(Tevfik Rüştü Aras, Görüşlerim, İstanbul: Yörük Matbaası, 1968, 17x24 cm, 236 s.)
Mustafa Kemâl’in değişmez Hâriciye Vekîli ve Cemâatdaşı Ahmet Tevfik Rüştü Aras’ın (Çanakkale, Kal’a-i Sultâniye, 11.2.1883 – İstanbul, 5.1.1972, Rumelihisârı Mez.) şahsî kütübhânemizde bulunan, 24.12.1969’da, “Sayın Prof. Dr. Danyal Ediz Beyefendiye” imzâlanmış makâle derlemesi mâhiyetindeki Görüşlerim kitabının iç kapağı… Kitabı, (makâlelerinde kendisine yardımcı olan) ikinci eşi Bâhire Hanım’a (Mahmut B. ile Emine Hayriye Hn.ın kızı; İstanbul, 1909 – a.y., 18.3.1989, Rumelihisârı Mez.) ithâf etmiştir.
***
(https://tr.pinterest.com/pin/600456562808230453/; 15.3.2026)
14 Aralık 1933: Fatin Rüştü Zorlu’nun Dolmabahçe Sarayı’ndaki düğününden bir intibâ… Soldan sağa: (Fatin Rüştü’nün annesi) Hatice Güzide Hn., Tevfik Rüştü Aras, (Aras çiftinin kızı) Emel Hn., “Büyük Şef”, (Aras’ın refîkası) Evliyazade Makbule Hn. ve Fatin Rüştü Zorlu… (Resimdeki şahısların tesbîtini, Turhan Aytul’un 17-23 Eyl̃ûl̃ 1984 târihli Milliyet’te 7 gün tefrika edilen “Yassıada’dan Sahiplerine Ulaşamayan Mektuplar” başlıklı röportajının 19 Eyl̃ûl̃ 1984 târihli 3. tefrikasındaki -s. 7- îzâhata borcluyuz…)
***
Emel Aras Zorlu
Tevfik Rüştü Aras’ın Makbule Hanım’dan olma tek çocuğu var: 21 Şubat 1913 İzmir – Karşıyaka doğumlu Emel Hanım… İzmir’deki nüfûs kayıdları sûretinde eşi, çocuğu ve kendisinin ölüm târihi belirtilmemiş, nik̃âh târihi belirtilmiştir: 14 Aralık 1933… İki kaynaktan ölüm târihini ve mahallini öğrenebiliyoruz: 6 Temmuz 1965, İstanbul. (https://www.geni.com/people/Emel-Aras/6000000177005768835; 25.3.2026) (Havva Eltetik, Fatin Rüştü Zorlu, Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üni., 2009, ss. 177-178, Isparta’dan nüfûs kayıd sûreti; https://files01.core.ac.uk › download › pdf; 26.3.2026)
Tevfik Rüştü Aras’ın 7 Ocak 1972 târihli Milliyet’teki (s. 2) vefât îlânında “Hülya Aras’ın manevî babası” olduğu belirtiliyor. Kendisinin Hatice Bâhire Hanım’ınkiyle yan yana olan kabrini yaptıran ise, Bâhire Hanım’ın mezar kitâbesine, “kızın Suzan” şeklinde imzâ koymuştur. Bu iki hanım da mechûlümüzdür…
Fatîn Rüştü Zorlu
Tevfik Rüştü – Makbule Aras çiftinin kızı Emel Hanım’ın zevci, 1957 – 1960 senelerinin Hâriciye Vekîli, rahmetli Menderes ve Polatkan’la berâber zul̃men îdâm edilmiş rahmetli Fatîn Rüştü Zorlu’dur (İstanbul, 20.4.1910 - İmralı, 16.9.1961, evvelâ İmralı, 17.9.1990’da İstanbul, Topkapı, Vatan Cad. üzerindeki Âbidevî Mezar).
Fatîn Rüştü’nün babası, Müşir İbrahim Rüşdü Paşa, annesi, Hatice Güzîde Hanım’dır. (Fatîn Rüştü’nün doğum târihi ve annesinin ismi için, Prof. Dr. Zehra Aslan’ın makâlesinde münderic “TBMM Arşivi, Tercümeihâl Dosyası”na îtibâr ediyoruz.) (Prof. Dr. Zehra Aslan, “Fatin Rüştü Zorlu’nun Yaşamına ve Düşüncelerine Dair Kısa Notlar”, 22.11.2021; https://www.indyturk.com/node/438446/t%C3%BCrki%CC%87yeden-sesler/fatin-r%C3%BC%C5%9Ft%C3%BC-zorlunun-ya%C5%9Fam%C4%B1na-ve-d%C3%BC%C5%9F%C3%BCncelerine-dair-k%C4%B1sa-notlar; 30.3.2026)
“Müşir İbrahim Rüşdü Paşa, II. Abdülhamid’in Seryaveridir. II. Abdülhamid’in Saltanatının en çalkantılı dönemlerinde onun yanında bulunmuştur. Fatin Rüştü Zorlu’nun babası Rüştü Paşa tarihe Akabe kahramanı olarak geçmiştir.” (Eltetik 2009: 10)
Annesi Hatice Güzîde Zorlu, “25 Ocak 1978 tarihinde 95 yaşında vefat etmiştir”. (Eltetik 2009: 178)
Sevin Zorlu ve Büyükada hâtıraları
Fatîn Rüştü – Emel Zorlu çiftinin tek çocuğu olmuştur: 22 Temmuz 1936 Montrö doğumlu Sevin Hanım. Gazeteci Sevin Zorlu iki evlilik yaptı. 30 Kasım 1961’de Erden Şükrü Yener ile ilk evliliğinden, 23 Ağustos 1962’de bir oğlu oldu: Aslan Fatîn Rüştü Yener… İkinci evliliğini, 5 Şubat 1987’de, Diş Hekimi Hilmi Özen ile yaptı, bilâhare ondan da boşandı. (Eltetik 2009: 177) Vefâtı, İstanbul’da, 31 Ekim 2006’dadır. Cenâzesi Teşvikiye Câmii’nden kaldırılarak Zincirlikuyu Mezarlığı’nda toprağa verildi. Babamın Mektupları ve Kalamaris ile Karasakallar isimli kitabların müellifi olan ve gazetecilik hayâtına Zafer gazetesinde mütercim olarak başlıyan Sevin Zorlu, Fransızca, İtalyanca, İspanyolca ve İngilizce bilmekteydi. (31.10.2006; https://www.hurriyet.com.tr/gundem/fatin-rustu-zorlunun-kizi-gazeteci-sevin-zorlu-oldu-5349106; 26.3.2026)
(Atilay Kandemir, 26.7.2024; https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/atilay-kandemir/yil-donumu-kutlamasi-7161500; 14.4.2026)
***
Sevin Zorlu’nun Büyükada hâtıraları, âilenin hayât tarzı ve bâzı yakın akrabâlarıyle münâsebetleri bakımından oldukça alâka çekicidir. “adalilar.adalarmuzesi.org” isimli siteden aynen iktibâs ediyoruz:
“22 Temmuz 1936’da Montreux’de doğdum. Ben 40 günlük iken Ada’ya [Büyükada’ya] gelmişiz, ağustos sonlarında. Yat Kulüb’ün yanındaki Castelli evlerine kiracı gelmişiz. Daha önce babaannemin Ada’da çamlar içinde bir evi varmış, ben doğmadan önce orada otururlarmış. Babam da annemle evlendiği zaman o eve gelmişler.
Uzun yıllar Castelli evlerinde oturduk. Biz Castelli evlerindeyken kuzenlerim, babaannem ve büyükbabam, Adnan Menderes’in hanımı Berin Teyze, Berin Teyze’nin annesi Naciye Teyze, çocukları Yüksel ve Mutlu Menderes devamlı bize misafir gelirlerdi.
“II. Dünya Savaşı yıllarında babam Moskova Elçiliği’nde müsteşardı. İstanbul’da karartma oluyordu. O kış uzun süre Ada’da oturduk; sobalar kuruldu. Sonra kış ortası çok soğuk olunca İstanbul’a taşındık.
“Sonra babam Beyrut’a tayin oldu, biz de yanına gittik. Beyrut’ta yazlar çok sıcak olduğu için haziran-eylül arası Ada’ya gelirdik ve Splendid’de kalırdık. Denize de Anadolu Kulübü’nden girerdik. Öğleden sonraları da Beyaz Ev’in (Zarifi’nin beyaz köşkü) bahçesinde oynardık.
“Babam Beyrut’tan döndükten sonra Ankara’ya gittik. 1949-50’de Kartal’da Dragos’ta kaldık. Ancak Ada’ya gidip gelirdik.
“Sonra Paris’e gittik. Ben okula orada devam ettim. 1956’da döndük ve o yaz Ada’ya geldik. Liseyi Dame de Sion’da bitirdim. 1956’da Anadolu Kulübü’nün yeni binası açılmıştı. O yıl biz ilk içine girenlerdeniz. 1950-1956 arası ben Ada’da yoktum.
“1960’a kadar hep Kulüb’e geldik. Sadece 1958’de Avrupa’da, 1959’da Florya’daydık. O sıralar Menderes Florya’da Belediye evlerinde kalıyordu. Ada’dan gidip gelmek zor olduğu için biz de Florya’da kaldık.
“Biz 1960 ihtilâl yılında Ada’ya gelmedik; Kulüp üyeliğinden silindik. Ben 1961’de evlendim; 1963’de tekrar geldik. Kulüb’ün arkasında Şakir Bey’in eşi Şükran Hanım’ın evinde oturduk. Evin üst katı Emin Kalafat’ın idi, kızkardeşi otururdu.
“Albayrak Sokağı’nda, sahile yakın, soldaki evde Sacide Rottenbergler vardı; 1963’den 1975’e kadar (1975 dahil) onların evinde oturduk.
“1975’de Maden’e taşındım. Gülnar Safyurtlu’nun evinde, bahçe içinde yeni yapılan apartmanda kaldık (Yılmaztürk Cad. No:91). Maden’e gidince Kulüp’le bağlantımız kesildi.” (https://adalilar.adalarmuzesi.org/adali/sevin-zorlu; 26.3.2026)
Marksist Kemalist bir Hâriciye Vekîli!
Sabataî Sertel’ler gibi, Farmason Çetin Altan gibi, daha pek çok Kemalist gibi, Sabataî ve Farmason Tevfik Rüştü Aras da, Marksist Kemalistti!
Çetin Altan’ın, Tevfik Rüştü’nün vefâtından yedi sene kadar evvel, Abdi İpekçi / Ercüment Karacan’ın Milliyet gazetesinin 2 Kasım 1964 târihli nüshasında neşredilen aşağıdaki fıkrası, onunla yaptığı bir mülâkata istinâd ettiği için müsbit bir vesîka kıymetini hâizdir. Gerek Aras’ın ağzından, gerekse Altan’ın kaleminden, hem Aras’ın Marksizme yakınlığı, hem de -her ikisi de Materyalizm üzerine kurulu- Kemalizm ile Komünizmin yoldaşlığı bir def’a daha têyîd ediliyor (bittabi, işbirliğini bir Komünist Rejiminin têsîsine vardırmadan!):
(Milliyet, 2.11.1964, s. 2)
Marksist Kemalist ve Sabataî Farmason Hâriciye Vekîli Tevfik Rüştü Aras’ın Marksist Kemalist ve Farmason Çetin Altan’a verdiği mülâkat… “Kemalist Türkiye”, işbu Mütehakkim Zümrenin eseridir!
***
