Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın COP31 İklim Zirvesi’nde İsrail’in mazlumlara, özellikle de çocuklara yaşattığı vahşi katliamları ve çevre kıyımını en net şekilde dile getirmesi, bir insan olarak hem bu gerçeğin haykırılmasıyla iftihar etmemizi sağlıyor hem de Gazze’de ve Filistin’de yaşanan zulmün ağırlığı karşısında insanlığımızdan utanmamıza yol açıyor.
Evet, asıl sorgulanması gereken şudur: Bilim, yaşanan bu zulümler karşısında sessiz kalıyorsa utanmalıdır. Bir okuldan, bir üniversiteden mezun olan öğrencinin sergilediği kötü ahlaktan ve vicdansızlıktan nasıl sorumluluk sahibi eğitimciler ve vicdanlı insanlar utanıyorsa; bir çırağın hatalı davranışından ustası utanç duyuyorsa, bugün bilim çevreleri de dünyanın adaletten, insaftan uzaklaşmasından ve yaşanmaz hâle gelmesinden büyük bir sorumluluk ve utanç duymalıdır. Elbette istisnaları ayrı tutmak gerekir. Ancak çocuklar ve gençler, aileleri kadar okulun, öğretmenin ve ilim yuvalarının da ortak mesuliyetidir.
Bilim sadece laboratuvarlarda yapılan teknik bir keşiften, yeni teoriler ortaya koymaktan, makaleler yayımlamaktan veya insanın hayatını kolaylaştıran buluşlar gerçekleştirmekten ibaret olamaz. Bilim, insanlığın erdem sahibi olabilmesi, çağı aydınlatması ve zulmün dünyanın neresinde olursa olsun kökünün kazınması için gereken adımları atmalıdır. Çünkü bilim ve ilim insanı olmak, yalnızca bilginin peşinden koşmayı değil, o bilginin insanlığın hayrına kullanılması için sorumluluk üstlenmeyi de gerektirir.
Bugün bilim insanlarının kendilerine şu soruyu sormaları gerekiyor: İnsanlığın hayatını kolaylaştırmak için ortaya koyduğumuz bütün bu çalışmalar, insanlığın hayatını karartan zulümler karşısında ne anlam ifade ediyor? Bir tarafta insan ömrünü uzatmaya, hastalıkları tedavi etmeye, teknolojiyi geliştirmeye çalışan bilim insanları; diğer tarafta çocukların hayatını söndüren, hastaneleri, okulları, evleri ve yaşam alanlarını yok eden bir vahşet… Bu iki manzara arasındaki çelişki, bilim dünyasının vicdanını harekete geçirmelidir.
Bilim insanları, hangi bilimsel çalışmanın veya teorinin peşinden koşturuyor olurlarsa olsunlar, dünyanın huzurunu kaçıran ve insanlığı felakete sürükleyen bu vahşete karşı kesin bir dille ve ittifak hâlinde ses yükseltmelidirler. Gerekirse dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları, akademisyenler ve üniversiteler ortak bir bildiri yayımlayarak, bu zulme derhal son verilmediği takdirde bilimsel iş birliklerini, ilgili akademik faaliyetlerini ve insanlığa hizmet eden çalışmalarını belirli ölçülerde askıya alabileceklerini ilan etmelidirler. Bu, bilime karşı bir tavır değil; bilimin insanlık onurunu koruması için ortaya konulacak ahlaki bir duruş olmalıdır.
Çünkü bilimsel etik, yalnızca deneylerde kullanılan yöntemlerin doğruluğuyla, araştırma sonuçlarının güvenilirliğiyle veya akademik intihalden kaçınmakla sınırlı değildir. Bilimsel etik, bilginin insan hayatına nasıl dokunduğunu, hangi amaçlarla kullanıldığını ve insanlığın ortak vicdanına ne ölçüde hizmet ettiğini de sorgulamayı gerektirir. Bir bilim insanı, ürettiği bilginin insanlığın yararına olmasını istiyorsa, o bilginin zulmün hizmetine sokulmasına karşı da sorumluluk taşımalıdır.
Bugün açıkça anlaşılıyor ki siyaset, insanlığın ortak vicdanını harekete geçirme noktasında aciz kalmış; dünya liderlerinin bir kısmı sessizliği seçmiş, bir kısmı da bu zulme göz yummuştur. O hâlde siyasetin tıkandığı bu noktada bilim dünyası; sanatçısı, yazarı, çizeri ve şairiyle birlikte ayağa kalkmalı, ortak bir bildiride birleşerek İsrail’in Filistin’de ve Gazze’de gerçekleştirdiği soykırıma ve insanlık dışı dehşete bir an önce son verilmesi gerektiğini haykırmalıdır.
Burada bilim insanlarının sorumluluğu, yalnızca bir bildiri imzalamakla da bitmemelidir. Üniversiteler, araştırma merkezleri, akademik kuruluşlar ve bilimsel iş birlikleri; insan haklarını, uluslararası hukuku ve bilimsel etik ilkelerini esas alan somut adımlar atmalıdır. İnsan hayatını hiçe sayan uygulamalara bilimsel, teknolojik veya akademik destek sağlanmasının önüne geçilmelidir. Bilgi, insanı yaşatmak için vardır; insanı yok etmenin aracı hâline geldiğinde, onu üreten ve kullanan çevrelerin de vicdanen hesap vermesi gerekir.
Gazze’de çocukların bir damla temiz suya ve gıdaya ulaşması engellenirken, en temel insani yardımların bölgeye girişinde ciddi engeller yaşanırken, konteyner sokulmazken; akademik çevrelerin “Biz insanlık için şunu yaptık, bu teorileri ortaya koyduk” demelerinin hiçbir ehemmiyeti ve kıymeti yoktur. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın COP31 kürsüsünden belirttiği gibi, “Gazze’de sadece bir soykırım değil, aynı zamanda bir çevre-kıyım yaşanmıştır. Asırlık zeytin ağaçları kesildi, toprak kirletildi, su kirletildi, şehirler devasa birer enkaz yığınına çevrildi.” Çocukların çamur içindeki çadırlarda yaşam mücadelesi verdiği, kış koşullarında açlığa ve barınma sıkıntısına mahkûm edildiği bir dünyada, fildişi kulelerde yazılan makalelerin bir hükmü olamaz.
Üstelik yaşanan çevre kıyımının sonuçları yalnızca bugünün insanlarını etkilemekle kalmayacaktır. Kirletilen topraklar, zarar gören su kaynakları, yok edilen ağaçlar ve tahrip edilen ekosistemler, gelecek nesillerin hayatını da tehdit etmektedir. Çevre bilimciler, ekoloji uzmanları, mühendisler, sağlık bilimcileri ve ilgili bütün akademik çevreler bu yıkımın insan sağlığına, tabiatın dengesine ve bölgenin geleceğine etkilerini ortaya koymalı; bilimsel verilerle bu felaketin boyutlarını insanlığın dikkatine sunmalıdır. Bilim, yaşananları yalnızca kayda geçiren bir gözlemci değil, insanlığın hakikati görmesine yardımcı olan bir rehber olmalıdır.
Bilim insanlarının sessizliği, zulmün doğrudan faili olmakla aynı şey değildir. Ancak zulmün önlenmesi için sahip oldukları imkânları kullanmamaları, vicdanî sorumluluklarını yerine getirmemeleri anlamına gelebilir. Bilginin, imkânın ve söz söyleme gücünün arttığı yerde sorumluluk da artar. Bir bilim insanı, insanlığın geleceğini ilgilendiren meselelerde tarafsızlık adına vicdanını susturmamalıdır. Adalet ile zulüm karşı karşıya geldiğinde, adaletten yana tavır almak bilimsel kimliğe zarar vermez; bilakis ona ahlaki bir derinlik kazandırır.
Bilim sessiz kalmamalıdır. Sadece İsrail’in Filistin’e ve Gazze’ye yaptıklarına değil; dünyanın neresinde olursa olsun, kimden gelirse gelsin her türlü zulme karşı bilim çevreleri ortak bir irade ortaya koymalıdır. Bilimsel çalışmalara boykot uygulamak mı gerekir, belirli akademik faaliyetlere ara vermek mi gerekir, yoksa daha etkili başka yöntemler mi geliştirilmelidir? Bunlar bilim dünyasının kendi etik ilkeleri çerçevesinde tartışması gereken meselelerdir. Fakat tartışılması gereken asıl şey, zulme karşı sessiz kalmanın artık kabul edilebilir bir tutum olmadığıdır.
Çünkü bilim insanı olmak, yalnızca bilmek değildir; bildiğinin sorumluluğunu taşımaktır. Bilgi, vicdanla birleşmediğinde insanlığı aydınlatmak yerine karanlığın hizmetine girebilir. Zulme dur demek; gerçek bilimin, insanlığın, ahlakın ve adil bir dünyanın en temel şartıdır.
Bilim, insanlığın vicdanı olmaktan kaçmamalıdır. Eğer bir çocuk açlıktan ölürken, bir insan susuzluktan hayata tutunamazken, bir toplum kendi yurdunda yok edilme tehdidiyle karşı karşıyayken bilim dünyası hâlâ yalnızca başarılarından söz ediyorsa, kendisini yeniden sorgulamalıdır.
Bilim, zulümden utanmalıdır. Çünkü insanlığın geleceğini kurtarmak isteyen bir bilim, önce insanlığın bugününü savunmak zorundadır.
