Bu hafta Şair M. Akif Ersoy’un 'Kocakarı ile Ömer' şiiri üzerine odaklandım. Ersoy, Asr-ı Saadet’te yaşanmış bir olayı 20. yüzyıl Osmanlı coğrafyasına uyarlarken, aynı zamanda günümüz ve gelecek için de evrensel bir rehber sunmaktadır. Şiirden şu mısralar özellikle dikkatimi çekti:
Halîfe önde, bitik, suçlu, münfa’il, nâdim;
Ben arkasında, perîşan, çadırdan ayrıldık.
Sabaha karşı biraz başlamıştı aydınlık.
Köyün köpekleri ejder misâli saldırıyor,
Bırakmıyor bizi yoldan, fakat kim aldırıyor?
Medîne’nin dalarak münhanî sokaklarına;
Dönüp dönüp hele geldik zahîre anbarına.
Mehmet Âkif, bu mısralarda sadece bir olayı anlatmaz; adeta omuzlarında bir ümmetin yükünü taşıyan Halife’nin iç dünyasını röntgen gibi önümüze serer. "Bitik, suçlu, münfa’il ve nâdim" ifadeleri, sıradan bir pişmanlığın ötesinde, "Kenar-ı Dicle’de bir kurt aşırsa bir koyunu" hesabını bizzat nefsinde duyan bir devlet adamının resmidir.
Halife Hz. Ömer öndedir ama bir fatih edasıyla değil, bir suçlu mahcubiyetiyle yürümektedir. Şairin "ejder misâli" saldıran köpekleri tasvir etmesi, aslında dış dünyadaki zorlukların ve engellerin, bir gönül sızısı yanında ne kadar ehemmiyetsiz kaldığını vurgular. Dışarıda kıyametler kopsa da Halife’nin içindeki vicdan azabı o kadar büyüktür ki, ne köpeklerin havlamasını duyar ne de yolun zahmetini hisseder. Onun tek bir hedefi vardır: Zahîre ambarı. Yani halkın açlığını dindirecek adalet kapısı.
Âkif’in bu sahneyi yirminci yüzyılın son demlerindeki Osmanlı mülküne taşıması tesadüf değildir. Akif, o günün idarecilerine ve bizlere şu mesajı iletiyor:
"Adalet sadece kanunlarla değil, ancak 'nâdim' bir yürekle, bizzat ambarın yolunu tutan bir gayretle tecelli eder." Nedir nâdim bir yürek? Yaptığı bir işten, söylediği bir sözden veya davranıştan dolayı derin pişmanlık duyan, vicdan azabı çeken gönül…
Bu mısralar, sadece geçmişin bir hatırası değil; liyakatin, şefkatin ve hesap verme bilincinin her çağda değişmez pusulasıdır. Bugün ve yarın, ne zaman bir "perişan" ses duyulsa, Akif’in bu mısraları rehberliğinde kendi zahîre ambarlarımıza, yani vicdanlarımıza dönüp bakmamız icap eder.
Cahiliye döneminin o tavizsiz, hiddetli ve çelik gibi sert mizacı, İslam’ın nuruyla yoğrulduğunda tarihin şahitlik ettiği en büyük ruhsal inkılaplardan birine dönüşmüştür. Bir zamanlar celaliyle korku salan, şefkatten uzak ve eğilmez görünen o karakter, hidayetle buluşunca yerini geceleri tebaa için gözyaşı döken bir hassasiyete bırakmıştır.
Hz. Ömer’in Müslüman olma sürecinde kız kardeşi ve eniştesine Kur'an öğreten Hz. Habbab b. Eret’ten bizzat kelamullahı dinleyerek aldığı o ilk eğitim, onun gönül dünyasındaki büyük inkılabın başlangıcı olmuştur. Onu önce nâdim bir yüreğe, daha sonra da sevecen, şefkatli, merhametli ve tebaasının derdiyle hemhâl olan bir kişiliğe büründüren bu hâl; mesuliyet duygusunun bir insanı nasıl kemale erdirdiğinin ve kudret sahibi bir lideri halkının hizmetkârı kıldığının en zarif örneğidir.
Hz. Ömer’in yöneticiliğine dönersek onun nazarında devlet yönetmek, sadece bir makamı yönetmekle kalmıyor; Dicle nehri kenarında bir kurt bir koyunu kapsa hesabının ondan sorulacağı dehşetli bir sorumluluktu. Kimsesiz bir yaşlı kadının çaresizliği, bir yetimin hüsran dolu gözyaşı ya da bakımsızlıktan çöken yoksul bir yuva, doğrudan onun hanesine yazılan birer mesuliyetti. Haksız yere dökülen bir damla kanın yarın kendisini boğacak koca bir girdaba dönüşeceğinden korkuyordu. İnsanlığın zulmü ve cehaleti karşısında eziliyor; Peygamber Efendimizden (s.a.v.) beklenen o yüce adaletin şimdi kendisinden istenmesinin ağırlığı altında, kendi kendine bu yükü nasıl omuzladığını hayret ve kederle soruyordu.
“Kenâr-ı Dicle’de bir kurt aşırsa bir koyunu,
Gelir de adl-i İlâhî sorar Ömer’den onu!”
Burada M. Âkif, klasik bir İslam siyaset anlayışını şiirleştirir:
Yönetici, sadece insanlardan değil, kâinattaki düzenin bozulmasından bile mesuldür.
Bu anlayış, “emanet” kavramının zirvesidir.
Şiirin devam eden diğer mısralarında bu sorumluluk genişler: Yetimden Hz. Ömer mesuldür. Yaşlıdan Hz. Ömer mesuldür. Fakirden Hz. Ömer mesuldür. Zulümden de Hz. Ömer mesuldür. Yani Akif, şiirinde bireysel günahları bile yöneticinin dolaylı mesuliyeti içinde düşünür.
