Akantus yapraklarından inci dizilerine, liralı sarkaçlardan el işçiliği ahşaplara... Anadolu Yakası camilerini süsleyen 35 tarihi saat, sadece namaz vaktini değil, bir dönemin sanatsal zirvesini de fısıldıyor.
Beykoz’dan Üsküdar’a uzanan camilerde, yüzyıllık mekanik kalpler hâlâ çarpıyor. Dr. Hür Kâmil Biçici’nin 15 yıllık emeğiyle gün ışığına çıkan bu saatler, geçmişin zanaat mirasını günümüze taşıyor.
Anadolu Yakası'ndaki camilerde yer alan 35 tarihi saat, sadece zamanı değil; bir dönemin estetik ve zanaat anlayışını da günümüze taşıyor. Baroktan rokokoya, İngiltere’den Üsküdar’a uzanan bu sessiz tanıklar, kültürel mirasın korunması için adeta bir çağrı niteliğinde. İstanbul’un Beykoz, Kadıköy ve Üsküdar ilçelerinde yer alan camilerde bulunan 35 tarihi saat, yüzyılların ötesinden gelen bir zanaat anlayışını gözler önüne seriyor. Kimi hâlâ çalışıyor, kimi kayıp, bazılarıysa artık sessizliğe bürünmüş.
SAATİN ASIRLIK YOLCULUĞU
Güneşin gölgesinden ilham alınarak başlayan zaman ölçme serüveni; su, kum, mum saatlerinden geçip mekanik düzeneğe evrildi. 16. yüzyılda kurmalı cep saatleriyle taşınabilir zaman araçları dönemi başladı. 18. ve 19. yüzyıllarda ise saatler, yalnızca işlevsel değil; aynı zamanda barok ve rokoko süslemeleriyle göz alıcı sanat eserleri hâline geldi.
35 TARİHİ SAAT MERCEK ALTINDA
Dr. Öğr. Üyesi Hür Kâmil Biçici’nin 15 yıl süren saha çalışması sonucunda hazırladığı kapsamlı araştırma, Anadolu Yakası’ndaki camilerde bulunan 35 tarihi saati detaylı biçimde inceliyor. Saatlerin çoğu ahşap kasalı, bazıları metal ya da cam detaylı. Büyük bölümü Osmanlı ve Cumhuriyet’in ilk dönemlerine tarihleniyor. İngiltere, Fransa ve Almanya yapımı örneklerin yanında yerli ustaların eserleri de dikkat çekiyor.
CAMİLERDEKİ SAATLERİN SON DURUMU
Midillili Ali Reis Camii (Beykoz): Lira formunda sarkaçlı, bitkisel ve geometrik motiflerle süslü. Hâlâ çalışır durumda. Anadolu Hisarı Fatih Camii: Barok ve rokoko etkili inci dizileri, palmet ve kozalak motifleriyle bezeli. Molla Fenari Camii: Kadranı ve madalyonu çalınmış. Gövdesinde kır çiçekleri yer alıyor. Cafer Ağa Camii (Kadıköy): Sade, temiz formlu ve çalışır vaziyette. Nasuhi Mehmet Efendi Camii (Üsküdar): Ahşap işçiliği ve zengin çiçekli kompozisyonlarıyla öne çıkıyor.
BOZULAN, KAYBOLAN VE KORUNANLAR
Çalınan Saatler: Örneğin, Molla Fenari Camii’nde saatin kadranı ve sarkacı kayıp. Bozuk Saatler: Kadıköy Rasimpaşa ve Osman Ağa Camileri ile Üsküdar Atik Valide’deki saatlerin bazıları çalışmıyor. Koruma Altında Olanlar: Restorasyon sürecinde zarar görmemeleri için bazı saatler geçici olarak camilerden çıkarıldı.
MOTİFLERDE ZAMANA KAZINAN İZLER
Barok ve rokoko etkili akantus yaprakları, kıvrık dallar, güller, geometrik panolar ve inci dizileri… Bu süslemeler, sadece saatlerin estetiğini değil; döneminin zanaatkârlık anlayışını da yansıtıyor. Dr. Hür Kâmil Biçici, bu saatlerin yalnızca zaman ölçen cihazlar olmadığını, aynı zamanda kültürel ve sanatsal değere sahip miras unsurları olduğunu vurguluyor. Her biri, geçmişin zamana işlenmiş sessiz birer tanığı.
