Koronavirüs pandemisi sahte haberlerin de artış göstermesine sebebiyet verdi. Araştırmacılar, bu yılın ilk üç ayında dünya genelinde koronavirüsle ilgili yanlış bilgiler nedeniyle en az 800 kişinin hayatın kaybetmiş olabileceğini belirtiyor. American Journal of Tropical Medicine and Hygiene'da yayınlanan bir araştırmada, sosyal medyadaki yanlış bilgiler nedeniyle yaklaşık 5 bin 800 kişinin hastaneye kaldırıldığı tahmin edilmektedir. Bu kişilerin birçoğu metanol veya alkol bazlı temizlik ürünleri içmekten ölmüştür. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) daha önce Covid-19'u çevreleyen infodeminin, komplo teorileri, söylentiler ve kültürel damgalamalarla birlikte virüsün kendisi kadar hızlı yayıldığını söylemiştir. Nitekim bu süre zarfında sahte haberler, yalan yanlış bilgiler hızlı bir şekilde yayılmıştır, tıpkı bir virüs gibi…
Sahte haberlerle
kirli bilgi aklanıyor!
Sosyal medyanın artıları saymakla bitmez, ancak eksilerini
de göz önünde bulundurmak gerek… Facebook,
Instagram ve Twitter gibi sitelerde bulunan bilgilerin tarafsızlığı ve
doğruluğu konusundaki endişelerin artmasıyla birlikte daha az insan haberlerini
sosyal medyadan almayı seçmektedir. "Sahte
haber" kavramı ortaya çıktığında, insanlar genellikle oldukça
fantastik, mantıksız hikâyeler içeren sosyal medya paylaşımlarını
düşünmektedir. Sosyal medyada anonim
ve sahte hesaplar aracılığıyla kirli bilgi hızlı şekilde yayılmakta,
insanlar bu bilgileri kıyas ve teyit yoluna gitmezse büyük olumsuzluklarla
karşı karşıya kalabilmektedir.
Devletler, şirketler
ve kullanıcıların tümü, "sahte haberlerde" de görüldüğü gibi, kamuoyu
manipülasyonunun ne kadar ciddi olabileceğinin farkına varmaktadır. Ülkeler,
sahte haberlerin aktif olarak mücadele edilmesi gereken bir şey olduğunu
anlamaya başlamaktadır. Çeşitli devlet kurumları şu anda yanlış olduğunu
düşündükleri hikâyeleri çürütmek için hizmetler sunmaktadır. Ayrıca,
yasalar getirmeyi ve yanlış bilgi yayınlayan siteleri cezalandırmayı
düşünmektedirler. Nitekim Türkiye’de
de sosyal medya düzenlemesi hayata geçirilmiş ve durum yasal bir zemine
oturtulmuştur.
Sosyal medyada teyit
nasıl sağlanır?
Sosyal medya halka açık bir platform olduğu için, haber
kaynakları da dâhil olmak üzere herkes, doğruluk
kontrolünden sorumlu olmadan herhangi bir içeriği yayınlayabilmektedir. Bu
nedenle, bir kullanıcı olarak haber beslemenizdeki yanlış bilgileri ve
dezenformasyonu tanımlayabilmeniz oldukça önemlidir.
Kişisel bir hesapla, akışınızdaki sahte haberleri tespit
ederken sorular sormak ve kendi araştırmanızı yapmak çok mühimdir. Birçok sosyal medya platformu algoritması,
optimize edilmiş kullanıcı tutma ve katılımı için tasarlanmıştır. Sahte
haberleri kendi başınıza belirlemenize yardımcı olabilecek birkaç soru
bulunmaktadır. Bu sorular aşağıdaki
gibidir:
• Bu iddialarda duygusal veya profesyonel menfaatler var mı?
• Sizden odaklanmanızı isteyen içerikler nedir?
• Bu bilgi makul mü?
• Kaynak güvenilir mi ve güvenilir bilgiler mi veriyor?
Sahte haberlerle oluşan bu bilgi kirliliğinin oluşturduğu en
büyük sorun ise gerçek eylemleri tetiklemesi ve toplumsal huzur ortamını
bozmasıdır. Dolayısıyla yapılması gereken haberlerin resmi haber kanallarında
yer alıp almadığını kontrol etmek ve bu tarz manipüle etme hedefi taşıyan
paylaşımları sorgulamaktır.
