Siyasetin, iktidarın ve hatta insan ilişkilerinin en büyük çıkmazlarından biri, sadakat ile çıkar arasındaki hassas dengedir. Tarih boyunca nice devletin, imparatorluğun ve iktidarın çöküşüne baktığımızda, bu yıkımların arkasında çoğu zaman dış düşmanlardan ziyade içeride yapılan stratejik hataların bulunduğunu görürüz. Özellikle dost ile düşmanın birbirine karıştırılması, iktidar sahiplerinin kendi sonlarını hazırlayan en büyük yanlışlarından biridir.
Emevilerin yıkılıp Abbasilerin iktidara yürüdüğü çalkantılı dönemde, Abbasi ihtilalinin en önemli komutanlarından Ebû Müslim Horasânî'ye atfedilen şu söz, bu siyasi gerçeği çarpıcı biçimde ortaya koymaktadır:
"Onlar, zarar vermeyeceklerinden emin oldukları için dostlarını kendilerinden uzak tuttular. Kendilerine bağlamak ve kazanmak için de düşmanlarını yakınlaştırdılar. Yakınlaştırılan düşman dost olmadı. Ama uzaklaştırılan dost düşman oldu. Herkes düşman safında birleşince yıkılmaları mukadder oldu."
Dostun Sadakatini Kanıksamak
İktidar sahiplerinin en büyük yanılgılarından biri, kendilerine gerçekten bağlı olan insanların sadakatini zamanla sıradan görmeye başlamalarıdır. Çünkü onlar, dostlarının her şartta yanlarında duracağını, ne yaşanırsa yaşansın kendilerini terk etmeyeceklerini düşünürler. Bu nedenle vefalı insanları ihmal eder, emeklerini görmezden gelir ve onları zamanla karar mekanizmalarının dışına iterler.
Oysa dostluk, yalnızca ihtiyaç duyulduğunda hatırlanacak bir ilişki değildir. Sadakat, sürekli sınanacak bir sabır gösterisi de değildir. Bir insanın vefasını istismar etmek, onun değerini bilmemek ve fedakârlığını görmezden gelmek, bir süre sonra en sağlam bağları bile koparabilir.
Unutulmamalıdır ki insanı uzaklaştıran her zaman düşmanın düşmanlığı değildir; bazen dostun gördüğü vefasızlıktır.
Düşmanı Yakınlaştırmanın Bedeli
Diğer tarafta ise iktidarın değişen dengelerine göre saf değiştirenler vardır. Dün karşısında durdukları insanlara bugün yakınlaşan, şartlar değiştiğinde eski düşmanlıklarını unutarak yeni ittifaklar kuran bu kesimler, çoğu zaman iktidar sahipleri tarafından kazanılması gereken önemli müttefikler olarak görülür.
İktidar sahipleri, onları yanlarına alarak geçmişteki düşmanlıkları sona erdirebileceklerini ve çıkar ilişkileri üzerinden kendilerine bağlayabileceklerini düşünürler. Ancak burada gözden kaçırılan önemli bir gerçek vardır: Menfaat üzerine kurulan ilişkiler, sadakat üzerine kurulan dostluklarla aynı değildir.
Çıkarları örtüştüğü sürece yanınızda duranlar, çıkarları değiştiğinde yine karşınızda yer alabilirler. Onlara gösterilen yakınlık, verilen imtiyazlar ve sağlanan ayrıcalıklar her zaman gerçek bir bağlılık doğurmaz. Çünkü menfaatin bulunduğu yerde samimiyetin, çıkarın bulunduğu yerde vefanın garantisi yoktur.
Dostları Kaybetmek, Yalnızlaşmayı Getirir
Asıl tehlike, dostların uzaklaştırılması ve düşmanların yakınlaştırılmasıyla başlayan bu yanlış tercihin zamanla bir yalnızlaşma sürecine dönüşmesidir.
Vefalı dostlar, sürekli ihmal edildiklerinde, emekleri değersizleştirildiğinde ve hak ettikleri yerde görülmediklerinde bir gün sessizce uzaklaşırlar. Belki hemen karşı safa geçmezler ama artık eskisi gibi yanınızda da olmazlar. Çünkü kırılan güvenin yeniden inşa edilmesi, çoğu zaman sanıldığından çok daha zordur.
Buna karşılık dün düşman olanlar, bugün elde ettikleri imkân ve ayrıcalıklarla iktidarın çevresinde yer alabilirler. Ancak bu yakınlık, gerçek bir dostluğun göstergesi değildir. Şartlar değiştiğinde ilk terk edenler de çoğu zaman çıkarları uğruna yanınıza gelenler olur.
Sonunda bir bakarsınız ki sizi gerçekten sevenleri küstürmüş, size çıkarları nedeniyle yaklaşanları ise dost zannetmişsiniz. Etrafınız kalabalık görünse de aslında yapayalnız kalmışsınız.
Tarihin Değişmeyen Dersi
Tarih, dostlarını ihmal edip düşmanlarına gereğinden fazla güvenenlerin hazin sonlarıyla doludur. Bu gerçek yalnızca devlet yönetimleri ve siyasi iktidarlar için değil; siyasi partiler, kurumlar, toplumsal hareketler ve bireysel ilişkiler için de geçerlidir.
Bir yapıyı ayakta tutan yalnızca güç, makam, imkân ve çıkar ilişkileri değildir. Asıl güç; güven, sadakat, vefa ve samimiyettir. Bu değerleri kaybedenler, sahip oldukları makamları ve imkânları korusalar bile uzun vadede en büyük dayanaklarını kaybetmiş olurlar.
Unutulmamalıdır ki düşmanınızı yakınlaştırarak dost edinemezsiniz; dostunuzu uzaklaştırarak da düşman kazanmaktan kurtulamazsınız. Çünkü sadakati değersizleştiren, ihaneti ödüllendiren her anlayış, kendi içinde bir çözülmenin tohumlarını taşır.
Dostları uzaklaştırmak, düşmanları yakınlaştırmak belki kısa vadede siyasi bir kazanç gibi görünebilir. Ancak uzun vadede bu tercih, yalnızlaşmanın ve kaçınılmaz çöküşün başlangıcıdır.