Afyon’da yaşanan vahşet karşısında herkes haklı olarak öfkeli, herkes failin kim olduğunu, nasıl bir insan olduğunu ve bu cinayeti neden işlediğini konuşuyor. Oysa üzerinde daha fazla düşünmemiz gereken bir mesele var: Biz neden her geçen gün daha fazla şiddetin, vahşetin ve insanlık dışı davranışların konuşulduğu bir topluma dönüşüyoruz?

Bir katilin hikâyesine odaklanıp onun şahsında bütün meseleyi açıklamaya çalışmak, belki vicdanımızı geçici olarak rahatlatır. Ancak asıl soruyu cevapsız bırakır: İnsanları bu kadar acımasızlaştıran, merhametten uzaklaştıran, başkasının hayatına kıymayı sıradanlaştıran toplumsal iklim nasıl oluşuyor?

Elbette her suçun sorumlusu onu işleyendir. Hiçbir toplumsal gerekçe cinayeti meşrulaştıramaz, hiçbir sistem bireyin sorumluluğunu ortadan kaldıramaz. Fakat bireysel sorumluluğu kabul etmek, toplumsal sorumluluğu görmezden gelmemizi gerektirmez.

Çünkü insan, içinde yaşadığı düzenden bağımsız değildir. Aileden eğitime, ekonomiden kültüre, medyadan siyasete kadar her unsur insanın karakterinin ve değer dünyasının oluşumunda rol oynar.

İnsan nasıl bir düzenin içinde yetişirse, o düzenin izlerini taşır.

Bugün ABD ve Avrupa'da sıkça duyduğumuz seri cinayet, toplu katliam ve akıl almaz şiddet haberlerinin benzerlerinin kendi coğrafyamızda da karşımıza çıkması üzerinde ciddi biçimde düşünmeliyiz. Elbette her ülkenin toplumsal şartları farklıdır. Ancak insanı yalnızlaştıran, aile bağlarını zayıflatan, tüketimi hayatın merkezine yerleştiren, başarıyı güç ve parayla ölçen, ahlakı bireysel tercihe indirgeyen anlayışların sonuçlarını sorgulamadan bu gidişatı anlayamayız.

Mesele yalnızca kanunların yetersizliği değildir. Kanun suçluyu cezalandırabilir; fakat tek başına vicdan inşa edemez. Güvenlik tedbirleri cinayeti önleyebilir; fakat tek başına merhametli bir toplum meydana getiremez. Teknoloji hayatı kolaylaştırabilir; fakat insanın ruhundaki boşluğu dolduramaz.

Bugün ihtiyacımız olan şey, yalnızca daha fazla güvenlik önlemi değil, daha fazla insanlık; yalnızca daha ağır cezalar değil, daha güçlü bir ahlak ve sorumluluk bilincidir.

İşte tam bu noktada nizam meselesini konuşmak zorundayız.

Çünkü nizam, yalnızca devletin nasıl yönetileceği veya kurumların nasıl işleyeceği meselesi değildir. Nizam aynı zamanda insanın neye değer vereceğini, neyi doğru kabul edeceğini, başkasına nasıl davranacağını ve hayatı hangi ölçülerle yaşayacağını belirleyen bir değerler bütünüdür.

İslam'ın nizam anlayışı tam da bu noktada yeniden düşünülmelidir.

İslam, insanı yalnızca ekonomik bir varlık, tüketici veya sistemin bir parçası olarak görmez. İnsanı Allah'ın yarattığı, canı dokunulmaz, onuru korunması gereken bir kul olarak ele alır. Adaleti, merhameti, kul hakkını, aileyi, dayanışmayı ve sorumluluğu hayatın merkezine yerleştirir.

Kur'an'ın şu uyarısı, bugün üzerinde yeniden düşünmemiz gereken temel bir ilkedir:

"Kim bir canı, bir can karşılığı veya yeryüzünde bir bozgunculuk olmaksızın öldürürse, bütün insanları öldürmüş gibi olur. Kim de bir canı kurtarırsa bütün insanları kurtarmış gibi olur." (Mâide, 5/32)

Bu ayet, insan hayatının ne kadar büyük bir değer taşıdığını ortaya koymaktadır.

Resûlullah'ın (s.a.v.) şu hadisi de toplumsal ahlakın temelini hatırlatır:

"Sizden biri kendisi için istediğini kardeşi için de istemedikçe iman etmiş olmaz." (Buhârî, Îmân, 7; Müslim, Îmân, 71)

İşte insanı insan yapan anlayış budur: Başkasının acısını kendi acısı gibi hissedebilmek, başkasının hakkını kendi hakkı kadar koruyabilmek ve gücü eline geçirdiğinde zulmetmek yerine adaleti ayakta tutabilmek.

Bugün sosyal ve siyasi hayatımızın üzerinde biriken enkazı görmezden gelemeyiz. Ailelerin dağıldığı, gençlerin yalnızlaştığı, çocukların şiddet görüntüleriyle büyüdüğü, insanların birbirine güvenini kaybettiği bir toplumsal iklimde yalnızca münferit olayları konuşarak bir yere varamayız.

Bir cinayetten sonra katili konuşmak kolaydır; asıl mesele, o cinayetin yaşanmasına zemin hazırlayan toplumsal sorunları cesaretle sorgulayabilmektir.

Artık kendimize şu soruyu sormalıyız: Nasıl bir toplum, nasıl bir insan ve nasıl bir gelecek istiyoruz?

Daha çok tüketen ama daha az paylaşan bir toplum mu? Daha çok kazanan ama daha az merhamet eden bir insan mı? Teknolojik olarak ilerleyen ama vicdanen gerileyen bir medeniyet mi?

Yoksa adaletin güce, merhametin çıkara, ahlakın menfaate kurban edilmediği bir hayat mı?

Bizim ihtiyacımız, insanı merkeze alan, insanın yaratılışına ve fıtratına uygun, adalet ve merhameti esas kabul eden bir toplumsal anlayıştır.

Bu nedenle yönümüzü yeniden Kur'an'ın ahlakına, Resûlullah'ın örnekliğine ve İslam'ın adalet, merhamet ve sorumluluk esaslarına çevirmek zorundayız.

Çünkü mesele yalnızca katilleri yakalamak değil, insan hayatını kutsal bilen bir toplum inşa etmektir. Mesele yalnızca suçla mücadele etmek değil, iyiliğin, merhametin ve adaletin hâkim olduğu bir hayatı yeniden kurmaktır.

Toplumsal enkazın altında kalan insanı kurtarmak istiyorsak, önce insanı bu enkazın altına iten anlayışları sorgulamalıyız.

Ve artık şu gerçeği yüksek sesle konuşmalıyız:

İnsanı tüketen, vicdanı aşındıran ve merhameti zayıflatan bir düzenin yerine; insanı yaşatan, adaleti ayakta tutan, ahlakı ve kulluk bilincini esas alan İSLAM NİZAMINI yeniden düşünmekten başka çıkış yolu arayamayız.