Kıymetli okurlarım; bu haftaki yazımda, Ahmet Edip Başaran’ın farklı tarihlerde çeşitli dergilerde kaleme aldığı makalelerden oluşan “Yeryüzü Eşiği” adlı kitabına değinmek istiyorum. Muhit Yayınları’ndan çıkan kitap; Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının öncü isimlerinden Necip Fazıl Kısakürek, Sezai Karakoç, İsmet Özel, Rasim Özdenören, Cahit Zarifoğlu, Erdem Bayazıt ve daha nice fikir ve edebiyat insanının şiirlerinden alıntılar yaparak, onların düşünce dünyalarını akıcı ve etkileyici bir üslupla anlatmaktadır.
Köşe yazısının sınırları içerisinde bütün şairlere yer vermem mümkün olmadığı için, bu yazımda Başaran’ın anlatımıyla iki büyük üstadı ele almaya çalışacağım.
Yazar, kitabın önsözünde “söz, düşünce evrenimizin varlık zarıdır” diyerek insanın söze muhtaç bir varlık olduğunu vurgulamaktadır. Ona göre sözden kopuş, insanın kendi özünden kopuşudur; sözün düştüğü yerde insan da düşecektir. Sözü yalnızca bir iletişim aracı olarak değil; bir sanat, bir parola ve bir mesaj olarak gören Başaran, sözün aynı zamanda bir emanet olduğunu ifade etmektedir. Yeryüzüne gönderilen insanın, doğumuyla birlikte adeta bir varoluş sözleşmesi imzaladığını belirten yazar, sözün olmadığı yerde bir sözleşmeden de bahsedilemeyeceğini dile getirmektedir.
Sözün bir çekirdek, dilin ise bir tohum olduğunu ifade eden Başaran’a göre söz; özdür, çekirdektir. Çekirdek konuşur, ima eder ve şiire dönüşür. İnsan ise gördüklerinin ve görebildiklerinin toplamından ibarettir diyor. Aslında insanın, dünya ile ahiret arasında bir eşikte belirli bir süre beklediğini dile getiren yazar; kimilerinin Godot’u, kimilerinin ise Hızır’ı beklediğine atıfta bulunarak, eşiğin bir yolculuğun hem başlangıcı hem de bitiş çizgisi olduğunu ifade etmektedir.
Başaran, Sezai Karakoç üstadı anlatılırken, “Diriliş” düşüncesinin her şeyden önce ideal insanı ve ideal toplumu hedeflediği vurgulanmaktadır. Fecrin yakın olduğunu ifade eden üstad, insanı gayesiz ve amaçsız bırakan karanlığın dağılacağını, yeniden doğuşu temsil eden yeni bir medeniyet ve devletin ortaya çıkacağını dile getirerek kuruluş fikrine dikkat çekmektedir.
Yazar, hayatın bir amaç mı yoksa bir araç mı olduğundan bahsederken Sezai Karakoç üstadın, “Değerli olan hayat değil, hayatın amacıdır.” diyerek insanın mükemmel olmak zorunda olduğunu, çünkü insanın, yeryüzünde Allah’ın halifesi olduğuna vurgu yapmaktadır.
Necip Fazıl’ın “Çile” şiirinden bahseden Başaran, bu eseri bir varoluş sancısının mahşer yeri olarak nitelendirmekte; şiirde tasavvufî nefis terbiyesinin, insanın iç dünyasındaki çatışmaların ve hakikati arayış sürecinin derin bir şekilde işlendiğini ifade etmektedir.
“Başaran, “Çile” şiirinin yalnızca bir şiir olmadığını; insanın varlıkla ve kendisiyle yaptığı derin bir hesaplaşmayı temsil ettiğini ifade eder. Şiirin Allah, İnsan, Nefs ve Ölüm olmak üzere dört bölümden oluşmasının tesadüf olmadığını, bunun insanın hakikati arayış yolculuğunun aşamaları olarak okunması gerektiğini belirtir.
Kitap, yeryüzünün insan için yalnızca yaşanılan bir mekân olmadığını; hayatın anlamı, insanın sorumluluğu ve emanete sahip çıkmasını anlatıyor. Başaran, modern dünyanın gürültüsü içinde insanın tabiatla kurduğu kadim bağı nasıl kaybettiğini etkileyici bir dille gözler önüne seriyor.
Yazar, insanın bu dünyada sadece bir misafir olmadığını; aynı zamanda yeryüzünü korumak, güzelleştirmek ve ona ruh katmakla yükümlü bir emanetçi olduğunu ifade ediyor.
“Yeryüzü Eşiği: Modern Şiir Okumaları”, modern Türk şiirinin derinliklerine açılan edebî bir kapı niteliği taşıyor. Ahmet Edip Başaran, şairlerin dizelerinde saklı olan insanı, sözü ve hakikat arayışını güçlü kalemiyle kitapta gün yüzüne çıkarıyor. Her sayfada şiirin yalnızca bir sanat değil; insan ruhuna dokunan, kalbi dönüştüren ve insanı düşünmeye sevk eden bir nefes olduğu hissediliyor.
Başaran, modern Türk şiirinin öncü isimlerini ele alırken okuyucuyu sadece şiirin sanat dünyasına değil, aynı zamanda insanı iç yolculuğuna da davet ediyor. Sözün anlamını yitirdiği çağımızda, şiirin yeniden bir diriliş çağrısına dönüşebileceğini hissettiren eser; şiiri yalnızca okumak değil, görmek, duymak ve yaşamak isteyenler için eşsiz bir kaynak niteliği taşıyor.
