Dîğer taraftan, o listeye ilâve edilecek başka isimler var: En başta Ali Fethi Okyar… Kezâ Mustafa İsmet İnönü, Org. Ali Fuad Erden… Ve kim bilir daha kimler? (Meselâ -Alliance Israélite yetiştirmesi- Celâl Bayar, acabâ hangi Locaya kayıdlıydı?)
Âzâ olduğu hâlde Iacovella’nın listesinde bulunmıyan üç isme (Kâzım Nâmi, Mustafa Kemâl, Ali Fethi), Kâzım Nâmi’nin şahâdetiyle vâkıfız. Evvelâ kendisi… Çünki o da listede bulunmuyor. Mason Üstâdı Seyhun Tunaşar’ın onun hakkında verdiği aşağıdaki mâlûmâtın kaynağı, doğrudan kendisi olsa gerekdir:
“Tekrisi: 01.03.1906 – Selanik Macedonia Rizorta Locası, Tebenni: İstanbul’da Ziya-ı Şark Locası, 1923’te İzmir’de yeni kurulan Güneş Locası’nın kurucu Üstad-ı Muhteremi.” (Seyhun Tunaşar, “Cumhuriyetimize Damgasını Vurup Ebedî Maşrık’tan Bizi İzleyen Kardeşlerimiz ile Atatürk ve Türk Devrim Kronolojisindeki Yerleri”, Mimar Sinan, 2002, sayı 126, s. 16. Locanın ismindeki “Risorta” kelimesi, Tunaşar tarafından “Rizorta” imlâsıyle kaydedilmiştir.)
Kâzım Nâmi’nin şahâdeti, şöyle bir râvî silsilesiyle bize ulaşıyor: Kâzım Nâmi Duru g Osman Zeki Koylan g Üstâd-ı Âzam Şekûr Okten g Yüksek Dereceli Mason Üstâdı, Atatürk ve Masonluk kitabının müellifi Tamer Ayan…
Ankara’daki Cumhuriyet Mahfili: “Devletin ve Hük̃ûmetin masonik kal̃bi”
Devlet mêmuru olduğunu bildiğimiz, fakat bu sıfatla ne gibi mevk̆ilerde bulunduğuna vâkıf olmadığımız Osman Zeki Koylan, (“Hâtıra Defterimden” başlıklı makâlesinde naklettiğine nazaran) 1932’de İzmir’den Ankara’ya nakletmiş ve bu 1930’lu seneler zarfında, Cumhuriyet Mahfili’ne “ziyâretçi âzâ” sıfatıyle, hattâ “âmil âzâdan daha muntazam devâm etmiş, hiçbir celseyi kaçırmamıştır”.
15 Kasım 1925'te têsîs edilen 48 numaralı işbu Cumhuriyet Mahfili (Ergin Koparan 2012/156: 20), Tamer Ayan’ın tâbiriyle (2008: 302) “Devletin ve Hükûmetin masonik kalbi mâhiyetindeki” bir Mahfil veyâ Locadır. 1930’lu senelerde, âzâ mevcûdu, 300’ü geçmişti. (Üstâd-ı Âzam Kemalettin Apak 1958: 114) Aynı zamânda Türk Yükseltme Cemiyeti Ankara Şûbesi merkezi de olan lokali (mâbedi), Kızılay’da, Güven Parkı’nın yanında, Millî Müdâfaa Caddesi ile G. M. K. Bulvarı’nın kesiştiği köşede idi. (1966-1967’de, Masonluğun karârg̃âhı olduğunu bildiğimiz bu binâyı orada görmüş, ibretle incelemiştik.) Bilâhare yıkıldı; yerinde inşâ edilen binâda uzun seneler Yeni Karamürsel mağazası faâliyet gösterdi.
(Ergin Koparan, “Ankara Cumhuriyet Locası”, Mimar Sinan, 2012/156: 22)
Kâzım Nâmi Duru ve Osman Zeki Koylan’ın da müdâvimi oldukları Cumhuriyet Mahfili’nin Kızılay’daki mâbedi… Binâ, aynı zamânda, Türk Yükseltme Cemiyeti / Türkiye Büyük Meşrik̆i Ankara Şûbesi merkeziydi… Üstâd-ı Âzam Tıb Prof. Dr. Mim Kemal Öke’nin ifâdesine nazaran, “Ebedî Şef”, “bu binâya her yıl üç bin lira yardım ediyor, memleketimizi ziyarete gelen tanınmış bazı şahsıyetleri bu lokalda kabul ve ziyaret ediyordu.” Bu mâlî yardıma, “Millî Şef” de devâm etmiştir… (“Mâvî Locaların”, 1948’de, kısmî ve muvâzaalı “hâl-i nevm”den çıkarak alenen faâliyete geçmesi de “Millî Şef”in teşvîk̆iyle olmuştu… -Ayan 2008: 386-)
***
Üstâd-ı Âzam Tıb Prof. Dr. Mim Kemal Öke’nin Türkiye Mason Derneği'nin 2 Nisan 1949'da İstanbul – Taksim'deki Fevkalâde Kongresinde îrâd ettiği uzun nutukta beyân ettiğine göre:
“Atatürk mason teşekkülü için çok büyük iltifatta bulunmuş, Ankara'daki binaya her yıl üç bin lira yardım etmişlerdir. Bugün başımızdakiler de aynı yardımlarda bulunmuşlardır. Atatürk, memleketimizi ziyarete gelen tanınmış bazı şahsiyetleri bu lokalde kabul ve ziyaret etmişlerdir.” (“Masonların ithamlara cevabları… Türkiye Mason Derneğinin dün yaptığı toplantı…” Cumhuriyet, 3.4.1949, ss. 1 ve 3. Bu nutuk, bilâhare, Türk Mason Dergisi'nin Ocak 1951 târihli birinci nüshasına dercedilmiştir.)
Mustafa Kemâl, “bir ‘Önlüksüz Mason’ değil, Nûruziyâ ile teşerrüf etmiş bir Masondur!”
Koylan, işte bu Cumhuriyet Mahfili lokalindeki temâsları esnâsında, hemşehrîsi Kâzım Nâmi’yle tanışmış, onunla ahbâb olmuş, sohbetleri esnâsında, ondan Macedonia Risorta günlerinin hâtıralarını da dinlemiştir. Selâniklilik bağına ve Mason Birâderliğine dayalı bu samîmiyet havası içinde, Kâzım Nâmi, “bir gün, Cumhuriyet Mahfili’nin salonunda sohbet ederlerken, kendisine, Selânik’te Yüzbaşı olduğu sırada, Kolağası Mustafa Kemâl, Belediye Doktoru Tevfik Rüştü ve Fethi [Ali Fethi Okyar] Beylerle İtalyan Obediyansına tâbi Locaya devâm ettiklerini söylüyor” ve şu yorumu yapıyor: “Mason olmuş, fakat karakteri bakımından devâm etmemiştir”… (Ayan 2008: 191-192)
Kâzım Nâmi’nin zikrettiği bu isimlerden, “Belediye Doktoru Tevfik Rüştü”, yukarıda da zikrettiğimiz gibi, Iacovella’nın listesinde yer alıyor:
“Rüşdü Tevfik, (doğum yeri) Çanakkale, (doğum târihi) 1882, (mesleği) Hekim, (tekrîs târihi) 21.04.1910”…
Kâzım Nâmi’nin verdiği bilginin bir başka mühim vechesi, mezk̃ûr üç Birâderiyle berâber Locaya devâm ettiğini ifâde etmesidir: Mustafa Kemâl’in tekrîs târihi 27 Eyl̃ûl̃ 1907 ve Tevfik Rüştü’nünki de 21 Nisan 1910 olduğuna göre, o, en az 1910 senesine kadar Loca’ya devâm etmiştir. Bundan sonrasında, Locasına devâm etmemiş, l̃âkin ondan istîfâ da etmemiş, ölünciye kadar ona sâdık kalmıştır. Bunun içindir ki Grande Oriente d’Italia’nın nâşiriefkârı Rivista Massonica, onu iftihârla sayfalarına dercederken:
“Mustafa Kemal Pascha Atatürk (1881 - 1934). Padre della Turchia moderna. Membro della L. ‘Machedonia Resorta et Veritas nel 1938.”
demekte, yânî istîfâ etmemiş olduğu için, onun, 1938’deki ölümünde, mezk̃ûr Locanın âzâsı bulunduğunu kaydetmektedir.
Biz, bu vesîkaya, 1970’li senelerde, Dictionnaire universel de la franc-maçonnerie isimli pek mühim bir Mason ansikl̃opedisi vâsıtasıyle vâkıf olmuş ve bu husûsta, rahmetli Kadir Mısıroğlu’nun Sebil mecmûasında iki sayfalık bir makâle neşretmiştik: “M. Kemâl Paşa'nın Masonluğuna Dâir Yeni Bir Vesîka”, Sebîl, 1 Aralık 1978, sayı: 153, ss. 12-13. (Prof. Daniel Ligou'nun idâresi altında têlîf edilmiş olan Dictionnaire universel de la franc-maçonnerie -Cihânşümûl Masonluk L̃ugati- isimli iki cildlik ansikl̃opedi -Paris: Éditions de Navarre et Éd. de Prisme, 1974, 2 tomes, 1500 p.- Fransa'da, hattâ bütün dünyâda farklı temâyülleri temsîl eden Mason Büyük Localarının katkısıyle hazırlanmış bir müşterek eserdir. “Türkiye'de Masonluk” maddesi, Sabataî Mason Üstâdı Mehmet Fuat Akev tarafından kaleme alınmıştır.) Bizden çok uzun seneler sonra, Tamer Ayan, İtalyan mecmûasının o sayfasını kitabına dercederek, bizim, vesîkanın aslına ulaşmamıza vesîle olmuştur. (Mustafa Kemâl’in Masonluğunu isbât eden ilk çalışmamız, 1977’dedir: “Tarih Boyunca Yahudiler ve Türkler Kitabının Tenkîdi”, Yeni Devir, 8-21 Aralık 1977, s. 4.)
Mason müellif Tamer Ayan, Mustafa Kemâl’in, Locasına devâm etmiyerek “gayr-i muntazam” hâle gelmesi mes’elesi hakkında şu masonî esâsı hatırlatıyor:
“…Atatürk, bir ‘Önlüksüz Mason’ değil, Nuruziya ile teşerrüf etmiş bir Mason’dur. Bir süre sonra devam etmeyerek gayrimuntazam olması veya istifa etmesi, onun Mason sıfatını geri almaz; sadece uykuya yatırır. Çünkü ‘Mason olunmayacağı, Mason doğulacağı’ kuralının devamı, ‘Mason doğanın, Mason öleceğidir.” (Ayan 2008: 181)
(Ayan 2008: 521)
İtalya Meşrik-ı Âzamı'nın nâşiriefkârı Rivista Massonica'nın Ocak 1973 târihli nüshasının 46. sayfasında, bütün dünyâ Masonluğunun kendileriyle iftihâr ettiği dört Mason şahsıyet…
“Mustafa Kemal Pascha Atatürk (1881 - 1934). Padre della Turchia moderna. Membro della L. ‘Machedonia Resorta et Veritas nel 1938. (“Asrî Türkiye'nin babası, 1938'de vefâtında, İtalyan Locası Machedonia Resorta et Veritas Locası'nın Âzâsı bulunmaktaydı” (Rivista Massonica, Vol. LXIV – VIII della nuovo serie, Gennaio 1973, N. 1, p. 46)
Macedonia Risorta, 1937'de Veritas Locası ile birleşerek Macedonia Risorta e Veritas ismini almıştır. (O târihlerde, bu iki Loca da, Yunanistan Meşrik-i Âzamı’na iltihâk etmiş olmalıdır…) İtalya Meşrik̆-i Âzamı’nın nâşiriefk̃ârı Rivista Massonica’nın Ocak 1972 târihli nüshasında (s. 46) ve muhtelif memleketlerdeki Mason neşriyâtında Mustafa Kemâl’in mensûb olduğu Locanın bu ikinci isimle zikredilmesi bu sebebledir.
