Org. Ali Fuad Erden’in de akrabâ olduğu dört paşazâde kız kardeşin vefât îlânlarındaki geniş âile bağları
Buraya kadar, mevsûk mâl̃ûmâtla, Mustafa Kemâl – Ali Fethi – Mustafa İsmet – Ali Fuad (Erden) dörtlü arkadaş grupunun bir rüknünü teşkîl eden, bâhusûs, Mustafa İsmet ile Ali Fethi ve Mustafa Kemâl arasında bir ömür sarsılmıyacak yakın dostluk ve Dâvâ arkadaşlığı kurulmasına vesîle olan, bu cihetle, daha ziyâde gölgede kalarak, hem İttihâdcı, hem de Kemalist ihtilâllerinde mühim bir rol̃ oynıyan Orgeneral Ali Fuad Erden’in, hanımı vâsıtasıyle olduğu gibi, amcazâdeleri, yengeleri ve yengelerinin kız kardeşleri vâsıtasıyle de, pek geniş ve nüfûzlu bir âileler şebekesine dâhil bulunduğunu ve bu âilelerin Kemalist Totaliter Rejimin bel kemiği mesâbesindeki Mütehakkim Zümreye mensûb olduklarını îzâh ettik. Bu geniş ve nüfûzlu âileler şebekesinde, ikisi Erden’in amcazâdeleriyle evlenmiş Paşazâde dört kız kardeş etrâfında örülen akrabâlık bağları ayrıca dikkati çekiyor. (Bu iki kız kardeş, Zübeyde Râsime Durusoy ile Fehamet Fahriye Tandoğan’dır.) Bu tesbîtimizin başlıca mesnedi, onların vefât îlânlarıdır.
Zübeyde Râsime Durusoy’un vefât îlânındaki âile bağları
İlk evliliğini “Tümgeneral̃” Cemal Derviş Bükey, ikinci evliliğini Dr. Esad Durusoy ile yapan Zübeyde Râsime Hanım’ın vefât îlânı:
“Trablûs-Garp Valilerinden rahmetli Ahmet Rasim Paşa torunu ve rahmetli Basire Hanımla Hicaz – Yemen Valilerinden Kâmil Beyin kızı; Cerrahpaşa Hastahanesi Emekli Başhekimi Dr. Esat Durusoy’un refikası; Leylâ Kipmen, Sevim Yönder ve Şirin Edin’in anneleri; Fahriye Tandoğan, Râika Tör, Hayriye Yörük ile Azize, Sabahat, Sadiye, Makbule, Binbaşı Cemal ve Prof. Dr. Kemal Berktin’in kardeşleri; Emekli General Seyfi Kipmen, Yük. Mimar Selman Yönder ve Şeci Edin’in kayınvalideleri; Emekli General – Hâkim Emîn Âlî Durusoy, rahmetli Orgeneral Ali Fuad Erden, rahmetli Ankara Valisi Nevzat Tandoğan, rahmetli Edip Tör, rahmetli Dr. Selâhi Durusoy ile Ord. Prof. Abdülhak Kemal Yörük’ün yengeleri; Nezahat Gülerman, Müfit Kuraner, Haldun ve Ahmet Tandoğan, Sadun – Edit Tör, Ayşe – Namık Sılay, Emel – Muzaffer Harunoğlu, Nihal – H. R. Ertuğ, Sevinç – Tevfik Solaksubaşı’nın teyzeleri, Ömer, Orhan, Ali, Ayşe, Leylâ, Belkıs, Rıfat ve Fuad’ın anneanneleri: Temiz ve hassas yürekli ZÜBEYDE RASİME DURUSOY, 23.7.1961 günü vefat etmiştir. Cenazesi 24 Temmuz 1961 Pazartesi günü öğleyin Kadıköy Osmanağa Camiinden kaldırılarak Sahrayıceditteki aile mezarlığına gömülecektir. Mevlâ rahmet eyleye. Çiçek gönderilmemesi rica olunur.” (Milliyet, 24.7.1961)
Emîne Râika Tör’ün vefât îlânındaki âile bağları
Türkiye Büyük Meşrik̆i’nin 1927 - 1930 devresi Üstâd-ı Âzamı (Apak 1958: 77), Erk̃ânıharb Miralayı, “Mustafa Kemâl’in ideal̃ arkadaşı” Edip Servet Tör’ün eşi Emîne Râika Hanım’ın L̃aik vefât îlânı:
“Acı bir kayıp: Trablusgarp Valisi merhum Ahmet Rasim Paşa’nın torunu, merhum Servet Paşa’nın gelini, Hicaz Valisi merhum Mehmet Kâmil beyle Basire hanımın kızları, Atatürk’ün ideal arkadaşı, eski Gümüşhane Milletvekillerinden Kurmay Albay rahmetli Edip Servet Tör’ün eşi, Sadun Tör ile Ayşe Yükelengil’in anneleri, Fahriye Tandoğan, rahmetli Râsime Durusoy, rahmetli Muammer ve Hayriye Yörük’ün kardeşleri, İYİ İNSAN RAİKA TÖR, 2 Kasım [1968] günü vefat etmiştir. Cenaze namazı 3 Kasım Pazar (bugün) öğle namazında Beşiktaş’ta Sinanpaşa Camii’nde kılındıktan sonra Yahyaefendi Mezarlığındaki aile makberesine gömülecektir. Çelenk gönderilmemesi rica olunur. Âilesi.” (Milliyet, 3.11.1968, s. 2)
Fehamet Fahriye Tandoğan’ın vefât îlânındaki âile bağları
İlk evliliğini Mehmet Ali Kuraner, ikinci evliliğini Nevzat Tandoğan ile yapan Fehamet Fahriye Hanım’ın vefât îlânı:
“Merhum Şam Valisi Kâmil Bey’le merhume Basire kızı, merhum Ankara Valisi Nevzat Tandoğan’ın eşi, Nezahat, Müfit, Haldun ve Ahmet’in anneleri, Muammer Kunttav, Bülent, Leman ve Neşe’nin kayınvalideleri, Onur, Nilüfer ve Zeynep’in babaanneleri, merhum Fahri ve Melek Tandoğan ile Halûk Tandoğan’ın yengeleri FAHRİYE TANDOĞAN Hanımefendi, 23 Ocak 1977 Pazar günü Hakkın rahmetine kavuşmuştur. Merhumenin cenazesi, 25 ocak 1977 salı günü (Bugün) Kadıköy Osmanağa Camii’nde kılınacak öğle namazından sonra Sahrayıcedit Kabristanına defnedilecektir. Allah rahmet eylesin. Âilesi.” (Milliyet, 25.1.1977, s. 10)
Bu vefât îlânında zikredilen Nezahat Hanım ile Müfit Bey, Fehamet Fahriye Hanım’ın, ilk eşi Mehmet Ali Kuraner’den olma çocuklarıdır. Yukarıda, onların âile bağları hakkında mâl̃ûmât vermiştik.
Fatma Hayriye Yörük’ün vefât îlânındaki âile bağları
İlk evliliğini (Edip Servet Tör’ün kardeşi) Dr. Fikri Servet Tör, ikinci evliliğini Ord. Prof. Dr. Abdülhak Kemal Yörük ile yapan Fatma Hayriye Hanım’ın vefât îlânı:
“Trablus-Garb valilerinden, merhum Ahmet Rasim Paşa torunu ve merhum Şam, Hicaz Valisi Mehmet Kâmil Bey’le merhume Basire Hanımefendi’nin kızı, merhum Ordinaryüs Profesör Abdülhak Kemâl Yörük’ün eşi, Emel Harunoğlu, Nihâl Ertuğ ve Sevinç Solaksubaşı’nın anneleri, merhum Muzaffer Harunoğlu, Hasan Refik Ertuğ ve Tevfik Solaksubaşı’nın kayınvalideleri, merhume Fahriye Tandoğan, merhume Râsime Durusoy, merhume Râika Tör’ün kızkardeşi, Baha Yörük ve merhume [?] Ziya Yörük’ün yengeleri, Gül ve Uğur Derman, Servet ve Gülden Harunoğlu, Ferit ve Oya Ertuğ, Füsun, Cemal Yaraş, Melek ve Erdem Karakaş, Mahmut Sabâ Göztepe’nin Kıymetli Hanımefendilerinden FATMA HAYRİYE YÖRÜK’ü 12.11.1980 Çarşamba günü kaybetmiş bulunuyoruz. Aziz naaşı, 14 11.1980 Cuma günü öğle namazını müteakip Göztepe Camii’nden kaldırılacaktır. Çiçek gönderilmemesi rica olunur. Âilesi.” (Milliyet, 14.11.1980, s. 8)
(https://www.myheritage.com.tr/search-records?action=person&siteId=65504811&indId=5000087&origin=profile; 25.8.2018)
Etrâflarında, “Mütehakkim Zümre”nin bir parçası hâlinde, Orgeneral̃ Ali Fuad Erden, Durusoy'lar, Tandoğan'lar ve Tör'lerin de dâhil olduğu geniş bir akrabâ ağının örüldüğü dört paşazâde kızkardeşten üçünün şecere sitesi “myheritage”dan ulaştığımız fotoğrafları (soldan îtibâren): 1) Emîne Râika Hanım (1892 – İstanbul, 2.11.1968) (Eşi: Mustafa Kemâl’in “çok yakın arkadaşı ve sırdaşı”, “ideal̃ arkadaşı”, Gümüşhâne Meb’ûsu, “Ebedî Şef’i Mekke’de şapkayle temsîl eden adam”, Türkiye Büyük Meşrik̆i’nin 1927 – 1930 devresi Üstâd-ı Âzamı, Erk̃ânıharb Miralayı Mustafa Edip Servet Tör -1881 / 1960-). 2) Fehâmet Fahriye Hanım (1900 civârı – İstanbul, 23.1.1977) (İlk evliliği: Mehmet Ali Kuraner -? / 9.3.1958-; ikinci evliliği: Nevzat Tandoğan İstanbul, 1894 / Ankara, 9.7.1946, intihâr- ile); 3) Fatma Hayriye Hanım (1900 civârı – İstanbul, 12.11.1980) (İlk evliliği: Dr. Fikri Servet Tör -1892 / İstanbul, 29.3.1955; ikinci evliliği: Ord. Prof. Dr. Abdülhak Kemal Yörük -1898 / 24.8.1974- ile); Fotoğrafına ulaşamadığımız dördüncü kız kardeş: Zübeyde Râsime Hanım (1890 civârı – İstanbul, 23.7.1961) (İlk evliliği: Tümgeneral Cemal Derviş Bükey -? / İstanbul, 30.11.1953-; ikinci evliliği: Dr. Esad Durusoy -1888 / İstanbul, 9.1.1976- ile)…
***
Aynı âile bağları içinde bir Komitacı: Korgeneral̃ Fahri Belen
Selânikli Ahmet Vefik Edin ile yine Selânikli Ayşe Leylâ Bezmen'in ilk çocuklarının Hulki Edin (ö. 11.2.1967) olduğunu ve onun da Belkıs Karamec ile evlendiğini, l̃âkin çocukları olmadığını yukarıda belirtmiştik.
Hulki Edin'in bacanağı, Komitacılığıyle meşhûr Korgeneral Fahri Belen'dir. Yahya – Makbule Karamec çiftinin ilk çocuğu Nihal Hanım, Fahri Belen'le evlenmiş ve iki çocuk annesi olmuştu: Alp Belen (eşi, Leylâ Hn.; çocukları Murat Belen –Yasemin Hn.'ın eşi-) ve Tülin Belen (eşi, Prof. Dr. Selçuk Yalçın; çocukları, Mehmet İşmen'le evli Belkıs Hn.)… Karamec âilesinin ikinci çocuğu, Hulki Edin'le evlenen Belkıs Hanım ve üçüncü çocuğu da Osman Karamec idi.
Kemalist İdeol̃ojiyle şartlanmış bütün zâbitler gibi çekirdekden Komitacı olarak yetişen Korgeneral̃ Fahri Belen (Bolu, 1893 – İstanbul, 15.7.1975), “Millî Şef” devrinde, Ordu bünyesinde, CHP'ye karşı DP'ye yatırım yapan bir Komitanın başıydı. Bu bilgiyi, 1946'dan îtibâren Ordu içinde Komitacılık faâliyeti yürüten ve sonunda meş'ûm 27 Mayıs İhtilâlini yapan bir grup Komitacı ile görüşerek geniş bir röportaj hazırlıyan Ömer Sami Coşar ile Abdi İpekçi'ye borcluyuz. “Tarihî Bir Araştırma: İhtilâlin İçyüzü” başlıklı röportajları, 27 Mayıs 1962 târihinden îtibâren Milliyet'te tefrika edilmişti.
14 Mayıs 1950 (9. Devre) Millet Vekîli Seçimleri evvelinde, Fahri Belen ile Celâl Bayar, İş Bankası Ajart Jar Müdürü Salâhattin Güvendiren'in tavassutuyle, İstanbul – Büyükdere'de, Yusuf Ziya Öniş'in evinde bir araya gelmişler ve anlaşmışlardı. Böylece, DP, umûmî seçimlere, Ordunun mühim bir kesiminin desteğini alarak girebilecekdi. (Coşar ve İpekçi, Milliyet, 27.5.1962, s. 5)
Bu hayâtî görüşmeyi tertîb ederek perde arkasında pek mühim bir siyâsî têsîr icrâ ettiği görülen Salâhattin Güvendiren, nüfûzlu Masonlardandı. Adakale (Romanya) muhâciri Ömer Baştuna'nın kızı Süheylâ Baştuna ile evli olan Salâhattin Güvendiren, Hürriyet Locası müntesibi iken, 26 Mart 1950'de kurulan Müsâvat Locası'nın da müessisleri arasında yer almış ve 1953'te bu Locanın Üstâd-ı Muhteremi olmuştur. (https://illuminatigerceklerine.blogspot.com/2015/11/musavat-muhterem-locas.html; 17.11.2018; ayrıca: Üstâd-ı Âzam Kemalettin Apak, Ana Çizgilerile Türkiyedeki Masonluk Tarihi, İstanbul, 1958, s. 181)
Zirvede varılan bahis mevzûu mutâbakat üzerine, daha evvel Gelibolu'da Kolordu Kumandanı iken, bilâhare Ankara'da, Askerî Temyîz Mahkemesi İkinci Reîsliğine getirilmiş olan Korgeneral Fahri Belen ile Komitanın Ankara Lideri Kurmay Albay Seyfi Kurtbek, umûmî seçimler evvelinde Ordudan istîfâ ederek DP'ye iltihâk ettiler ve birincisi Bolu'dan, ikincisi Ankara'dan Millet Vekîli intihâb edildiler.
Albay Ali Seyfi Kurtbek (Gelibolu, 1905 – 27.3.1995), 19 ve 20. Hük̃ûmetlerde Ulaştırma (11.8.1950 – 9.3.1951; 9.3.1951 – 4.11.1952) ve 20. Hük̃ûmette Millî Müdâfaa (4.11.1952 - 28.7.1953) Vekîlliğini deruhde etti.
19. Hük̃ûmette, Nâfia Vekîlliği de Korgeneral̃ Belen'in uhdesine verilmişti; fakat, Menderes'le ihtilâfa düşerek, kısa bir müddet sonra istîfâ etti (22.5.1950 – 28.10.1950).
Korgeneral̃ Belen, Menderes'le aralarındaki ihtilâfa rağmen, DP'yle bağlarını hemen koparmadı; 10. Teşriî Devrede de (1954-1957) DP'den Bolu Millet Vekîlliği devâm etti. Bu meyânda, IX. ve X. Devreler zarfında, TBMM'de, Millî Müdâfaa Encümeni Reîsliği gibi mühim bir mevk̆ii işgâl̃ ediyordu.
L̃âkin 1950'li senelerin sonlarına doğru, Komitacı tabîati yine nüksetti ve menfûr İhtilâli hazırlıyanlardan biri de o oldu. İhtilâl hazırlıklarının iyice ilerlediği safhada, artık DP'ye alenen cephe aldı ve İhtilâl târihine 47 gün kala, 10 Nisan 1960'da, CHP saflarına iltihâk etti. Aynı gün, İsmet İnönü'nü, Taşlık'taki evinde ziyâret ediyor ve matbûâta, âdetâ DP'nin îdâm fermânı mâhiyetinde bir beyânât veriyordu:
“DP, demokratik yoldan tamamiyle ayrılmış, 1946'daki kuruluş hedeflerini kaybetmiş, zararlı hâle gelmiştir…” (Milliyet, 11 Nisan 1960, s. 1)
