Bir cevabın gölgesinde yaşamak

Akşam ilerlemişti. Camdaki yağmur damlaları, sokak lambasının ışığında ağır ağır aşağı süzülüyordu. Masada iki bardak çay vardı; birinden ince bir buğu yükseliyor, ötekinin yüzeyinde çoktan soğumuş bir akşamın sessizliği duruyordu. Birbirini seven iki insan, aynı masada oturuyor ama aynı anda aynı yerde bulunamıyordu. Biri konuşmaya hazırdı. Diğeri, içinde henüz adını koyamadığı bir duyguyla uğraşıyordu.

— Bana kırıldın mı? diye sordu biri.

Öteki başını kaldırdı.

— Hayır. Sadece biraz kendimle kalmam gerekiyor.

— Ne kadar sürer?

Bu sorunun ikisinde de hazır bir cevabı yoktu. Birinin içinde karşılığını arayan bir endişe, diğerinin içinde kendini anlatmaya yetecek kelimeleri bulamamanın yorgunluğu vardı.

— Bilmiyorum, dedi sonunda.

Masadaki sessizlik uzadı. Birinin söyleyecekleri birikiyor, ötekinin söyleyebilecekleri henüz olgunlaşmıyordu. Aynı sessizlik, iki ayrı kalpte iki ayrı anlama geliyordu: Biri uzaklaşmaktan korkuyor, diğeri kendi içinde nefes alabileceği bir yer arıyordu.

Yakınlık bazen, iki insanın aynı anda aynı şeye ihtiyaç duymadığını kabul edebilmekte sınanır. Bir insanın kendine çekilmesi, sevdiği kişiden vazgeçtiği anlamına gelmeyebilir. Fakat bu geri çekilişin öteki insanda açtığı boşluk da yok sayılamaz. Sevginin güçlüğü, bu iki gerçeği birbirine düşman etmeden taşıyabilmektir.

Birlikte olmak, iki insanın aynı duyguyu aynı saatte yaşaması demek değil. Kimi bir kırgınlığın ardından konuşarak rahatlar, kimi sözcüklerini bulabilmek için susar. Biri kapının önünde konuşmanın devamını beklerken diğeri odasına çekilip kendi içinde dağılmış parçaları toplamaya çalışabilir. Birinin yakınlık arayışı ötekinin yalnız kalma ihtiyacına çarptığında mesele, kimin haklı olduğundan daha hassas bir hâl alır: İki insan, birbirini incitmeden kendine nasıl yer açacaktır?

Bu sorunun cevabı, her sessizliğe aynı anlamı yüklememekte başlar. İnsan bazen sevdiği kişiden uzaklaşır; çünkü öfkesini incitici sözlere dönüştürmek istemez. Bazen konuşmayı erteler; çünkü kendisi de ne hissettiğini henüz anlayamamıştır. Böyle zamanlarda biraz mesafe, ilişkinin dışına açılan bir kapı değil, daha dürüst bir konuşmaya çıkan dar bir koridor olabilir.

Fakat sessizlik her zaman böyle bir kapı açmaz. Bazen konuşmaktan kaçınmanın, sorumluluğu ertelemenin, karşısındaki insanı cevapsız bırakmanın yolu hâline gelir. Bekleyen kişi, bir süre sonra kendi duygusunu anlamaya değil, karşısındakinin suskunluğunu çözmeye çalışır. Bir mesajı tekrar okur, son konuşmayı zihninde baştan kurar, söylenmiş bir cümlenin tonunda hiç bulunmamış bir anlam arar. Saat ilerler; zihniyse aynı birkaç dakikanın içinde dönüp durur.

Beklemekle belirsizliğe terk edilmek arasındaki fark, geçen sürede değil, o sürenin içinde kurulan güvendedir. Bekleyen insan, karşısındaki kişinin zamana ihtiyaç duyduğunu bilerek bekleyebilir. Fakat nereye varacağını bilmediği bir sessizliğin içinde, kendi değerinden kuşku duymaya başlıyorsa beklediği şey bir cevaptan fazlasına dönüşür: Kendini yeniden güvende hissedebileceği bir işarete.

Bugün bu belirsizlik, elimizden düşürmediğimiz telefonların ışığında daha da büyüyor. Bir mesaj gönderiliyor, görüldüğü anlaşılıyor, cevap gelmiyor. Ekranda beliren “görüldü” işareti, söylenmemiş bir cümlenin yerine geçiyor. Birkaç dakikalık sessizlik, zihinde saatler süren bir konuşmaya dönüşüyor. Karşısındakinin neden sustuğunu bilmeyen kişi, kendi korkularıyla onun adına konuşmaya başlıyor.

Bir zamanlar haber beklemek için pencereye bakılır, yol gözlenir, evin kapısındaki bir ses dikkatle dinlenirdi. Şimdi cevap birkaç saniyede gelebilecekken uzayan her dakika başka türlü yorumlanıyor. Birbirimize ulaşmak kolaylaştı; birbirimize zaman tanımaksa aynı ölçüde kolaylaşmadı. Her an haber alabilmek, her an duygusal olarak hazır bulunmamız gerektiği düşüncesini de beraberinde getirdi. Düşünmek için duraksamak ilgisizlik, yalnız kalmak uzaklaşmak, geç cevap vermek değersiz görmek sanılabiliyor.

Bu acele, iki kişi arasındaki meseleyle sınırlı değil. Günlük hayatın her köşesinde hemen yanıt, hemen karar, hemen sonuç bekliyoruz. Sessiz kalan bir boşluğu hızla dolduruyor, cevapsız soruların yanında uzun süre oturamıyoruz. İlişkiler de bu telaştan payını alıyor. Oysa insanın iç dünyası, ekranda açılan bir pencere gibi bir dokunuşla görünür hâle gelmiyor. Bazı duyguların söze dönüşmesi, insanın kendi içinde biraz yol almasını gerektiriyor.

Ne var ki sabır, insanın kendi hayatından vazgeçmesi pahasına gösterildiğinde anlamını kaybeder. Birine düşünmesi için süre tanımak, onun yerine karar vermemektir. Ancak bu süre, bekleyenin bütün duygularını ve ihtiyaçlarını askıya almasını gerektirmez. Bir insanın yalnız kalma isteği ne kadar anlaşılır olursa olsun, diğerinin açıklık arayışı da en az onun kadar gerçektir. İkisinin de duyulabildiği yerde ilişki, birinin susup diğerinin tahmin yürüttüğü bir düzenden çıkabilir.

Burada küçük görünen, fakat bir ilişkinin kaderini değiştirebilecek bir ayrıntı var: Sessizliğe dönüş sözü bırakmak.

“Şu an konuşacak durumda değilim. Biraz düşünmeye ihtiyacım var; yarın akşam bu meseleyi yeniden konuşalım.”

Bu cümle bütün sorunları çözmez. Verilen söz tutulmadığında, belirsizlik yine kapıya dayanır. Fakat söz gerçekten tutulduğunda, sessizliğin anlamı değişir. Konuşmaya ihtiyaç duyan kişi, kendi başına bırakılmadığını bilir. Yalnız kalmak isteyen kişi de kendisini hemen açıklamak zorunda hissetmeden düşünmek için alan bulur. Bir taraf ötekini sıkıştırmadan yakın kalabilir; diğeri de uzaklığı bir cezaya dönüştürmeden kendine çekilebilir.

Bekleyişin sırrı, sessizliği ortadan kaldırmak değil, sessizliğin içinden geri dönülecek bir yol bırakmaktır. Bu yolun uzunluğu her ilişkide aynı olmayabilir. Önemli olan, birinin kendi içine çekilme ihtiyacıyla diğerinin cevapsız kalmama hakkının aynı masada bulunabilmesidir.

Akşamki masaya dönelim. Çay soğumuş, yağmur dinmiş, sokaktan geçen arabaların sesi seyrelmiş olsun. İki insanın bütün meseleleri çözmüş olması gerekmiyor. Belki konuşma ertesi güne kalacak, belki söylenecek sözler biraz daha bekleyecek. Hayatın her düğümü aynı akşam çözülmüyor. Fakat insan, sevdiği kişinin yanında her sorunun cevabını bulamasa da cevapsızlığın içinde tek başına bırakılmadığını bilmek istiyor.

Çünkü beklemek, saatin ilerleyişini izlemekten ibaret değil. Beklerken insan kendi hayatını da sürdürüyor; işe gidiyor, bir dostunun sesini duyuyor, penceresini açıyor, akşam yemeğini hazırlıyor. Yine de kimi zaman bütün bunların ortasında aklı, dönüp dolaşıp aynı yere varıyor: Ben burada bir konuşmanın zamanını mı bekliyorum, yoksa bir başkasının hayatında bana ayrılmış yeri mi?

Bu sorunun cevabını her zaman hemen bulamayabiliriz. Ama bir ilişkinin içinde ne kadar beklediğimiz kadar, beklerken kendimizden ne kadar uzaklaştığımız da önemlidir. Sevdiğimiz insana düşünmesi için alan bırakmak, kendi içimizdeki sesi susturmayı gerektirmez. Birinin sessizliğine saygı göstermekle kendi ihtiyacımızı dile getirmek birbirine karşıt değildir. Yakınlık, iki insanın bütün zamanlarını aynılaştırmak değil, farklı zamanlardan geçerken birbirlerini kaybetmemeyi öğrenmesidir.

Belki de sevginin en zor tarafı budur: Bir insanın kendi içine çekilmesine izin verirken aradaki bağı korumak; cevap vermeye hazır değilken bile geri döneceği yolu belirsiz bırakmamak. Çünkü sessizlik de bir süre sonra konuşulmak ister. Ve hiçbir kalp, sonsuza kadar ihtimallerin dilinde yaşayamaz.

İnsan, sevdiğini beklerken hayatını kapının önüne bırakmamalı. Sevgi, birine dönmesi için zaman tanırken kendine de yaşamaya devam edecek bir yer açabilmektir.