Tarih boyunca insanlık, adalet kavramını anlamak ve uygulamak için çetin imtihanlardan geçmiştir. Toplumsal ilişkilerin en temel yapı taşı olan aile, aynı zamanda hak ile batılın, doğru ile yanlışın en keskin biçimde ayrıştığı bir potadır. Kur’an-ı Kerim’in kıssalar okyanusunda, insanlık tarihinin en sarsıcı ve ilk evlatlıktan reddetme tablosu Hz. Nuh’un hikâyesinde karşımıza çıkar.

Tufan suları dağları aşarken Hz. Nuh’un gemiye binmeyen oğluyla arasında geçen o yürek yakan diyalog, asırlar ötesinden bugünümüze çok derin bir adalet ve sorumluluk dersi fısıldar:

“Ey Nuh! O kesinlikle senin ailenden değildir. Çünkü o kötü bir iş işlemiştir; öyleyse hakkında bilgin olmayan şeyi Benden isteme.” (Hûd, 46)

Kan Bağının Ötesinde Bir Hakikat

Yüzyıllardır babadan oğula geçen unvanlar, soy kütükleri ve kan bağı, insan toplumlarının ana omurgasını oluşturmuştur. Ancak Kur’an, bu ayetle çok çarpıcı ve ezber bozan bir sınır çizer: Biyolojik bağ, hakikat ve inanç bağıyla desteklenmediğinde tek başına bir anlam ifade etmez.

Hz. Nuh bir peygamber babaydı. Evladının kurtuluşu için canını ortaya koymuş, tufanın dehşeti karşısında bir baba yüreğiyle ona, “Yavrucuğum, bizimle bin” diye seslenmişti. Fakat o evlat, babasının inancını, davasını ve ahlaki yolunu reddetmişti.

Sadece soydan gelmek, kişinin ahlaki ve manevi mesuliyetten muaf tutulması için yeterli bir kalkan değildi. İlahi irade, Hz. Nuh’a bu gerçeği hatırlatarak onun “kendi ailesinden olmadığını” bildirdi. Çünkü aile olmak, sadece aynı kandan gelmek değil; aynı ideali, aynı erdemi ve aynı yolu paylaşmaktı.

“Hiçbir Günahkâr Başkasının Günahını Yüklenmez”

Bugün modern hukukta da evrensel bir ilke olan bireysel sorumluluk, Kur’an’ın pek çok ayetinde açıkça vurgulanır. Fâtır suresi 18. ayette (En’âm 164, İsrâ 15, Zümer 7 ve Necm 38 gibi pek çok ayette) zikredildiği üzere:

“Hiçbir günahkâr başkasının günahını yüklenmez.”

Ancak ne yazık ki günümüz insanı, teoride kabul ettiği bu evrensel ilkeyi pratikte sıklıkla çiğner. Toplumsal reflekslerimizin önemli bir kısmı, kişileri kendi iradeleriyle yaptıklarından değil; ailelerinin, çocuklarının veya akrabalarının hatalarından ötürü yargılama eğilimindedir.

Birinin babasının, kardeşinin veya evladının işlediği bir suç ya da hata, toplumsal bir damgalama aracı olarak o kişinin üzerine yapıştırılır. Oysa bu yaklaşım, adaletin temel ruhuna vurulmuş en büyük darbelerden biridir.

Suçu ve Sorumluluğu Bireyselleştirmek

Bir kişi, evladı dahi olsa onun yanlışını tasvip etmiyor, arkasında durmuyor, onu savunmuyor ve işlediği kötülüğe ortak olmuyorsa evladının suçundan dolayı onu sorumlu tutmak adalet değil, olsa olsa zulümdür.

Hz. Nuh, evladı inkâr ve tuğyan yolunu seçtiğinde onu kurtarmaya çalışmış, bir baba olarak yüreği yanmış; ancak onun isyankâr tavrını tasvip etmemiş ve nihayetinde ilahi adalete teslim olmuştur.

İnsan olarak bize düşen de budur: Akrabalık bağlarını veya soy kütüklerini insanları peşinen suçlu ya da masum ilan etmenin aracı hâline getirmemek.

Vicdanın ve Adaletin Aynası

İnsanlık tarihinin bu ilk evlatlıktan reddetme tablosu, bize aile bağlarını ele alırken ilahi bir perspektif sunar. İnsanları yalnızca kendi iradeleri, tercihleri ve eylemleri üzerinden değerlendirmek zorundayız.

Aksi takdirde, başkalarının günahını başkalarına yükleyerek kendi ellerimizle kurduğumuz bu adaletsiz düzen, en çok masum insanları ezmeye devam edecektir.

Unutmayalım ki gerçek adalet, insanlara soylarına veya taşıdıkları etiketlere göre değil; hakikatlerine, duruşlarına ve yaptıklarına göre değer vermekten geçer.