Rusya-Ukrayna savaşı 24 Şubat 2022 tarihinde başladı ve halen devam ediyor, yarının ne getireceği belli değil. O tarihten bu yana Avrupa genelinde ülkeler savunma reflekslerini güçlendirmeye başladı. AB ülkelerinin birçoğu sivil savunma ve sığınak planlarını gözden geçiriyor, ikaz alarm sistemleri yerine, dijital uyarı sistemleri kuruyor ve vatandaşları olası kriz senaryolarına karşı bilinçlendiriyor.
Almanya; sivil savunma altyapısını yenilemek ve genişletmek için yaklaşık 10 milyar Euro yatırım yapma kararı aldı; bu kapsamda yeni sığınaklar, uyarı sistemleri ve acil durum ekipmanlarını artırmayı planlarken, konutların bodrumlarını güvenli alanlara dönüştürmeyi konuşuyor.
Hollanda; vatandaşlarına acil durumlarda 72 saatlik hazırlık seti bulundurmaları tavsiyesinde bulunuyor. Bu kitlerde su, yiyecek, ilaç ve diğer temel malzemelerin yer alması öneriliyor. Bu adım, sivil savunmayı güçlendirmeyi hedefliyor.
Polonya; sivil savunma kanununu yenileyerek koruyucu altyapı (sığınak vb.) yönetimini güçlendiren ve sorumlulukları netleştiren bir yasa çıkardı. Yasa, devlet görevlileri ve ilgili sivil savunma aktörlerine özel eğitim alma zorunluluğu getiriyor.
Finlandiya; Büyük şehirlerde yer altı sığınakları var. Ayrıca metro istasyonları da sığınak işlevi görebiliyor. Bu sığınaklar patlamaya, radyasyona, zararlı gazlara ve bina çökmesine karşı korunma sağlıyor ve acil durumlarda 72 saat içinde aktif hâle getirilebiliyor.
İsveç, uzun süredir uygulanan “total defense” modelini güçlendiriyor. Bu yaklaşımda her bireyin krizlere hazırlıklı olması bekleniyor; halk eğitimi, malzeme stoklama ve sivil savunma farkındalığı teşvik ediliyor. Ayrıca geniş sığınak kapasitesi ve sivil savunma ağları modernize ediliyor.
Norveç; Soğuk Savaş döneminden kalan kamu sığınakları hâlâ aktif, büyük şehirlerde yer altı otoparkları ve tüneller acil durumlarda sığınak olarak kullanılabilecek şekilde. Ülke genelinde siren ağı ve cep telefonlarına uyarı mesajları gönderiliyor. Okullarda ve yerel yönetimler aracılığıyla halka yönelik düzenli eğitim ve tatbikatlar yapılmaktadır.
Litvanya’da sivil savunma yasasıyla; Devlet, belediyeler ve ekonomik kuruluşlar dahil olmak üzere tüm tarafların sorumlu ve hazırlıklı olması zorunlu. Yasa, hazırlık planları, erken uyarı sistemleri, tahliye planları ve sığınakların nasıl kullanılacağına dair hükümler içeriyor.
Letonya’da mevcut sivil savunma sistemi hâlen gelişim aşamasında. Letonya, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası artan güvenlik tehdidi karşısında sivil savunma ve sığınak altyapısını güçlendirmeye yöneldi.
Peki ya biz?
Ülkemizde sığınakların önemli bir kısmı işlevini yitirmiş durumda. Pek çoğu amacının dışında kullanılıyor; depo ve otoparklara dönüştürülmüş. Denetim süreçleri ise sahada yeterince işletilemiyor. Buna karşın toplumun büyük bir kesimi, bir savaş ortamında ya da KBRN ve kitlesel imha silahları gibi sıra dışı tehditler karşısında nasıl hareket etmesi gerektiği konusunda yeterli bilgiye sahip değil.
Milli İstihbarat Akademisi’nin, 2025 ağustos ayında yayımladığı bir raporda, Türkiye’nin mevcut sığınak altyapısının yeni tehditlere karşı yetersiz kaldığı değerlendirmesinde bulunulmuştu. Raporda ayrıca; Türkiye genelini kapsayan erken uyarı sistemlerinin kurulması, büyük şehirlerde nitelikli ve erişilebilir sığınakların inşa edilmesi, halkın bilinçlendirilmesi ve sivil savunmanın kurumsal kapasitesinin daha güçlü hâle getirilmesi açıklanmıştı.
Bunun üzerine TOKİ başkanlığınca, Türkiye genelinde kriz durumlarında kullanılacak modern sığınaklar inşa etmek için çalışmalar başladı. Proje kapsamında 81 ilde toplam 83 bin 500 sığınak yapılacak ve her bir kişiye 1 metrekarelik alan sunulacak şekilde tasarlanacak.
Türkiye İçin Gerçek Tehditler
Türkiye bir NATO ülkesi. ABD- İran- İsrail gerilimi bölgede devam ediyor. Karadeniz’de Rusya-Ukrayna savaşı sürüyor. Yani risk haritasının tam ortasındayız
Türkiye, Jeopolitik konumu gereği tarih boyunca savaşların, krizlerin, göç dalgalarının tam ortasında yer aldı. Üç kıtanın kavşağında bulunmak, stratejik olduğu kadar risklidir de. Bütün bunları ele aldığımızda sivil savunma kavramı ne yazık ki toplumun gündeminde yeterince yer almıyor.
