Dino Buzzati'nin yüzyıl önce kurguladığı nöbet, bugün Tahran'ın Meclis kürsüsünden duyurulan "kalıcı caydırıcılık"ta yeniden karşımıza çıkıyor.
Bugün Tahran'da Meclis kürsüsüne çıkan Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, kısa ama taşıdığı ağırlık cümlenin boyunu aşan bir söz söyledi: İran, kendi tabiriyle "ne savaş ne barış" durumunda kalmayacaktı. Çıkış için hem müzakereyi hem kalıcı caydırıcılık dediği şeyi işaret etti; Tahran'ın ilettiği yedi şart kabul edilirse anlaşma yolunun açık olduğunu, edilmezse savaşın coğrafyasını bu kez İran Silahlı Kuvvetleri'nin belirleyeceğini ekledi.
Cümle sakin duruyor ama altında aylardır süren bir tarih taşıyor: ABD ve İsrail'in Şubat sonunda düzenlediği ani saldırıyla başlayan bir savaşın tarihi. O saldırıda İran'ın dini lideri Hamaney de dahil üst düzey isimler öldürüldü; ardından Tahran'dan Beyrut'a, Sana'dan Bağdat'a binlerce ölü, on binlerce yaralı verildi. Haziran'da imzalanan İslamabad Mutabakatı tutmadı. Hürmüz Boğazı'ndaki deniz ablukası hâlâ sürüyor. Tahran'ın ilettiği, ateşin tüm cephelerde kalıcı olarak kesilmesinden ablukanın kaldırılmasına kadar uzanan yedi şart aylardır masada karşılıksız bekliyor. Bu tablonun bir benzerini, yarım yüzyıl önce yazılmış bir romanda da görmüştük.
Dino Buzzati'nin Tatar Çölü adlı eserinde genç subay Giovanni Drogo, birkaç aylığına görevlendirildiğini sanarak çıktığı Bastiani Kalesine yerleşir. Kale, kuzeyden gelecek olan, belki hiç gelmeyecek, belki de hiç var olmamış bir düşmanı beklemek üzere kurulmuştur. Drogo orada yaşlanır; ömrünün tamamını aynı ufku tarayarak geçirir. Roman bitmeden kısa süre önce ufukta gerçekten bir şey belirdiğinde ise Drogo çoktan ağır hastadır; kaleden ayrılmak zorunda kalır, kendi savaşını yol üstündeki bir handa, uzaktan bile göremeden kaçırır.
Romanın asıl soğukluğu, bekleyişin sıkıntısında değil. Kalenin gerçek laneti, hazır olma halinin kendi başına bir hayata dönüşmesidir: Nöbet, bir amaca hizmet eden araç olmaktan çıkar, biricik anlamın kendisi haline gelir. Böyle bir düzende kahramanlık yasaklanmaz; yalnızca sürekli ertelenir, güne yayılır, hiçbir zaman tek bir ana toplanamaz. Askerler her sabah aynı ufku tarar; çünkü artık bundan başka bir var oluş biçimi tanımazlar.
Tahran'ın bugünkü durumu ise Drogo'nunkinden bir bakıma daha acımasız. Bastiani'nin askerleri hiç yaşanmamış bir ilk saldırıyı bekler; onların nöbeti, henüz gerçekleşmemiş bir şeyin önsözüdür. Burada ise savaş zaten yaşandı; bir ülkenin dini lideri öldürüldü, limanları abluka altına alındı, binlerce can gitti ve beklenen o kesin, acı ama en azından belirgin sonuç yine de gelmedi. Nöbet, bu kez bir felaketin önünde değil, ardında kuruluyor; sanki savaşın kendisi bile bu ara hali bitirmeye yetmemiş gibi. "Kalıcı caydırıcılık", tam da bu ikinci türden nöbetin adı: Bir daha hiç sona ermeyecek bir hazır olma hali.
Bu nöbeti yalnızca Tahran tutmuyor. Washington da kendi takvimine bakıyor: Ara seçimlerin ardından gelecek kararın zamanlamasına, bölgedeki askeri varlığının maliyetine, kendi kamuoyuna anlatacağı hikâyeye. Ankara ise sahanın biraz dışında, ama hiç uzağında değil; Şubat'tan bu yana saldırıların durup diplomasiye dönülmesi çağrısını tekrarlıyor, Katar'la eşgüdüm içinde kanal arıyor, bölgeye inen ekonomik darbeyi kendi faturasında da hissediyor. Üç başkent de kendi seyircisine bir çözümün yakın olduğunu söylüyor; oysa ufuk, tanımı gereği, yaklaşıldıkça geri çekilen bir çizgidir.
İşte tam da bu diplomatik eşikte, kurgunun duvarları yıkılıp Giovanni Drogo'nun ruhu Bastiani Kalesi'nden bugünün karar alıcılarına bir açık mektup yollasaydı, o sararmış kâğıdın üzerinde muhtemelen şu satırları okurduk:
"Büyük kararların arifesinde beklediğini sananlara,
Bizler, sınır boylarında ufku tararken 'hazır olma' halinin kibrine yenildik ve koca bir ömrü çürüttük. Sizlerin ufkunuzda ise çoktan kopmuş bir fırtınanın soğumuş külleri duruyor. Silahlarınızı kılıfında bekleterek, tetiğin ucundaki o ağır sessizliği bir zafer, bir 'kalıcı caydırıcılık' sanıyorsunuz. Oysa bu, kalede yıllarımızı yutan o sonsuz nöbetin ta kendisidir. Kahramanlığı sürekli yarına erteleyen bu düzende, nöbet tutmayı savaşmak, hayatta kalmayı ise yaşamak sanmayın. Zira bekleyiş uzadıkça, namluların yönü dışarıya değil, koruduğunuzu sandığınız o iradenin tam kalbine döner."
Belki de kalenin o amansız çöl rüzgârıyla bugüne taşıdığı asıl ders budur. Bu gece Tahran'da, Washington'da ve sahanın çeperindeki Ankara'da aynı sessiz mektup okunuyor. Kimsenin tam adını koyamadığı, ama herkesin o bekleme odasında eksilerek bedelini ödediği o nöbet devam ediyor.
