İstanbul’un Beyoğlu ilçesine bağlı tarihî Hasköy semtinde konumlanan yaklaşık 500 yıllık Piri Paşa Hamamı, kapsamlı restorasyon çalışmalarının ardından çağdaş bir sanat galerisine dönüştürüldü. Osmanlı mimarisinin görkemli mirasını günümüze taşıyan bu tarihî mekân, 38 usta sanatçının eserlerinin yer aldığı “İçimdeki Sessizlik” başlıklı açılış sergisiyle kapılarını sanatseverlere ve kültür meraklılarına yeniden açtı.
İstanbul’un Haliç kıyısındaki kadim yerleşim yerlerinden biri olan Hasköy, tarih boyunca farklı kültürlerin, inançların ve toplumsal yaşam biçimlerinin kesişim noktası olma özelliğini korumuştur. Bu zengin coğrafyanın mimari incilerinden biri olan Piri Paşa Hamamı, inşa edildiği 16. yüzyıldan itibaren semtin sosyal mimarisinde merkezi bir role sahip olmuştur. Yüzyıllar boyunca mahalle kültürünün, gündelik yaşam ritimlerinin ve toplumsal dayanışmanın odağında yer alan hamam yapısı, dönemin mimari estetiğini ve mühendislik birikimini yansıtan en özgün örnekler arasında kabul edilir.
HASKÖY’ÜN KALBİNDE BEŞ YÜZYILLIK BİR KÜLTÜR MİRASI
Zamanın tahribatı, kentleşme dinamiklerinin değişmesi ve işlevsel dönüşümler nedeniyle uzun süre atıl kalan ya da amacına uygun kullanılmayan yapı, DEMSA Group tarafından yürütülen titiz bir restorasyon projesiyle yeniden ayağa kaldırıldı. Aslına sadık kalınarak gerçekleştirilen koruma ve tamirat çalışmaları sonucunda mekân, "Dem Art Gallery" ismiyle İstanbul’un kültür ve sanat haritasına kazandırıldı. Bu dönüşüm, yalnızca fiziksel bir yenilenmeyi değil, aynı zamanda tarihî bir hafızanın günümüzün estetik anlayışıyla yeniden buluşmasını temsil ediyor.
16. YÜZYILDAN GÜNÜMÜZE UZANAN DÖNÜŞÜM YOLCULUĞU
Osmanlı devri yazılı kaynaklarında ve arşiv belgelerinde çoğunlukla “Hamam-ı Cedid” (Yeni Hamam) adıyla anılan Piri Paşa Hamamı, köklü geçmişiyle İstanbul’un vakıf kültürünün kıymetli örneklerindendir. Yapılış tarihi 16. yüzyılın başlarına kadar uzanan eser, 1766 tarihli İstanbul Vakıf Hamamları Kayıtları’nda da detaylı biçimde belgelenmiştir. Yapı, özgün kullanım süreci boyunca sadece insanların temizlik ihtiyaçlarını karşıladığı bir mekân olmanın çok ötesine geçmiş; mahalle sakinlerinin bir araya geldiği, haberleştiği, kutlamalar yaptığı ve toplumsal bağlarını güçlendirdiği bir sosyalleşme platformu vazifesi görmüştür.
Zaman içerisinde kentsel ihtiyaçların değişmesi ve geleneksel hamam kültürünün zayıflamasıyla birlikte yapı özgün işlevini yitirmiştir. Cumhuriyet dönemi ve sonrasında farklı ticari amaçlarla kullanılan, hatta bir dönem konfeksiyon atölyesine dönüştürülerek iç mekân bütünlüğü zedelenme tehlikesi geçiren yapı, nihayet başlatılan uzman restorasyonuyla özgün kimliğine kavuşturulmuştur. Geçmişte suyun ve buharın arındırıcı gücü etrafında toplanan insanlar, bugün aynı kubbenin altında sanatın birleştirici ve düşünceyi derinleştiren atmosferinde buluşmaktadır.
“İÇİMDEKİ SESSİZLİK” SERGİSİ VE SANATSAL ÇEŞİTLİLİK
Dem Art Gallery’nin kapılarını sanatseverlere açtığı ilk etkinlik olma taşıyan “İçimdeki Sessizlik” sergisi, deneyimli küratör Erkan Doğanay’ın yönetiminde hazırlandı. Türkiye çağdaş sanatının farklı dönemlerini ve üslup arayışlarını temsil eden 38 sanatçıyı bir araya getiren sergi, geniş bir kuşak yelpazesine yayılıyor. Türk resim ve heykel sanatının duayen isimleri ile orta ve genç kuşak temsilcilerinin yapıtları, mekânın tarihî dokusuyla organik bir diyalog kuruyor.
Sergide Kuzgun Acar’ın biçimsel form arayışları, Selma Gürbüz’ün masalsı ve imgesel dünyası, Seyhun Topuz’un soyut heykeltıraşlık anlayışı, BUBİ’nin malzeme odaklı özgün yüzey çalışmaları, Mustafa Horasan’ın figüratif dışavurumculuğu, Ahmet Yeşil’in ritmik çizgi katmanları ve Mehmet Güler’in tuval üzerindeki güçlü kompozisyonları aynı çatı altında sergileniyor. Farklı disiplinlerden, tekniklerden ve gereçlerden beslenen bu çalışmalar; resim, heykel, rölyef ve enstalasyon gibi çeşitlilik gösteren anlatım olanaklarıyla ziyaretçilere son derece zengin bir görsel deneyim sunuyor.
OSMANLI HAMAM MİMARİSİ İLE ÇAĞDAŞ SANATIN BULUŞMASI
Dem Art Gallery’nin en belirleyici özelliklerinden biri, sergileme tasarımının tarihî mimariyle kurduğu doğrudan ilişkidir. Tipik bir Osmanlı hamam plan şemasına sahip olan yapıda yer alan soyunmalık, ılıklık, sıcaklık, halvet hücreleri ve külhan gibi bölümler, özgün mimari nitelikleri korunarak modern sergi alanlarına dönüştürülmüştür. Yüksek kubbeler, ışık gözleri (filgözü), mermer kurnalar, göbek taşı ve taş duvarlar; çağdaş sanat eserleri için alışılagelmiş "beyaz küp" galeri mekânlarından çok farklı, büyüleyici ve karakteristik bir fon oluşturmaktadır.
Ziyaretçiler, sergilenen tabloları ve heykelleri incelerken aynı zamanda yüzyılların izini taşıyan taş ve mermer işçiliğini, kubbe mimarisinin akustiğini ve ışık oyunlarını deneyimleme olanağı buluyor. Tarihî hamamın otantik atmosferi ile modern sanatın yenilikçi dili arasında kurulan bu denge, İstanbul’un tarihî mirasını koruyarak yaşatma yöntemleri açısından da nitelikli bir model oluşturuyor.
KENT HAFIZASI VE KÜLTÜREL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK
Tarihî kent dokularının korunmasında yalnızca fiziki yapıyı tamir etmek yeterli olmamakta, yapının kent yaşamı içerisinde işlevsel kılınması gerekmektedir. Piri Paşa Hamamı’nın bir sanat galerisi olarak yeniden yapılandırılması, Beyoğlu ve Hasköy bölgesinin kültür-sanat rotasına yeni ve güçlü bir ivme kazandırıyor. Tarihî kentsel alanların dönüştürülerek yeniden hayata katılması, hem yerel topluluğun hafızasını canlı tutmakta hem de bölgenin nitelikli ziyaretçi çekmesine katkı sağlamaktadır.
Dem Art Gallery’deki “İçimdeki Sessizlik” sergisi, 25 Eylül – 15 Kasım 2026 tarihleri arasında Hasköy’deki bu özel mekânda pazartesi günleri hariç her gün ziyaret edilebilecek. İstanbul’un tarihî ve sanatsal zenginliğini aynı anda tecrübe etmek isteyen tüm sanatseverler için mekân, Hasköy kıyısında keşfedilmeyi bekleyen önemli bir durak niteliği taşıyor.
PİRİ PAŞA HAMAMI'NIN BİLİNMEYEN TARİHİ
Aksaraylı Bir Sadrazamın Mirası: Hamama adını veren Pîrî Mehmed Paşa, Aksaray menşeili köklü bir Osmanlı devlet adamıdır. Yavuz Sultan Selim döneminde sadrazamlık makamına getirilmiş, Kanunî Sultan Süleyman’ın saltanatının ilk yıllarında da bu görevini sürdürmüştür.
Hasköy’ün İmarına ve Gelişmesine Öncelik Etti: Ünlü seyyah Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde belirttiğine göre Pîrî Mehmed Paşa, Hasköy semtinde evler, mescit, mektep ve hamam yaptırarak bölgenin bayındır hale gelmesine ve kentsel bir yerleşim yeri olarak gelişmesine öncülük etmiştir. Beş Asırlık Tarihî Arka Plan: Hamamın kuruluş tarihi 16. yüzyılın ilk çeyreğine dayanmaktadır. Dönemin arşiv belgelerinde ve eski İstanbul vakfiyelerinde sıklıkla “Hamam-ı Cedid” (Yeni Hamam) ismiyle kayıt altına alınmıştır.
1614 Tarihli Arşiv Kayıtlarında Onarım Belgeleri: Osmanlı mahkeme (şer’iyye) sicillerine yansıyan belgelere göre, 1614 yılında hamamın kubbelerinde, aydınlatma camlarında ve su taşıma yollarında meydana gelen hasarlar tespit edilmiş ve esaslı bir tamirat için 7.000 akçelik bir bütçe hesaplanarak onarımı gerçekleştirilmiştir.
Üretim Atölyesinden Sanat Galerisine: Yapı, 20. yüzyılda asli işlevini yitirdikten sonra uzun yıllar boyunca üretim ve depolama alanı olarak kullanılmış, bir dönem konfeksiyon atölyesi hizmeti görerek endüstriyel kullanımın getirdiği yıpranmalara maruz kalmıştır.
Günümüzde Sanatla Yaşayan Mekân: Yüzyıllar boyunca bölge halkına temizlik ve sosyalleşme mekânı olarak hizmet verdikten sonra atıl kalan tarihî hamam, geçirdiği nitelikli restorasyonun ardından bugün Dem Art Gallery çatısı altında sergiler, panel ve sanatsal etkinliklerle kültür dünyasını ağırlamaktadır.
BİR DÖNEM KONFEKSİYON ATÖLYESİYDİ
İstanbul Hasköy’ün simgelerinden tarihî Piri Paşa Hamamı, yüzyıllarca bölge halkına hizmet vermiştir. Özgün işlevini yitirdikten sonra bir süre konfeksiyon atölyesi olarak kullanılan bu kadim yapı, bugün titizlikle restore edilerek Dem Art Gallery adıyla sanatseverleri ağırlamaktadır. Geçmişin nostaljik atmosferini çağdaş sanatla buluşturan mekân, kültürel mirası yaşatmaya devam ediyor.
