Kökleri kendi toprağına, kendi irfanına ve vahyin sahih pınarına değmeyen her söylem, rüzgâr önünde savrulmaya mahkûmdur. Bugün modern dünyanın insan hakları diye önümüze koyduğu metinlere baktığımızda, meselenin çoğunlukla bireyin devletten ya da toplumdan kopardığı talepler listesine sıkıştığını görürüz. Oysa “hak” dediğimiz ulvi kavram, sırtını sağlam bir ahlaki sorumluluğa ve “emanet” şuuruna dayamadığında ya kuru bir talepkârlığa dönüşür ya da elinde gücü tutanın kendi işine geldiği gibi eğip büktüğü kaygan bir zemine kayar.
Tam da bu noktada, kalemini hikmetle yoğuran, milletimizin mayasına ve manevî mirasına sadık bir tezle yazan Muhammed Işık, Payidar Akademi etiketiyle çıkan Hak ve Hikmet adlı eserinde çağımızın bu derin yarasına neşter vuruyor.
“Gönülden Dimağa, Akıldan Kalbe Esintiler ve Bozuk Satıh” gibi kitaplarıyla fikir dünyamızda zaten müstesna bir yer edinmiş olan yazar, bu çalışmasında Kur’ân kıssalarını çağdaş hukuk teorileri, insan hakları felsefesi ve medeniyet tasavvurumuzla buluşturuyor. Onun en kıymetli tarafı, modern kavramları ithal bir gözlükle kutsamak yerine; doğrudan vahyin kendi bütünlüğü ve irfan geleneğimizin kökleri üzerinden yeniden okuması, günümüzün hukuki ve toplumsal düğümlerine samimi bir ışık tutmasıdır.
Sayfaları çevirdikçe görüyorsunuz ki peygamber kıssaları, tozlu raflarda kalmış eski zaman masalları değildir. Her biri; iktidarın, mülkiyetin, adaletin ve hürriyetin sınandığı çağlar üstü birer imtihan ve irşat levhasıdır. Işık, okurunu bu hadiselerden ibret almaya çağırırken tarihi yalnızca “tekerrür” olarak görenlere Mehmet Âkif’in o yakıcı ve düşündürücü dizelerini hatırlatıyor:
“Târîh’i ‘tekerrür’ diye ta’rîf ediyorlar; Hiç ibret alınsaydı, tekerrür mü ederdi?”
Yazar, Hz. Âdem’den başlayıp Hz. Muhammed’in (s.a.v.) risalet mücadelesine uzanan ve nihayetinde İbn Haldun’un Umran Teorisi ile derinleşen geniş bir ufukta, peygamber kıssalarının bugünkü dünyamıza seslenen yüzünü şu çarpıcı başlıklarla önümüze seriyor:
· İnsan Onuru ve Emanet Bilinci: Hz. Âdem kıssasında hilâfet, keyfî bir tahakküm alanı değil; hukuki sorumluluğun ve insan haysiyetinin başlangıcı olarak karşımıza çıkıyor. Hz. Eyyûb kıssasında ise insanı yalnızca “üretme ve fayda sağlama” kapasitesiyle ölçen soğuk modern bakışa karşı; bedenin en çetin imtihanında bile eksilmeyen insan onurunun ve biyoetik sınırların dokunulmazlığı vurgulanıyor.
· Kamu Hakkı, Çevre ve Ticaret Ahlâkı: Hz. Sâlih’in devesi üzerinden ortak nimetlerin tekelleştirilmesine karşı çevre hukuku ve kamu malının dokunulmazlığı hatırlatılıyor. Hz. Şuayb’ın Medyen’deki mücadelesindeyse terazinin şaşmaması, piyasanın şeffaflığı, emeğin sömürülmemesi ve çarşı ile ibadetin birbirinden kopmayan bütünlüğü çarpıcı bir dille ele alınıyor.
· İktidarın Sınırları ve Hürriyet: Hz. Dâvud kıssasında “savunma hakkı” ve “silahların eşitliği” gibi adil yargılamanın özüne dair esaslara dikkat çekilirken; Hz. Süleyman’ın karıncayı dahi gözeten hassasiyeti ve Hüdhüd’ün getirdiği haberi tahkik etmesi üzerinden hukukun üstünlüğü ve bilginin doğrulanması ön plana çıkarılıyor. Hz. İbrahim, Hz. Nûh ve Hz. Mûsâ kıssaları ise vicdan hürriyetinin, ifade özgürlüğünün ve zalim iktidarlar karşısında boyun eğmeyen onurlu duruşun manifestosu gibi okunuyor.
· Vazife Merkezli Hak Doktrini: Hz. Yakup ve Hz. Yusuf kıssalarında liyakat, masumiyet karinesi ve onarıcı adalet ilkeleri işlenirken; Hz. Yûnus kıssası üzerinden günümüz hukukunun çoğu kez göz ardı ettiği “ödev ve sorumluluk merkezli hak” anlayışı samimi bir muhasebeyle dile getiriliyor. Ayrıca Hz. İdris, Hz. Hûd, Hz. Lût ve Hz. Zekeriya kıssalarından Hz. Îsâ’nın merhamet hukukuna ve Hz. Muhammed’in (s.a.v.) çoğulcu kamu düzeni ile imtiyazları ortadan kaldıran risalet ufkuna kadar uzanan geniş çerçeve, okuyucuya bütüncül bir bakış kazandırıyor.
Akademik titizliği, halkın ve tefekkür ehlinin anlayacağı samimi ve estetik bir fikir yazısı diliyle harmanlayan Hak ve Hikmet; yalnızca ilahiyat ve hukuk sahasında çalışanların değil, çağımızın adalet arayışına sahih bir kapı aralamak isteyen herkesin elinin altında bulunması gereken bir eser.
Kuvvetin hakkı gölgelediği, sözün ağır ama mananın incitildiği bir dünyada; hakikati hikmetle, kudreti adaletle buluşturmak isteyenler için Muhammed Işık’ın bu çalışmasını tavsiye ederim.