O devasa plazalardan birinin asansörüne binince fark ediyorsunuz ki duyduğunuz jargonun omurgası değişmiş. Artık sadece “agile dönüşüm” ya da “sinerji yaratmak” yetmiyor. Şimdilerde yönetim kurullarından departman kahve köşelerine kadar tek bir sihirli nakarat var: “Süreçlerimize yapay zekâyı entegre ettik.”
Küresel teknoloji devleri yüz milyarlarca dolarlık altyapı faturalarının altından nasıl kalkacağını kara kara düşünürken, Türkiye’deki şirket ler meseleyi çoktan kendi yerel pratiklerine tercüme etti bile. Fakat bir holdingin parlak yıllık faaliyet raporundan çıkıp açık ofis masalarına indiğinizde karşılaştığınız manzara, fütüristik bir çağ atlama hamlesinden ziyade pahalı bir orta oyununu andırıyor. Dünyanın en ileri dil modelleri, devasa sunucu çiftlikleri ve insanlığın tüm entelektüel mirasını tarayan algoritmalar bizim ofislerde –genelde- ne için kullanılıyor dersiniz?
İki satırda bitirilebilecek alelade bir e-postayı, içine “aksiyon almak”, “istişare etmek” ve bolca kurumsal nezaket sosu serpiştirilmiş dört paragraflık bir edebi metne çevirmek için. Bir çalışan, zaten yazmak istemediği o metni yapay zekâya döktürüyor, e-postayı alan diğer çalışan ise vakti olmadığı için gelen metni başka bir yapay zekâ penceresine yapıştırıp üç maddelik özete indirgiyor. Ortada kimsenin gerçekten yazmadığı ve kimsenin gerçekten okumadığı muazzam bir dijital yankı odası var. Biz buna Türk usulü “verimlilik artışı” diyoruz.
Sorunu teknolojinin vadettiklerinde aramak yerine, teknolojiyi karşılayan çalışma kültürümüzün kronik ezberlerinde aramak daha doğru olacak sanırım. Şirket içi süreçleri sadeleştirmeyen, hiyerarşik onay zincirlerini kırmayan, haftada yirmi saat süren gereksiz toplantıları budamayan bir organizasyonun ekranına yapay zekâ ikonu eklemek sadece illüzyonu büyütür. Yıllardır bir onay maili için üç direktör gezen dosya, artık üzerinde şık bir yapay zekâ özetiyle dolaşıyor, değişen tek şey harcanan lisans bütçesi. İşin acı tarafı, kimse kralın çıplak olduğunu söyleyemiyor. Dolar kuru üzerinden ödenen kurumsal yazılım lisansları bütçelerde delik açarken, hiçbir orta kademe yönetici çıkıp “Biz bu aracı sadece LinkedIn’de afilli paylaşımlar yapmak ve slaytlara şık görseller üretmek için kullanıyoruz” itirafında bulunamıyor. Çünkü yapay zekânın masadaki katma değerini sorgulamak, şirket içinde anında “çağın gerisinde kalmakla” ya da “vizyonsuzlukla” yaftalanmak demek.
Bizde yenilikler ekseriyetle bir iş yapma biçimi yerine, bir meşruiyet ve prestij aracı olarak benimsenir. Dün şirketlerin web sitelerinin altına iliştirilen anlamsız vizyon cümleleri neyse, bugün de çalışanların ekranındaki o sohbet pencereleri aynı işlevi görüyor: Bir dijital maskot.
Silikon Vadisi’nin trilyon dolarlık sermaye harcamalarıyla körüklediği küresel rüya bir gün kârlılık duvarına tosladığında, bizim plazalar da dönüp o dolar bazlı faturalarla yüzleşmek zorunda kalacak. Ve o gün geldiğinde pek çok şirket, gerçek bir iş gücü devrimi olmadığını, sadece e-postaları uzatmaya yarayan, son derece pahalı bir kurumsal oyuncak satın almış olduğunu fark edecek.
Ya da hepimiz yanılacağız ve her şeyi yapay zekâ robotlar yaparken biz ne yapacağımızı tartışmaya devam edeceğiz. Aklıma şimdiden Sarah Connor’ın sözü geldi: “Hükmedemeyeceğin şeyi yaratma.”
