Etrafımızı saran bu yoğun, nefes aldırmayan gündem fırtınasına bakınca, toplumsal hafızanın ve evrensel gerçeğin nasıl amansız bir kuşatmaya alındığını görebiliyoruz. Modern çağın iletişim aygıtları, her yeni günü, bir öncekini unutturma telaşıyla sahneye sürüyor. Dün dehşetle izlediğimiz krizler, bugün yerini bir başka yapay kaosa bırakırken; zihinlerimiz sürekli güncellenen, ancak hiçbir zaman derinleşemeyen bir ekranın esiri haline geliyor. Oysa sahafların ve tarihçilerin o ağırbaşlı, tozlu raflarından ödünç alacağımız, hakikatin o sarsılmaz direncini tarif eden çok daha kadim bir mercek var önümüzde: Palimpsest.

Eski çağlarda, üzerine yeni bir şeyler yazılmak istendiğinde üstündeki eski yazılar kazınan, ancak ne kadar şiddetle silinirse silinsin altına gizlenmiş o ilk metnin izlerini kusturulamayacak şekilde taşıyan efsunlu parşömenlere Palimpsest denir. Toplumların hafızası, devletlerin genetiği ve hakikatin ta kendisi de tam olarak böyledir. Günübirlik hevesler, sığ çekişmeler ve küresel aktörlerin kurguladığı o suni krizler, bu parşömenin üzerine aceleyle kendi parlak satırlarını karalar; ancak alttaki o köklü metin, zamanı geldiğinde tüm ihtişamıyla kendini yüzeye kusar.

Geçtiğimiz haftanın, yani 10-14 Kasım bandının o yoğun diplomatik trafiğine işte bu mercekten bakmak; yüzeydeki gürültü ile derindeki aklı birbirinden ayırmak için bize kusursuz bir laboratuvar sunuyor. Uluslararası ilişkilerin o kalın parşömenine son birkaç günde düşülen stratejik kayıtlar, küresel sistemin ve devlet aklının o buz gibi mekaniğini tüm çıplaklığıyla teşhir etmektedir.

Kasım ayının 10'unda, Abu Dabi’de kurulan müzakere masasında Rusya ve Ukrayna heyetleri bir araya geldiğinde, dünya basınına yansıyan fotoğraf tam bir diplomatik illüzyondu. Kameralar önünde küresel istikrar, bölgesel sükunet ve barışın tesisi üzerine yaldızlı metinler okundu. Ancak o masanın etrafındaki "Avrupa güvenlik mimarisi" bekçileri, yani kıtanın asıl karar alıcıları toplantı salonuna dahi alınmamış, dışarıdaki bekleme odalarında kendi kendilerine sükunet taahhütleri vermek zorunda bırakılmışlardı. Avrupa kapı önünde barış edebiyatı yaparken, içeride gerçek devlet aklı sınırları yeniden çiziyordu.

Peki bitti mi? Hayır. Hakikatin çelişkisi tam da burada, o efsunlu parşömenin kazınan yüzeyinde belirginleşiyor. Abu Dabi'de barış güvercinlerinin uçurulduğu tam da aynı gün, aynı saatlerde; Kopenhag meclisinden Danimarka'nın Ukrayna'ya göndereceği 642 milyon euroluk (yaklaşık 4,2 milyar kron) yeni ağır silah ve mühimmat paketinin resmi onayı çıkıyordu.

Bir yanda diplomatik çözüm masalarının kurulduğu, diğer yanda ağır silah sevkiyatlarının mühürlendiği bu tablo, asla basit bir 'ikiyüzlülük' kelimesiyle açıklanamaz. Bu, devlet aklının ta kendisidir. Bir kıtada kalıcı ateşkesin mimarisi yaldızlı kalemlerle çizilirken, eşzamanlı olarak diğer kıtada cepheyi harlayacak askeri lojistik hatlar tahkim edilmektedir. Diplomasinin sükunet vadeden ciltli dosyaları ile zırhlı araçların, topçu bataryalarının seyir defterleri aynı gün, aynı eşgüdümle mühürleniyor. Çünkü devletin derin hafızasında hesapsız çelişkilere, ahlaki zaaflara yer yoktur; barış masası da, silah sevkiyatı da aynı stratejik denklemin, aynı menfaatin eşdeğer enstrümanlarıdır. Yüzeye yazılan ateşkes ve sükunet çağrıları, sadece derindeki güç inşasının ve askeri hazırlığın üzerini örten geçici bir mürekkepten ibarettir.

(Peki, yüzeye çekilen onca taktiksel boya, devletlerin bu makyavelist ve soğuk adımları; coğrafyanın o inatçı, jeopolitik dokusunu sonsuza dek saklamaya yeter mi? Başkentlerin günübirlik çıkarları için ürettikleri bu yalan rüzgarları, toprağın derinliklerine inen asıl hakikat damarını kurutabilir mi? Hayır. Çünkü köklü devletler, rüzgarın yön değiştirmesiyle savrulmazlar; onlar, fırtınanın tam merkezine kendi eksenlerini kurarlar.)

İşte tam bu noktada, o çelişkiler yumağının dışında kalan Ankara’nın diplomatik kodları devreye giriyor. Küresel aktörler Abu Dabi ve Kopenhag arasında o iki yüzlü parşömeni karalarken; Türkiye, aynı tarihlerde Antalya'da Birleşmiş Milletler COP31 zirvesine ev sahipliği yaparak, dünyanın asıl krizlerine (iklim, göç, kalıcı istikrar) dair en üst düzey diplomasi trafiğini sükunetle yürütüyordu. Küresel kutupların kurguladığı bu suni kriz fırtınasına ve başkentlerin anlık heveslerine kapılmadan, bölgenin asıl hakikatine sadık kalmak...

Türkiye, başkalarının diplomatik parşömen üzerine aceleyle karaladığı o geçici mürekkebe bakarak yön tayin etmiyor. Aksine, masada ve sahada kendi stratejik otonomisini koruyarak, bu yangın yerinde sarsılmaz bir istikrar adası olarak kalmayı sürdürüyor. NATO'dan Birleşmiş Milletler'e kadar tüm muhataplarının kabullenmek zorunda kaldığı bu diplomatik ağırlık; gücünü günübirlik polemiklerden değil, bin yıllık bir devlet aklının ferasetinden alıyor.

Bize düşen; dışarıdan dayatılan, ekranlarımızı işgal eden o yüzeydeki gürültüye sağırlaşıp, kendi toprağımızın altındaki o kadim metni sükunetle okumaya devam etmektir. Krizlerin, savaşların ve iki yüzlü diplomasilerin merkez üssünde küresel bir denge unsuru olabilmenin yegane formülü, parşömenin derinine kazınmış olan işte bu ağırbaşlı ve vakur disiplinde gizlidir.