sustu. Caddelerde akıp giden hayat durdu, sirenler yükseldi, vapur düdükleri Boğaz’ın sularında yankılandı. Seksen sekiz yıl sonra bir millet, kurucusunu aynı saygıyla, aynı anın içinde kenetlenerek yâd etti.

Bugün ise dünya sahnesinde başka bir sessizlik başlıyor. Saatler 11.00’i gösterdiğinde Birleşik Krallık’ta ve pek çok ülkede insanlar iki dakika susacak. I. Dünya Savaşı'nın bittiği o ateşkesten bugüne, yitirilenler için başlar öne eğilecek.

İki ayrı tarih, iki ayrı coğrafya... Odaklandığı isimler ve acılar farklı olsa da merkeze aldığı insani ihtiyaç aynı: Geçmişle, hatırayla, kaybedilenle bağı koparmamak. Unutuşun karanlığına karşı bir anlığına da olsa set çekmek.

İki dakika... Bir insan ömrünün yekününe kıyasla ne kadar kısa, bir acının ağırlığı karşısında ne kadar yetersiz. Yine de insanı bitmek bilmez telaşından çekip alarak başkasının kaybına hürmet etmeye çağırıyor.

Asıl mesele, bu iki dakikanın kısalığı değil. Mesele, sağır edici bir gürültünün hiç dinmediği modern çağda o sükûnet aralığını bulabilmek.

Her gün avuçlarımızın içindeki ekranlardan sayısız felaket geçiyor. Yıkılmış şehirler, göç yolları, enkaz başında bekleyen çaresiz yüzler, yarım kalmış çocuk hayatları... Acı, önümüze birkaç saniyelik bir tüketim nesnesi olarak düşüyor. Bir trajedinin ağırlığı zihnimizde demlenmeden yenisi dikkatimizi gasp ediyor. Gözümüz görüyor, kulağımız duyuyor ama kalbimize hangisi dokunuyor?

Çağımızın en büyük hastalığı unutkanlık değil; dikkatimizin paramparça olmasıdır. Oysa dikkat, insanın dünyayla kurduğu ilişkinin, varlığa duyduğu saygının yegâne ölçüsüdür.

İki bin yıl evvel Seneca, bir hamamın üstünde yaşarken etrafındaki bağırış çağırışın içinde zihnini toplamaya uğraşır; sükûnetin mekânda değil, insanın iç dünyasında aranması gerektiğini söyler. Bugün ise gürültünün tahrip gücü arttı. Bilim insanları, telefonun masada öylece durmasının bile zihinsel kapasitemizi sessizce sömürdüğünü söylüyor.

Hakikat şu ki; dikkati yağmalanmış bir insan ne kendi acısına sahip çıkabilir ne de başkasınınkine. Dahası, dikkati dağıtılmış bir toplum stratejik derinliğini kaybeder. Zihinsel egemenliğini dijital gürültüye ve küresel platformlara teslim eden bir milletin, krizler çağında ayakta kalması mümkün değildir.

İşte tam da bu yüzden, sadece yas tutan değil, geleceği inşa eden bir akla ihtiyacımız var.

Bugün Antalya’da dünyanın en güçlü ülkelerinin temsilcileri, COP31 İklim Zirvesi'nde bir araya geliyor. Gündemleri, kendi ellerimizle yarattığımız endüstriyel kibrin doğada açtığı derin yara. Tesadüf bu ya; bugün aynı zamanda toprağa ve geleceğe bir sadakat nişanesi olarak 81 ilde fidanların dikildiği Millî Ağaçlandırma Günü. Zirve alanında liderler toprağa zeytin fidanları emanet edecek.

Bir fidanı toprağa bırakmak, geleceğe duyulan güvenin en asil manifestosudur. Ancak bu eylem salt bir romantizmden ibaret kalamaz. Bu, tam anlamıyla stratejik bir hamledir. İklim krizinin dünyayı kavurduğu bir yüzyılda; kendi toprağını, suyunu ve gıda güvenliğini koruyamayan ülkeler, geleceğin savaşlarında ilk düşen kaleler olacaktır. Zira medeniyet; sadece fidanı dikmekle değil, onu kurumsal bir devlet aklıyla koruyup yaşatmakla kurulur.

O hâlde çözüm nedir? Gürültüye ve unutuşa teslim mi olacağız?

Hayır. Çözüm; "odaklanmayı" ve "dijital perhizi" eğitim sistemimizin merkezine yerleştirmekten geçiyor. Tüketen değil, üreten; sadece bakan değil, derinlemesine gören nesiller yetiştirmek zorundayız. Şehirlerimizi, ekranların ve betonun esaretinden kurtarıp, insanın nefes alıp düşünebileceği "sükûnet alanlarına" çevirmeliyiz. Çünkü düşünmeye vakit bulamayan toplumlar, başkalarının yazdığı senaryolarda sadece figüran olurlar.

Barış dediğimiz şey, yalnızca silahların sustuğu o kısacık ateşkes anından ibaret değildir. Barış; doğanın ritmine saygı duymak, henüz dünyada olmayanların hakkını bugünden savunmak ve milli hafızayı diri tutmaktır.

Gürültü, çağın her hücresini işgal edebilir. Fakat neye kulak vereceğine, neyi duymazdan geleceğine en nihayetinde insan karar verir. Bizi insan kılan da zamana bırakacağımız bu vicdanlı dikkattir.

Ağaç zamanla kök salar. Hatıra dikkatle.