Müslümanlar toplumlar modernlikle karşılaştıktan sonra, modernitenin yaygın ve yoğun etkisi sebebiyle hem ciddi olarak ayarlarında bozulmalar yaşadılar hem de kendi perspektiflerini merkeze alarak “kendi”leri olmayaı koruyacak bir düşünce üretiminde oldukça zorlandılar.
Hatta daha ileri giderek moderniteyi anladıklarını bile düşünmüyorum diyeceğim. Zira gelinen nokta bize bunu net bir şekilde göstermektedir. Öncelikle modernliğin değiştirdiği şey; Tanrı-insan ilişkisi, tasavvuru ve konumlarıdır. Meseleye bu ana perspektiften (paradigmadan) yaklaşılmazsa, modenlikle ilişkiler teknik bir mesele olarak düşünülmekte ve giderek “yeşil”e boyayarak meşrulaştırma ameliyesine girilmektedir.
Modernite Tanrı’nın insan hayatındaki merkeziliğine son vermiş ve insanı onun tahtına çıkarma teşebbüsünde bulunmuştur. Artık bu safhadan sonra insan dünyayı yeniden inşa etmekle kalmamış; ötesine geçerek eşyayı ve insanı yeniden tanımlamaya başlamıştır. Bu durum insanın “isim verme” yetisinin de ötesinde evren, insan ve Tanrı’ya dair anlamın değişimini ima etmektedir. Bunun sonucunda insan sadece dünya ile sınırlı, seküler ve materyalist bir varlık olarak tecessüm etmektedir. Tanrı’nın insan ve dünyaya verdiği anlamı değiştiren insanın açıkçası elinde dünyadan başka bir şey yoktur. İlk başta “hakikat”i fenomenler dünyasının içerisine sıkıştırıp “meta” kısmını inkar ederken, meselenin daha vuzuhlu olduğunu anladığı anda gücü yetmediği için post/modernizmin belirsizliğine kendisini bırakıvermiştir. Ancak bu serencamda kendisi yorulduğu gibi peşinden koşturduğu insanları da yormuştur.
Onun ardından gelen her şey, modernleşmeyi tahkim etmeye yönelik araçlar olarak okunmak durumundadır. Söz gelimi; “Birey” modernitenin kendi varoluşunun insan profilini tanımlayan Tanrı’dan yalıtık ve kopuk bir profile denk gelmektedir. Arkasından sekülerleşme de insan için dünyayı yegane evren kılarak kapalı bir sistem ideolojisi yaratmaktadır. Çözündürdüğü kolektif bağlar bireye daha çok hükmetmek için bir mekanizma haline dönüşmüştür. Ancak modernliğin yükselen propagandası din ve Tanrı’nın insanı yakalandığı tutsaklıkta kurtardığı şeklindedir.
Diğer yandan mütemmim bir cüz olarak kapitalizm modernliğin ekonomi politiğini oluşturdu. Bu bağlamda kapitalizm salt bir ekonomi ve finans olarak işlemedi; bireyi merkeze alarak yeni yarattığı üretim-tüketim döngüsüyle aslında modernitenin felsefesine uygun dünyanın yaratımının zeminini oluşturdu. Bugün müslümanların yükselişleri ve dünya ölçeğinde güçlenmelerinin yegane aracını kendilerini kapitalizme bırakmak olarak görmeleri büyük bir handikaptır. İşte tam da bu sebeple “kendi”lerine ait ekonomi-politiği aramadıkları gibi bir perspektiften de yoksun görünmektedirler. Başkalarının aracıyla menzile varmaya çalışanlar, işte o menzilin kapitalizmin menzilinden başka bir yer olmadığını göreceklerdir.
Modernlikle karşılaşmamızdan itibaren çoklu sorunlarla muhatap olduğumuzu kabul ediyorum. Dolayısıyla kapıya dayanmış sorunları halletmenin aciliyeti, praksislerin geçiciliğini birlikte getirmektedir. Fakat artık İslam ve modernlik üzerine daha salim bir şekilde düşünmenin hem gerekliliği kendisini dayatmaktadır hem de bunun için yeteri kadar negatif tecrübe oluşmuş durumdadır.
Artık “yeşil”e boyayarak problem halletmenin zamanı geçmiştir. Öncelikle bir müslüman olmanın, dünyada bulunmanın ne demeye denk geldiği üzerine tekrar düşünmenin zamanıdır. İslam Tanrı, evren ve insana dair iddia ve perspektifi olan bir dindir ve insanlık tarihi boyunca sürekli vurguladığı ana perspektifi bulunmaktadır. Açıkçası dünyaya bakıldığında müslümanların ürettiği, düşünce, kültür ve pratikler açısından ne gibi fark yarattıklarını tekrar sormak durumundayız.