Güney Kore yapımı Escape From Mogadishu (2021), Kuzey Kore’ye zeytin dalını 35 yıl önce Somali’de bulunan diplomatlar üzerinden uzatıyor.
Güney Kore’nin Kuzey’e mesajı Somali’den
Gün geçmiyor ki Sahra Altı Afrika’yı konu edinen filmlerin bir yenisi beyaz perdede yerini almasın. Biz Türk yapımcıların kıtaya yönelik yapacağı yapımları bekleye duralım -kıtanın geleneksel sömürgecileri bir kenara- pek çok devlet filmleriyle Afrika’ya selam veriyor. Çinli Rambo adıyla ün yapan ‘Wolf Warrior 2’ (2017) filmi ile Çin güç gösterisi yaparken Danimarkalılar Kapringen (2012) adlı filmleriyle Somalili korsanlara dikkat çekmişti. Sahra Altı Afrika’ya yönelik filmlere bir yenisini Güney Koreliler ekledi.
AFRİKA’YA OLAN İLGİ ARTIYOR
Sahra Altı Afrika son yirmi yılda tüm dünyanın gözlerini çevirdiği önemli destinasyonların başında geliyor. 19. yüzyılda Afrika’yı bölen geleneksel güçler, kıtadaki varlıklarını onlarca yıldır sürdürüyor. Ancak küreselleşmeyle dünyanın farklı noktalarına ulaşabilmenin mümkün hale gelmesi, Sahra Altı Afrika’ya ilgiyi artırıyor. Öyle ki Sahra Altı Afrika’yı merkeze alan literatürde son 20 yılda büyük bir artış yaşanıyor.
ZEYTİN DALI’NI AFRİKA’DAN UZATMAK
Kara Kıta’ya bu ilgi sadece siyaset, ekonomi ya da akademik çevrelerle sınırlı kalmıyor. Beyaz Perde’de çok sayıda Afrika filmi kendisine yer buluyor. Bunların birçoğu Amerikan Film Endüstrisi’nin ürünü olurken farklı ülkeler de ilgisini bu yöne çeviriyor. Güney Kore, kuzeydeki düşman kardeşine zeytin dalını Afrika’dan uzatıyor. 2021 yapımı Escape From Mogadishu’da Güney ve Kuzey Kore büyükelçileri arasındaki karşılıklı saygı, birçok kişi tarafından Kore’nin barışçıl bir şekilde yeniden birleşmesi için beslenen rüya hakkında umut verici bir mesaj olarak yorumlanıyor.
GÜNEY VE KUZEY KORELİ DİPLOMATLARIN KAÇIŞI
Gerçek bir olaya dayanan Escape From Mogadishu, iç çatışmaların başladığı Somali’den çıkış yolu arayan Güney ve Kuzey Koreli diplomatlar ve ailelerinin mücadelesine odaklanıyor. Ülkeleriyle hiçbir iletişim kurma imkânı olmayan diplomatlar, kurtuluş yolu olarak birlikte hareket etmeye karar verirken olaylar gelişiyor. Ancak hem ‘içerde’ hem de dışarıda kendilerini bekleyen zorluklar kaçış planlarını çetrefilli bir hale getiriyor.
AMAÇ BM ÜYELİĞİ İÇİN DESTEK BULMAK
Escape From Mogadishu, Güney Koreli diplomatların 1987 yılında neden Somali’ye gönderildiğini açıklayarak başlıyor. Afrika kıtasının Birleşmiş Milletlerde en çok oyu olan kıta olduğu belirtilirken Afrika’ya geliş amaçlarının BM üyeliği için oy almak olduğu belirtilir. Kuzey Koreliler 20 yılı aşkın süredir Somali’dedir ve Güney Koreli diplomatların kat etmesi gereken çok mesafe bulunmaktadır. İstihbarat ve medya savaşlarının yaşandığı filmde, Kuzey Korelilerin isyancılara silah sağladığı hileli bir şekilde gazetelere yansır. Her iki ülke de Birleşmiş Milletler üyeliği konusunda Afrika ülkelerinin desteğini kazanmak amacıyla kıtada yoğun diplomatik faaliyet yürütüyordu. Her türlü hileye başvuran diplomatların hesap etmediği tek şey, iç çatışmanın kendilerini de vuracak noktaya ulaşmasıdır.
MOGADİŞU’DA KAOS VE İÇ ÇATIŞMA
1991 başında Siad Barre yönetiminin çökmesiyle Mogadişu’da iç savaş şiddetlendi. Hükümet yetkilileri ile isyancılar arasındaki çatışmalar başkent Mogadişu’da kaosa neden oldu. Hükümet güçleri ile isyancılar arasındaki savaşta diplomatik koruma da hiçbir şey ifade etmez, diplomatik dokunulmazlıklar ortadan kalkar. İsyancıların ilk hedefi Kuzey Kore büyükelçiliği olur; büyükelçi ve ailesi gönülsüz de olsa Güney Kore elçiliğine sığınmak zorunda kalır.
ULUSAL GÜVENLİK YASASI
Ülkelerinde hain durumuna düşmemek için Güney Kore büyükelçiliğine el koymaya varan planlar yaparlar. Ancak Ulusal Güvenlik Yasası’nı çiğneme riskiyle karşı karşıya olan Güney Koreliler siyasi başarı sağlamak peşindedirler ve bu amaçla sahte iltica belgeleri hazırlamaya koyulurlar. Ne var ki zamanla siyasi rekabeti bir kenara bırakıp yaşam mücadelesi vermeleri gerektiği anlaşılır. Her iki hükümetten de yardım alamayan diplomatların hayatta kalmak için tek şansları düşmanlarıyla birleşmeleri ve beraber hareket etmeleridir. İki büyükelçi ittifaklarının amacını açıkça belirtir: “Hedefimizi açıkça belirtelim. Sadece hayatta kalmak için bir araya geliyoruz”
“KİTAPLAR SADECE OKUMAK İÇİN DEĞİLDİR”
‘Kardeşler’ bir araya geldiğinde neler yapılabileceğini anlatan filmin araba sahnesi, aksiyon severler için önemli bir sekans. Diplomatlar ve aileleri, İtalyan büyükelçiliğine ulaşabilmek için hem isyancıların hem de hükümet yetkililerinin bulunduğu bölgelerden geçmek zorundadır. Kapı, tava, kitap gibi pek çok ‘koruyucu zırh’ın araçlara yerleştirildiği sahne tam anlamıyla Hollywood filmlerini andırır. Binlerce mermi isabet eden araçlar hızla ilerlerken ustalık gerektiren manevralar gerçekleştirilir.
KUZEY KORE’YE ‘DENGELİ’ MESAJ
Güney ve Kuzey Kore yakınlaşmasını hedefleyen Güney Kore yapımı filmde kuzey tamamen meşrulaştırılmaz. Bunun nedeni Güney Kore Ulusal Güvenlik Yasası’nın, Kuzey Kore’yi öven veya propaganda niteliğinde sunan içeriklere çeşitli sınırlamalar getirmektedir. Farklı ülkelere diplomat olarak atanan Kuzey Korelilerin ailelerinin başkent Pyongyang’da -tedbir amaçlı- gözetim altında olduğu bilgisi alt metinde geçer. Diğer yandan Güney Koreli bir diplomat, silahlı bir Somalili subayın silahını alnına dayayarak, “Ben Güney Koreli’yim. Hadi sık” diyebilmektedir.
FİLM, YERELİ GÖZ ARDI EDİYOR
Filme yönelik en büyük eleştiri, Somali’de patlak veren çatışma hakkında kayda değer bir yorumdan yoksun olması… Sadece Korelileri merkeze alan filmde, Somalili karakterlerin isimleri ve görünürlüğü olsa da rolleri oldukça kısadır ve karakter olarak net işlenmezler. Gerek hükümet gerekse isyan yanlıları olsun hep kötü karakterlerdir. Hem asiler hem hükümet yetkilileri parayla kolaylıkla satın alınabilmektedir.
RÜŞVETÇİ, KÖTÜ AFRİKALI İMAJI
Filmdeki Afrikalı karaktere baktığında tek bir şablon çıkar karşımıza: yolsuzluk, şiddet, istikrarsızlık. Devlet başkanının sağ kolu olarak tanıtılan bir üst düzey yetkili, Güney Korelilerden çocuklarının bursu için 50 bin dolarlık rüşvet isteyebilmektedir. Aynı yetkili aynı sekansta Kuzey Koreli diplomatlarla da görüşürken görülmektedir. Silahlı isyancıların namaz kılarken görüntüleri ve ezan sesleri filmde yer alır. Diğer yandan Afrika içerikli filmlerin olmazsa olmazı olan çocuk savaşçılar da filmde kendine yer bulur. Dehşet verici şiddeti yabancıların bakış açısından gösterilen film, iç savaşın kendisine çok fazla ışık tutmaz.
SONUÇ
Escape From Mogadishu’yu sadece bir aksiyon filmi olarak izlemek büyük yanlış olur. Film, Soğuk Savaş’ın son perdesinde Afrika üzerinde oynanan sessiz oyunun -BM oy avının- beyaz perdeye taşınmış hâlidir. Her ülkenin tek oy hakkına sahip olduğu bir kürsüde Afrika kıtası, hem Pyongyang hem de Seul için stratejik bir ‘oy deposu’ anlamına gelir. Pyongyang 20 yıldan uzun süredir sahadadır. Seul geç kalmıştır ama açığı kapatmak niyetindedir.
Filmin en dikkat çekici sahnesi silah sesleri değil, Kuzey Kore büyükelçisinin Güney’in kapısını çaldığı andır. Yıllarca birbirini rakip gören iki elçilik, canlarını kurtarma söz konusu olunca aynı çatı altında buluşur. Diplomatik rekabetle insani refleksin birbirini nasıl kestiğini bu kadar sade anlatan az film vardır.
Ne var ki tam da bu yüzden Afrika, filmde hikâyenin öznesi değil, sahnenin dekoru olarak kalır. Somali İç Savaşı’nın kendi tarihi -Siad Barre rejiminin çöküşü, klan siyaseti, Soğuk Savaş boyunca el değiştiren dış destekler- filmin ilgi alanına hiç girmez. Somalili karakter, ismi olan bir silüetten öteye geçmez. Yine de Escape From Mogadishu izlenmeli… Batı dışı bir yapımın Afrika’yı nasıl gördüğü, hangi klişeleri kendi diline nasıl çevirdiği başlı başına bir mevzudur.
KARDEŞLERİN SAVAŞI
İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesi ile ABD ve Sovyetler Birliği’nin güç mücadelesine sahne olan yerlerden biri de Kore oldu. Sovyet yanlısı Kuzey Kore ile Amerikan yanlısı Güney Kore’nin kurulmasıyla 38. Paralel sınır olurken 1950 yılında anlaşmazlıklar sonucu savaş çıktı. BM birliklerinin 38. Paraleli geçerek Kuzey Kore topraklarında ilerlemesi ve Çin sınırına yaklaşmaları üzerine Çin, yüz binlerce savaşçıdan oluşan Çin Halk Gönüllü Ordusu’nu Kuzey Kore’ye yerleştirdi. Savaşın seyrini değiştiren bu hamleden sonra her iki taraf da ilerleyemeyince 38. Paralel daimi sınır olarak kaldı. Batı Bloğu ve Çin arasında yürütülen savaşta en çok zarar gören hem kuzey hem de güneyde yaşayan Koreliler oldu. Savaşta 3 milyon kişi hayatını kaybetti.
TÜRKİYE 21 BİN 212 ASKER GÖNDERDİ
Türkiye de Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’ne (NATO) üye olabilmek adına Batı Bloğu ile hareket etti. Güney Kore Savunma Bakanlığı kaynaklarına göre Türkiye, dört ayrı tugayla toplam 21 bin 212 askerini Kore’ye gönderdi ve savaşa katılan 16 ülke arasında asker sayısı bakımından dördüncü sırada yer aldı. Türkiye, 741 şehit, 2.068 yaralı ve 163 kayıp olmak üzere kayıplar verdi. Diğer yandan Çin’in BM’de temsil edilmemesini protesto etmekte olan Sovyetler Birliği, temsilcilerini konseyden çekmiş olduğu için Kore’ye asker gönderilmesi kararını veto edemedi.
KONUSU SOMALİ’DE GEÇEN FİLMLER
Black Hawk Down 2001, A Hijacking 2012, Captain Phillips 2013, Stolen Seas 2013, Fishing Without Nets 2014, The Pirates of Somalia 2017
FİLMİN KÜNYESİ
Menşei: Güney Kore IMDB: 7.4 Yönetmen: Ryoo Seung-wan Oyuncular: Kim Yoon-seok, Jo In-sung, Heo Joon-ho, Koo Kyo-hwan, Man-sik Jeong, Kim So-jin Gösterim Tarihi: 28 Temmuz 2021 Dil: Korece Tür: Aksiyon, Dram, Gerilim Süre: 121 dakika
