Hayat, başlangıçlar ve bitişler arasında akıp gidiyor. Okullar açıldı, ara tatil, yarı yıl tatili derken yaz tatili de geldi. Karneler ve başarı belgeleri alındı, harçlıklar toplandı. Çalışanlar, vazgeçmeyenler ve mücadele edenler umduklarına nail oldular. Bu, hayatın özüne nakşedilmiş evrensel bir kural zaten. Nitekim Yüce Rabbimiz şöyle buyuruyor; “İnsan ancak çabasının sonucunu elde eder” (Necm Suresi / 39. Ayet).
Öğretmenler ve çocuklar bu süreçte hayli yoruldular. Şimdi herkes için biraz dinlenme ve soluklanma zamanı. Belki çocuklar, bu yaz tatilinde yeniden çocuk olmak için bir fırsat yakalarlar. Çünkü insanı sadece skorlar üzerinden ölçen bu yarışmacı dünyada çocuk olmak ve çocuk kalmak giderek zorlaşıyor.
Doğru bir planlama ve bilinçli aktivitelerle tatil herkes için daha faydalı ve keyifli olur. Peki çocuklar için ideal bir yaz tatili nasıl olmalıdır?
Öncelikle, yaz tatilini doldurulması gereken bir zaman dilimi olarak değil, değerlendirilmesi gereken bir zaman olarak görmeliyiz. Çocukların akademik bilgilerin ve becerilerin yanında yaşam becerilerini de öğrenmeleri gerekir. İlgi ve yeteneklerini fark etmeleri önemlidir. Bu bağlamda yaz tatilleri çocukların; dini bilgilerini, yaşam becerilerini, sanat ve spor becerilerini geliştirmeleri için iyi bir fırsattır. Ergenlik dönemindeki veya daha büyük çocukların meslekleri tanımaları için küçük stajlar ve saha gezileri de planlanabilir.
Çocuklar okul döneminde geç yattıkları ve erken kalktıkları için yeterince uyuyamıyorlar. Küçük çocuklar için daha fazla olmakla birlikte çocukların yaklaşık 10 saat uyuması gerekir. Yaz tatilinde buna dikkat edilmeli. Alışkanlıkları kökten değiştirmek çocukların okul dönemine uyumunu zorlaştırır. Dolayısıyla yaz tatilinde yaşam kurallarında daha esnek davranılabilir ama kuralsızlık doğru değildir.
Araştırmalar, okulların tatil olduğu dönemlerde çocukların ekran kullanım sürelerinin daha fazla olduğunu göstermektedir (Staiano, Broyles ve Katzmarzyk, 2015). Amerikan Pediatri Akademisi 2 yaşından önce ekran kullanılmasını önermemektedir. 2-5 yaş aralığında günde en fazla 1 saat ekran süresi önerilmektedir. Dünya Sağlık Örgütünün önerisi de benzerdir. Yaz tatili çocukları yeniden doğayla etkileşime geçirmek ve odak noktalarını ekrandan uzaklaştırmak için iyi değerlendirilmelidir. Ekran süreleri sınırlanmalı ve ekran/teknoloji içermeyen zamanlar ve etkinlikler planlanmalıdır.
Özellikle 8. veya 12. Sınıftaki çocuklar için yani sınavlara hazırlanan öğrenciler için eksik konuların telafi edilmesi, zayıf yönlerin güçlendirilmesi gerekir. Bu konuda çocuğun ve ailenin gayreti yeterliyse bu süreci planlayarak kendileri yönetebilirler, değilse uzman desteği almaları gerekir.
Son yıllardaki merkezi sınavlarda okuduğunu anlama, analiz, sentez ve yorumlama becerileri daha önemli hale gelmiştir. Nitelikli kitapları içeren bir okuma alışkanlığı çocuklara çok büyük faydalar sağlar. Çocuklara kitap okumayı sevdirmek önemlidir ve yaz tatilleri bunun için iyi bir fırsattır. Bunun için de çocuğun yaşına ve gelişimine uygun kitapların seçilmesi ve çocukların ilgili oldukları konularda kitaplar alınması, önemlidir. Ayrıca, ebeveynlerin kitap okuma alışkanlıklarıyla çocuklara model olması gerekir.
Araştırma sonuçları yaz tatilinin, çocuklar için bazı olumsuz sonuçlarının da olabileceğini göstermektedir. Mesela 3588 çocuğun katılımıyla gerçekleştirilen beş yıllık boylamsal bir araştırma çocukların yaz tatilinde, okulların açık olduğu döneme göre daha fazla kilo aldıklarını göstermektedir (Moreno, Johnston ve Woehler, 2013). Yaz tatilinin çocuklar üzerindeki olumsuz etkilerinden bir diğeri de tatil sürecinde çocuklarda yaşanan öğrenme kayıplarıdır. Araştırmalar yaz tatili sürecinde çocukların matematik başarılarında, heceleme ve okuma becerilerinde (Hayes, 2013; Paechter vd., 2015) gerilemeler olduğunu göstermektedir. Cooper vd., (1996), yaptıkları araştırmada yaz tatilinin çocukların öğrendikleri bilgilerin onda biri düzeyinde öğrenme kayıplarına yol açtığını belirtmektedir. Ülkemizde 9. sınıf öğrencisi 191 çocuğun katılımıyla yapılan bir araştırmanın sonucunda öğrencilerin yaz tatilinde matematik, edebiyat ve İngilizce derslerinde öğrenme kaybı yaşadıkları görülmüştür (Sezgin, Erdoğan ve Dağ, 2020).
Bu öneri listesini uzatmak mümkün fakat hepsinden önemlisi çocukların, çocukluk sevincini ve neşesini doyasıya yaşayacakları bir yaz tatili geçirebilmesidir. Umarım tüm çocukların böyle bir imkânı olur. Umarım çocuklar yeniden çocuk olabilirler. Sevgili çocuklara ve değerli öğretmenlerimize güzel bir yaz tatili dilerim.
Vesselam…
