Modern tarımda bitkilerin/hayvanların beslenmesinde ve hastalıklarının tedavisinde de bazı kimyasallar kullanılmaktadır. Tarımsal kimyasalların (İng. agrochemicals) tanımı şu şekildedir: “Çağdaş tarımda, verimi artırmak ve zararlı bitki ve organizmaları yok etmek amacıyla kullanılan kimyasallardır” (TUBA Sözlük).
Tanımdan da anlaşılacağı gibi tarımda kimyasallar bitki ve hayvanların (a) besleme ve (b) hastalık ve zararlılar ile mücadele amacıyla kullanılmaktadır (gübreler/bitki besleme ürünleri ve pestisitler/bitki koruma ürünleri)
Kimyasallar
Günümüzde bitki beslenmede bazı kimyasalların kullanılması yoğun hale gelmiştir. Yoğun/yüksek girdi kullanımı (entansif tarım) aynı alanda 2-3 ürün alınmak istendiğinde veya seracılık gibi yüksek verimli tarımsal faaliyetlerde zorunludur. Dikkatten uzak tutulmaması gereken husus şudur: Girdi olmadan çıktı olmaz; sarf olmadan hasılat (ürün, gelir) mümkün değildir. Bu yönüyle insan, bitki ve hayvanların beslenmesinde güvenli besleyici ürünlerin kullanılması gerekir.
Tarımsal kimyasalların tarımsal ürünlerin beslenmesinde (gıda olarak) kullanılanlara çok itiraz edilmese de ilaç olarak kullanılanlar tartışmalara neden olmaktadır. Hiç şüphesiz modern tarımda modern teknikler yanında zamanında ve dozunda kimyasallar kullanarak önemli başarılı sonuçlar elde edilmiştir.
Günümüzde tarım; güvenli gıda ihtiyacını karşılamadaki başarısı yanında hastalık ve zararlılara karşı kullanılan ilaçlar nedeniyle bazı eleştiriler ile karşılaşmaktadır. Bu köşede daha önceki iki yazımda (bk. “Modern Tarım/Tıp: İlaç Kullanım Meselesi ve Organik Tarım Bir Aldatma mıdır?” başlıklı yazılarım) konuya dikkat çekmiştim. Tarıma bu eleştiriler sonuçunda organik tarım uygulamaları başlamıştı. Ancak bunun uygulama zorluğu ve ihtiyacı karşılamaktan uzak olduğunu hatırlanmalıdır. Bu nedenle iyi tarım uygulamaları gittikçe yaygınlaşmaktadır.
İyi tarım
İyi tarım uygulamaları; tarımsal üretim sistemini sosyal açıdan yaşanabilir, ekonomik açıdan karlı ve verimli, insan sağlığını koruyan, hayvan sağlığı ve refahı ile çevreye önem veren bir hale getirmek için uygulanması gereken işlemler olarak açıklanmaktadır (bk. İyi Tarım Uygulamaları Hakkında Yönetmelik).
Tanımda “insan sağlığının korunmasına ve çevreye önem verilmesine” dikkat çekilmesi önemsenmesi gereken bir durumdur.
İyi tarım uygulamaları nasıl yapılır sorusunda verilen cevap “insan sağlığının korunmasına” nasıl yardım edileceğini açıklar niteliktedir: “Hastalık ve zararlılarla mücadele ‘Entegre Mücadele Teknik Talimatları’ doğrultusunda öncelikle kültürel tedbirler, mekanik mücadele, biyolojik mücadele veya biyoteknik yöntemler uygulanmalı.”
İyi tarım uygulamalarında kimyasal kullanılması yasaklanmamakta, son çare olarak kimyasal mücadele yapılması önerilmektedir. Bu haliyle iyi tarım organik tarıma göre daha yaygın ve uygulanabilir bir özellik göstermektedir.
Ülkemizde iyi tarım uygulamaları ile üretilen bitkisel ürün miktarı yıldan yıla artmış fakat son yıllarda dalgalı bir seyir sergilemektedir. Şöyle ki iyi tarım uygulamaları ile da üretilen bitkisel ürün miktarı 2007’de 56.000 ton iken 2011’de 1.72 milyon tona ulaşmış; 2018’de ise 8.2 milyon ton üretim gerçekleştirilmiştir.
Son yıllarda bitkisel iyi tarım üretimi azalmakta ve yatay bir grafiğe sahiptir: 2025 yılında 6 milyon 401 bin 616 ton olarak gerçekleşmiştir 2024’de 2025’e benzer (6.1 milyon ton). (bk. https://istatistik.tarimorman.gov.tr/Sayfa/Detay/2345).
Bu düşüşün ve yatay seyrin nedenlerine arasında sertifikasyon maliyetleri, pazarlama/fiyat farkı eksikliği, üretici desteği yetersizliği veya denetim süreçleri sayılabilir.
Bu ülkede tarımsal üretim -ismi iyi tarım uygulamaları olsun veya olmasın- ile 87 milyonun gıda güvenliği düzenli ve güvenilir olarak sağlanması amaç olarak belirlenmelidir.
Son söz: Güvenli gıda için iyi tarım uygulamalarından kaçınılamaz.
