İnsanı fikren besleyen, zihnen donatan ve ona geniş ufuklar açan kültür taşıyıcıları kitaplar, dergiler ve gazetelerdir. Radyolar ve televizyonlar da bunlara eklenmelidir. Tabii ki her kitap, dergi, gazete, radyo ve televizyonu kastetmiyoruz. İyi niyetle hazırlanan, emek verilen, insanı irfanla yoğuran çalışmalar saygıdeğerdir, unutulamaz.
Çocuk dergilerini saymazsam ilk okuduğum fikir, sanat, ilim ve edebiyat dergilerinden çok istifade ettiğimi söylemeliyim. Dolayısıyla dergi kurucularının üstümüzde hakkı var. Gençlik yıllarında takip ettiğim dergiler Hisar, Türk Edebiyatı, Pınar ve Köprü’ydü. Daha sonra bu dergilere başka mecmualar da katıldı. Bizim nesil kitaba, dergiye ve gazeteye para ayırırdı. Zira biz bu yayınlarla beslenirdik.
Bugünlerde editörlüğünü Ahmet Şahin’in yaptığı Milliyetçi Fikir Dergiciliği kitabını okuyorum. Bilge Kültür Sanat’tan çıkan eserin “Ön Söz”ündeki şu tespit mühim: “Süreli yayınlar içerisinde yer alan dergiler, yalnızca haber vermekle sınırlı olmayan; fikir, sanat, edebiyat, kültür ve siyaset gibi alanlarda çok katmanlı bir entelektüel içerik sunan zengin mecralardır.” Dergilerin bu yönüyle, dönemin fikir ikliminin nabzının attığı merkezi alanlar olduğu vurgulanırken, “Türkiye’de düşünce tarihinin oluşumu ve dönüşüm süreci düşünüldüğünde, fikir dergileri yalnızca birer bilgi kaynağı değil, aynı zamanda fikir hareketlerinin doğduğu, şekillendiği ve yayıldığı zeminler olarak karşımıza çıkmaktadır.” deniliyor.
Ülkemizde yayımlanan ilk Türkçe dergilerden bahsedilirken farklı dünya görüşlerine mensup aydınların, yazarların, edebiyatçıların yayımladıkları mecmualardan da özlü biçimde söz ediliyor. Kitapta ele alınan mecmualar arasında, bilinen, duyulan ve etkisi yüksek dergiler olduğu gibi adını ilk defa duyduklarımız da vardır. İbrahim Daş’ın makalesi, “Ümid Mecmûsı’na Dair” adını taşıyor. Dergide şiir ve yazıları yer alanlar arasında Faruk Nafiz Çamlıbel, Nâzım Hikmet Ran, Halide Nusret Zorlutuna, Halit Fahri Ozansoy, Orhan Seyfi Orhon, Yusuf Ziya Ortaç, Necmettin Halil Onan, Vâlâ Nurettin, İbrahim Alâattin Gövsa da bulunuyor. Badiye dergisi araştırmasını gerçekleştiren Sena Baykal. Bu metinlerde dergilerde imzası görülen ediplerin isimlerinin yanı sıra muhtevalarına ve tesir alanlarına da temas ediliyor. “Diyarbakır’dan Yükselen Ses: Küçük Mecmua Dergisi”ni inceleyen Mirza Polat. Bilindiği gibi, fikir hayatımızda seçkin yeri olan bu dergiyi çıkaran Ziya Gökalp’tir. Ahmet Ağaoğlu’nun Ankara’dan maddi destek bulduğu haftalık dergi, sadece bölgede okunmakla kalmamış, başta İstanbul ve Ankara olmak üzere Türkiye’nin birçok yerinde de takip edilmiştir.
Küçük Mecmua’da, Anadolu’nun düşman işgalinin kurtuluşuna dair şiirler ve nesirler de yayımlanır. Ziya Gökalp’in “Ak Destan”ı bunlardan biridir ve bir kıtası şöyledir: “Dinleyin kardeşlerim, bu Ak Destanı!/Rahman bir fiskeyle ezdi şeytanı./Kurtardı Yunan’dan esir vatanı…/Bundan sonra artık sulh yakındır,/Sulhu yapan bil ki ancak akındır…” Dergide vatan sevgisi ve kahramanlık duygularının yanı sıra sosyal ve kültürel alanda değerli metinler de yer almıştır.
Çınaraltı dergisini yıllar önce incelemiştim. Necati Tonga’nın makalesinde Çınaraltı’nın milliyetçi düşünce çizgisindeki yeri ve edebiyatımızda kattığı değerler etraflı bir şekilde yansıtılıyor. Bu mecmuanın kurucuları Yusuf Ziya Ortaç ve Orhan Seyfi Orhon. Üç dönemi bulunan Çınaraltı’nın şair ve yazar kadrosu içinde bulunanlardan bazıları şunlardır: Orhan Seyfi Orhon, Yusuf Ziya Ortaç, Edip Ayel, Ali Canip Yöntem, Halide Nusret Zorlutuna, Şükûfe Nihal, Hüseyin Namık Orkun, Peyami Safa, Nihal Atsız, Zeki Velidi Togan, İbnülemin Mahmud Kemal İnal, Enver Behnan Şapolyo, Ahmet Caferoğlu, Faruk Nafiz Çamlıbel, Halit Fahri Ozansoy, Fazıl Ahmet Aykaç, Halil Nihad Boztepe, İsmail Hâmi Danişmend, Zeki Ömer Defne, M. Kaya Bilgegil, Yusuf Atılgan. Tarık Buğra, Mehmet Çınarlı ve Gültekin Sâmanoğlu, Son üç isim dikkatimizi çekiyor. Zira Hisar’ı çıkaracak olan ekibin içindedirler. Çınaraltı, yeni bir doğumu müjdelemektedir ve bu gerçek, kitapta şöyle ifade ediliyor: “Cumhuriyet dönemi Türk şirinini önemli edebî gruplarında olan Hisar Topluluğu’nun oluşumunda Çınaraltı mecmuasının rolü büyüktür. Hisar Topluluğu’nun meşhur isimleri Mehmet Çınarlı, İlhan Geçer, Yahya Benekay, Gültekin Sâmanoğlu, Mustafa Necati Karaer ilk şiirlerini Çınaraltı’nda yayımlamış ve mecmua çevresinde oluşan edebî muhitin genç kadrosu içerisinde yer almışlardır. Denilebilir k; Hisar Topluluğu’nun zeminini gerek fikir gerekse sanat anlayışı bakımından Çınaraltı mecmuası oluşturturmuştur.” Kitaptaki diğer Türkçü-Milliyetçi dergiler ve bunları inceleyen yazarlar şöyle: Türk Amacı (Ahmet Şahin-Ali Gezginci), Toprak (Mehmet Güldal), Millî Yol (Ömer Burak Sert), Millî Işık (Sena Baykal), Türk Yolu (Mehmet Kürşad Yavan). Fikir hayatımızın şekillenmesinde ve canlanmasında büyük tesirleri olan eski dergilerimizin araştırılması, incelenmesi büyük önem taşıyor. Bugün düşünce dünyamızın dününü merak edenler ve bugünle mukayese etmek isteyenler, Milliyetçi Fikir Dergiciliği kitabını okumalıdır. Kendisinden yeni eserler beklediğimiz Ahmet Şahin’e ve kitapta emeği geçen yazarlarımıza teşekkür ediyoruz.
